Celadet Elî Bedirxan, 1893 yılında, ülkesinden, insanlarından uzak bir diyarda, sürgünde dünyaya gözlerini açar. Daha en başından yazgısı sürgünlüklerle yazılmış olan Celadet Elî Bedirxan, Mir Bedirxan’ın torunu ve Kürt Teali Cemiyeti’nin ikinci başkanı Emin Elî Bedirxan’ın oğlu olup dedelerine ve ailesine reva görülmüş bir yaşamın mirasçısıdır.
Hawar’ın kurucusu
Celadet Elî Bedirxan’ın entelektüel birikimi ve aydın kişiliği mücadelesi üzerinde de büyük etkide bulunmuştur. Dili ‘varlığın ilk şartı’ olarak tanımlayan Celadet Elî Bedirxan, dil olmaksızın insanın eksik kalacağı ve hiçbir zaman kendisi olamayacağını belirtir. Celadet Elî Bedirxan Kürtçe’nin geliştirilmesi yönünde unutulması imkansız çalışmalara imza atmıştır. Latin alfabesiyle Kürtçe’nin Kurmancî lehçesinde grameri geliştirmesi, bugün açısından da Kürtçe dilbilimcilerinin yoğunluklu olarak yararlandığı kaynaklar arasındadır. Bunun yanı sıra bıraktığı eserleriyle Kürt kültürü ve edebiyatına büyük katkıları olmuştur. Celadet Elî Bedirxan, hem Kürtçe’yi hem de Kürtlerin yaşadığı sorunları ve özgürlük mücadelelerini dışarıya ulaştırabilmek için çeşitli gazete ve dergilere yazılar yazmanın yanısıra bizzat Hawar ve Ronahi gibi gazetelerin çıkarılmasını sağlamıştır. Kürt basın-yayın kurumunun gelişiminde büyük bir katkıya sahip olan Celadet Elî Bedirxan, aydın ve bilge kişiliğiyle de insanların saygısını kazanmış bir kişiliktir.
Örgütlülük için çabaladı
Celadet Elî Bedirxan’ın entelektüel birikime kavuşması yolunda ilham kaynağı olan Kürdistan kurtuluş mücadelesindeki yeri de hafife alınamayacak derecede önemlidir. Özellikle de Osmanlı’nın dağılışından sonra oluşan yeni cumhuriyetin, Kürdistan’ı ve Kürt halkının haklarını gasp etme ve kendi çıkarları temelinde kullanma girişimlerinin yoğunlaştığı bir dönemde mücadele alanlarında yerini alması anlamlıdır. Bu temelde Kürt aşiretlerinin varolan dağınık yapısını bir örgütlülüğe kavuşturmak ve ortak mücadele ortamı yaratmak amacıyla yoğun bir çabanın sahibi olur. Xoybun örgütünün kuruluşunda aktif rol oynayan Celadet Elî Bedirxan, örgütün idari komite başkanlığını yapar. Xoybun örgütünün öncülüğünde geliştirilen Ağrı isyanında öncülük misyonunu oynayan Celadet Elî Bedirxan, gelişen yenilgi sonucunda bir köşeye çekilmek yerine mücadeleyi daha farklı nasıl geliştirebilirimin arayışı içerisine girmiştir.
Bedirxan’ın yüzyıllık haklılığı
Celadet Elî Bedirxan’ın dönem itibariyle sürece damgasını vuran ve gerçekten de O’nu haklı çıkaran bazı söylemlerini burada ele almak önemli olacaktır. Nitekim bugün Kürt halk Önderinin başlatmış olduğu ‘Demokratik Kurtuluş ve Özgür Yaşamı İnşa Süreci’nin iyi anlaşılması ve tarihsel yanlışlıkların yapılmaması noktasında ön açıcı olacak söylemlerdir.
1933 yılında, Kürt sorunu ve çözümüne dönük Atatürk’e görüşlerini içeren geniş bir mektup yazan Celadet Elî Bedirxan, mektubunun bir yerinde şunları belirtiyordu: “Resmi bir duyuru ile Kürdistan’ın varlığını, Kürtlerin tarihsel, ulusal, kültürel haklarını tanır ve açıklarsanız, işte o zamandır ki sorunun çözümüne doğru büyük ve önemli adım atılmış olur. Diğer herhangi bir yol izlendiği takdirde elde edilecek başarının, gölde denizler boğan kahramanın zaferinden yüksek bir sonuç vermeyeceğini kabul ediniz. Buna rağmen bunca deneyim ve başarısızlıklar göz önünde dururken göstermiş olduğum yol izlenmezse, başkanlık amacınızın Kürdistan sorununu çözmek değil, tersine Kürdistan yangınını büyütmek olduğu ortaya çıkar.” Çok geçmeden Celadet Elî Bedirxan’ın Kürt sorunu konusunda belirttikleri doğrulanmış oldu.
Edebiyata katkıları
Tarihler farklı olsa da söylemler ortaktır. Bu temelde Celadet Elî Bedirxanların aydınlattığı yolda yürümenin kararlılığıyla bugün varolan sürece aktif katılım sağlamak ve herkesin üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmesi hayati önemdedir. Herkes öncelikli olarak kendi kişiliğinden başlayarak, toplumsal yaşamı inşa çalışmalarına gönüllülük temelinde katılım sağlaması gerekir.
Günlük Notlar, Kürt Sorunu Üzerine (Fransızca), Were Dotmam (şiir), Zilamek û Zimanek, Bingehên Gramera Kurmancî (Kürtçe Gramerin Temelleri) gibi eserlere imza atarak Kürt dili ve edebiyatına büyük katkıları olan Celadet Elî Bedirxan, 15 Temmuz 1951 yılında, Şam’da gözlerini yaşama kapatır. 62 yıldır Kürt halkı tarafından unutulmayan Bedirxan, her yıl anılıyor.
DENİZ GEM
Celadet Bedîrxan anılıyor
KURDÎ-DER Êlîh Şubesi, Hawar Dergisi’nin kurucusu Celadet Elî Bedirxan’ın 62’nci ölüm yıldönümü nedeniyle iki günlük anma etkinliği gerçekleştiriyor. KURDÎ-DER yöneticisi Zübeyir Çelik, Bedirxan’ın Kürt dili ve edebiyatı için büyük emek sarf ettiğini belirterek, bu emeğin unutulmaması gerektiğini dile getirdi. Dün bu amaçla Osman Özçelik’in katıldığı bir panel düzenleyen KURDÎ-DER, bugün de Şerzan Kurt Park’ında sinevizyon gösterimi ile panel
gerçekleştiriyor. Ayrıca şiir dinletisi de
sunulacak.
DİHA/ÊLÎH