beni gömmeyin herkes gibi,
Mezarımı ağaçların gölgesinde yapın,
Mezar taşımı iki saç örgüsünden yapın
Tüm baharlarda beni uyandırın ki
ağıt yakalım hepimiz için.
(Şêxo'nun mezar taşının üzerine
yazılan dizeleri)
Yürüttüğü müzikal çalışmalar ile yurtseverliği birlikte sürdüren Şêxo, bıraktığı mirasla yeni Kürt müzisyenlere önemli bir literatür bıraktı. Qamişlo'da adını taşıyan Kültür Sanat Merkezi sanatçının anısını yaşatmak ve eserlerini korumak için çalışma yürütüyor.
Tabuları yıkar
1948'de Qamişlo'da doğan Mihemed Şêxo'nun asıl adı "Mihemed Salih Şêxmûs"dur. Rojava Kürdistan'da on bir çocuklu yoksul bir ailenin birinci çocuğu olarak dünyaya gözlerini açan Mihemed Şêxo, küçük yaşta çalışmak zorunda kaldı. 11 yaşında okula gidebildi ve ortaokul 3. sınıfta maddi imkansızlıklarından dolayı okulu bırakmak zorunda kalır. Öğrencilik yıllarında bağlama çalmayı öğrenen Mihemed Şêxo, o dönemde Kürt toplumu içerisinde günah olarak görülen kimi enstrümanların çalınmaması gibi bir tabuyu da büyük ölçüde kırar. Bu dönemde Qamişlo'da birçok müzisyenle tanışan Şêxo, bunlar içerisinden en çok Aramê Tîgran'dan etkilenir ve onun müzik ekolünü kendisine yol edinir.
'Serkeftin' grubunu kurar
1969 yılında sanatsal çalışmalarını genişletmek için Lübnan'a gitmeye karar verir. Beyrut, o dönem Ortadoğu müziğinin kalbi konumundaydı. Beyrut'ta iki sene müzik dersi görerek, 1972 yılında sanatçı diplomasını alır. Aynı yıl Lübnan'da 'Serkeftin' adında bir müzik grubu kurar. Bu grup Ramazan Omerî, Mehmud Ezîz, Peruîn ve diğer birkaç Kürt genç sanatçısından oluşmaktaydı. Grup kısa zamanda Lübnan halkı ve sanatçılarının beğenisini kazanır. Lübnan'daki çalışmaları ardından Irak'a geçen sanatçı, Bağdat'ta yayın yapan Bağdat Radyosu'nun Kürtçe bölümünde şarkılarını 'Bısk'ı ile sunar.
Rojava'da büyük beğeni toplar
1972 yılında Rojava Kürdistan'ına dönen Şêxo, burada 'Ay Gewrê' isimli ilk albümünü çıkarır. Kısa sürede Rojava halkının büyük teveccühünü alır. Sanatında zirveye tırmanmasıyla rejimin baskısı da başlar. Gözaltılar, tutuklamalar ve baskılar alıp başını yürür. Fakat baskılar artık dayanılmaz olunca Güney Kürdistan'a geçmek zorunda kalır. Güney'e vardığında, sanatının namının kendisinden önce buraya vardığını görür.
İdamla yargılanır
O dönemde hemen hemen her Kürt yurtseverinin bir yüzünün dönük olduğu Peşmerge'ye katılır. Burada da sanatını icra eder. Zaten onun için mücadelesiz ve sanatsız bir hayat düşünülemezdi. Fakat peşmergenin yenilgisi ve çekilmesinden sonra, O da peşmergelerle birlikte Doğu Kürdistan'a çekilmek zorunda kalır. Orada da sanatını sürdürür. İran'da da baskı ve sansür peşini bırakmaz. Bir parçasında "Ey felek/ ji bo çi bextê me hoye/ Em bê dost û bê kesin (Ey felek/ niye talihimiz böyle/ biz dostsuz ve kimsesiziz)" ifadesini kullandığı için soruşturma açılır. Tahran radyosunda eserlerinde, 'Kürdistan' geçen yerlerin 'Gülistan' olarak değiştirilmesi şartıyla yayınlanması teklif edilir fakat O bunu kabul etmez. İran İslam rejimine muhalefetten idamla yargılanır. Bunun üzerine 11 yıllık sürgünün ardından doğduğu yer olan Qamişlo'ya döner.
Müzik ile yurtseverliğini harmanladı
Kürt dengbêjlik geleneğinde çok özgün bir yere sahip olan Mihemed Şêxo, bir ağanın, beyin veya elit kesimin dengbêji olmadı. O, halkın, Kürt halk gerçekliğinin, Kürdistan'ın parçalanmışlığının acısının ve Kürt uluslaşmasının dengbêji oldu. Bütün parçalarındaki 'gül' imgesinde Kürdistan'ı nakşetmiştir. 'Bülbül' olarak da kendisini ve belki de yurtsever Kürt halkını resmetmiştir. Cegerxwîn'in 'Ay lê gulê' şiirini de bu duygularla besteler. Ve "Ez gulê nadim malê dinê/ Li ser gulê têm kuştinê (Üzerinde ölürüm ama gülü dünya malına değişmem" derken gerçek sanatçı tavrını ortaya koymuştur. Kürdistan'ın o günkü durumu onun yüreğinde hep kapanmaz bir yara olarak kaldı.
Sanatında yenilikçiydi
Mihemed Şêxo sanatını icra ederken özgürlüğü esas aldığı kadar özgünlüğü de esas aldı. Dört parçaya bölünmeş olan Kürdistan toprakları, insanları ve güzellikleri gibi sanatı, kültürü, müziği de parçalanmıştı. Güneyde Arap, kuzeyde Türk ve doğuda Fars kültürü ve müziği arasında sıkıştırılan Kürt kültürü ve müziğinde Mihemed Şêxo, adeta binbir gayret ve inatla kendi orijinalliğini, özgünlüğünü korudu. Keza etkilenmelere kapılanları da ciddi ciddi eleştirdi. Onun müziğinde Kürdistani tını her zaman var oldu. Köksüz, ucube müziğe hiç taviz vermedi. Ay lê Gulê, Heps û Zindan, Ey Felek, Nesrîn, Gulîzar ve Dêrsim û Agirî en çok bilinen eserleridir.
41 yıl 14 albüm
41 yıllık kısa ömrüne toplam 14 albüm ve 4 sürgün sığdıran Mihemed Şêxo, 9 Mart 1989'da Qamişlo'da yoksulluk içinde yaşamını yitirdi. 2 saat içerisinde Qamişlo'da yetmiş bin kişi toplandı ve yurtsever ozanı son yolculuğuna uğurladı. Mihemed Şêxo sürekli olarak dört yapraklı güle benzettiği Kürdistan'ının batı parçasında olan bugünkü gelişmeleri görmüş olsaydı herhalde bu sefer 'bısk'ını bir başka sevinçle çalardı. Mehemed Şêxo 44. ölüm yıldönümünde bugün saat 11.00'de mezarı başında ardından da Mehemed Şêxo Kültür Sanat Merkezi'nde anılıyor. Anmada Şêxo'nun yaşamını anlatan sinevizyon gösteriminin yanısıra sanatçıların şarkılarını seslendirecek olan 20 kişilik koro da sahne alacak.
ERSİN ÇAKSU