İsmini ünlü besteci Giuseppe Verdi’nin “Nabucco” adlı opera eserinden alan boru hattı projesi çökmeyle karşı karşıya. Rusya’nın doğalgaz tekelini kırmak için BOTAŞ (Türkiye), Bulgargaz (Bulgaristan), Transgaz (Romanya), MOL (Maceristan), OMV Erdgas (Avusturya) 11 Ekim 2002 tarihinde anlaşmışlardı. Bu şirketlere daha sonra Almanya’daki enerji tekeli RWE de katılmıştı. Sözkonusu boru hattıyla Kafkas ve Federe Kürdistan Bölgesi’ndeki gazı, Kuzey Kürdistan’da birleştirip 3300 kilometre uzunluğundaki borularla Batı Avrupa’ya yılda 31 milyar kubikmetre gaz taşınması planlanıyordu. Böylelikle doğalgaz silahını özellikle kış aylarında devreye sokan Moskova yönetiminin en önemli kozu elinde alınacaktı.
Nabucco tehlikesinin farkında olan Rusya ise boş durmadı. Putin yönetimi özellikle projenin can alıcı noktalarından biri olan ve büyük gaz rezervine sahip Türkmenistan’a Avrupalı şirketlerle anlaşma yapmaması için büyük baskı yaptı. Rusya’nın peşinden Çin de devreye girdi ve “önce gazı bize vereceksin” deyip Türkmenistan steplerine ilk boruları döşedi. Projenin önündeki engellerden biri de boruların geçiş noktası olan Hazar denizinin kullanım hakkı.

Rusya’nın etkisi
Çin ve Rusya’nın “ayak oyunlarına” karşı AB ise boş durmadı. AB Komisyonu’nun Nabucco projesi için atadığı Türkmenistan’ın eski cumhurbaşkanlarından Gurbangulı Berdimuhammedov ve şirketin danışmanı eski Alman dışişleri bakanı Joschka Fischer sıkı diplomatik görüşmeler yaptı. Fischer’in atanması bu görev için tesadüf değildi. Çünkü hem Türkiye ve hem de Ortadoğu politikalarında deneyimli bir isimdi. AB’nin çabalarıyla Azerbaycan ve Federe Kürdistan Bölge Yönetimi proje için yeşil ışık yaktılar.
Hattın geçeceği Macaristan’da boruların döşenmesine start verilirken, proje önünde yeni engeller çıkıyordu. Nabucco şirketinin Avusturyalı genel müdürü Reinhard Mitschek, “Projeye pahalıya mal olacak, her şeyi sil baştan düşünmeliyiz” diyerek ilk sinyalleri verdi. Daha önce 8 Milyar Euro’ya mal olması tahmin edilen Nabucco için çıkartılan faturadaki son rakam 14 Milyar Euro. “2014’te ilk gaz Avrupa’daki sakinlere ulaşılacak” denilmişti. Şimdi en iyimser tarih 2017.

Kürdistan hattı devre dışı
Ancak Avrupalı şirketler arasında kafa karışıklığı sürüyor. Geçtiğimiz gün Berlin’de düzenlenen “Gaz ve Azerbaycan” konulu konferansta konuşan İngiliz petrol devi BP’nin şefi Ian Conn ise Nabucco projesinin çöplüğe gitmek üzere olduğu mesajını verdi. Projenin artık hiçbir şansının olmadığını söyleyen Conn, ancak Azerbaycan gazından vazgeçmeyeceklerini belirtti.
İngiliz BP, Alman RWE ve Avusturyalı OMV şirketinin şimdi düşündüğü proje ise aslında mini bir Nabucco. Bu yeni projede çatışmaların artması ve Irak ile Kürt Yönetimi arasındaki anlaşmasızlıklar yüzünden Kürdistan şimdilik devre dışarı bırakılmış. Sadece Azerbaycan gazı Karedeniz altından Türkiye-Bulgaristan sınırına ve oradan da Avrupa’ya taşınacak. Türk hükümetinin niyeti ise Baku ile yapacağı anlaşmalarla gazı ucuza alıp batıya pahalıya satmak.
Nükleer enerji santrallerini tamamen kapatmayı planlayan, enerji ihtiyacı her gün artan ve Nabucco’ya büyük bel bağlayan Avrupa, enerji satrancında sıkışmış durumda. Çin ve Rusya’nın Kafkaslar üzerindeki hakimiyeti, büyük gaz rezervsine sahip bir başka ülke İran ile gerilim ve Kürdistan’daki belirsizlik yüzünden öyle görünüyor ki Avrupa, Putin yönetimine el mahkum. Nebukadnezzar’ın asma bahçelerine uzanmak ise şimdilik bir hayalin ötesine geçemiyor.

PERWER YAŞ / ANF/BERLİN