COVID-19 salgını sanat dünyasındaki tüm dengeleri değiştirdi, birçok kültürel etkinlik durduruldu. Salgın günlerinde birçok kültür organizasyonu etkinliklerini online düzenleme kararı aldı. Örneğin, bazı film festivalleri de filmlerini online paylaşma olanağı sağlıyor. Mevcut kilitlenmeden en çok etkilenen alanlardan biri de yayıncılar. Günden güne kağıda olan ilginin azaldığı çağımızda salgın, kağıtla olan bağın azalmasına adeta tuz biber ekledi. Birçok ülkede kütüphaneler bile kapılarına kilit vurmak zorunda kaldı. Dijital kütüphaneler ise sınırları aşıyor, herkese ulaşabiliyor. Çoğu insanın evde kalmak zorunda kaldığı bugünlerde sol ve Kürtçe yayınların olduğu birkaç dijital kütüphaneden ve imkanlarından bahsedeceğiz. Özellikle araştırmacılar için bu kaynaklar çok önemli bir adres, zira yasaklarla boğuşan sol ve Kürt yayıncılar, bazen arşiv yapma fırsatı bile yakalayamadılar. Tematik olmaları sebebiyle de fokusu bellli okuyucuların işini kolaylaştırıyor. Arşiva Kurd (Kürt Arşivi) Özellikle yakın dönem süreli yayınların arşivine ulaşmak isteyen Kürt araştırmacıların çok yakından tanıdığı dijital bir kütüphane. Yakın bir zamanda tasarımını da değiştiren sitenin giriş yazısında, site yönetimi arşivini paylaşmak isteyenlere de çağrıda bulunuyor. Arşiva Kurd’un en önemli özelliği, 1970’li yıllardan sonra Avrupa, Kuzey Kürdistan ve Türkiye’de çıkmış Türkçe ve Kürtçe süreli yayınlar üzerine en kapsamlı ve geniş mecra olması. Yine az da olsa farklı dillerde kitaplar ve süreli yayınlar mevcut. 70’li ve 80’li yıllarda Kuzey Kürdistan’daki Kürt örgütlerini yakından tanımak isteyen her insanın taleplerine cevap olabilecek bir site. Günden güne arşivini büyüten Arşiva Kurd, fark ve ayırım gözetmeksizin bütün Kürt örgütlerinin yayınlarına yer veriyor. Dili Kürtçe olan Arşiva Kurd’un adresi: http://arsivakurd.org/en-us/ Paris Kürt Enstitüsü Kütüphanesi 1983 yılında Paris’te kurulan Paris Kürt Enstitüsü, birkaç yıl önce kütüphanesini dijital ortama aktardı. Telif hakları nedeniyle bütün kitaplar erişime açık değil, fakat hatırı sayılır miktarda kitaba ulaşmak mümkün. Kürtçe kitapların yanı sıra Kürtler hakkında yazılmış, Türkçe, İngilizce, Almanca, İtalyanca, Fransızca ve daha birçok dilde kaynak yer alıyor. Özellikle 19. ve 20. yüzyılın başlarında Kürdistan’ı gezen seyyah, misyoner ve oryantalistlerin o dönem yazdığı kitapların orijinal baskıları dikkat çekiyor. Muhtevası ve çokdilli olmasıyla zengin bir kütüphaneye sahip. Paris Kürt Enstitüsü’nün dijital kütüphanesi okurlar için çok iyi bir fırsat. Kütüphanenin linki: http://bnk.institutkurde.org/ Kürtçe kitaplar Tirşik adındaki Kürtçe interaktif sözlükte de çok sayıda Kürtçe kitap ve süreli yayın var. Özellikle Kürtçe kitaplara ulaşmak isteyenler için iyi bir kütüphanesi var. Linkine şurdan ulaşmak mümkün: http://tirsik.net/danegeh/ Solun tarihi TÜSTAV’ın (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) erişime açık olan kütüphanesi, sol siyaseti tanımak açısından sadece araştırmacılar için değil tüm okurlar için de önemli bir mecra. Tasarımı ve görseli ile kullanımı da kolay olan siteden sadece Türkiye’deki sol değil Osmanlı dönemindeki sol yayınlara dahi ulaşmak mümkün. 'TKP Kitaplığı’, 'TİP Kitaplığı', 'Nâzım Hikmet Kitaplığı', 'Hikmet Kıvılcımlı Kitaplığı' gibi başlıklarla kategorize edilen kütüphane, bu şekilde okuyucuya kolaylık sağlıyor. TÜSTAV sadece siyasi ve sol içerikli dergi ve gazetelere değil edebiyat dergilerine de yer veriyor. Mesela, 1949-1950 yıllarında Şair Orhan Veli Kanık öncülüğünde çıkan 'Yaprak' dergisi, bunlardan biri. TÜSTAV’ın linki: http://www.tustav.org DEV-YOL’un arşivi Yakın dönem Türkiye solunun etkili örgütlerinden olan Devrimci Yol (DEV-YOL) örgüt arşivinin yer aldığı bir mecra. Sitede arşiv hakkında şu ifadeler geçiyor: ''Devrimci Yol Arşivi,RIT-Türkiye Araştırmaları Enstitüsü bünyesinde hafızayı kolektif bir çalışmayla ortaklaştırma çabalarının sonucu olarak hayata geçmiştir. Arşivsel faaliyetlerin ilki olarak sunduğumuz Devrimci Yol dergileri, 1980 askeri darbesi öncesi ve sonrasına ışık tutması yanında, Türkiye’de tirajı 200 binleri bulan bir yayın olarak da özel bir ilgiyi hak ediyor.'' Arşive http://devrimciyolarsivi.org sitesinden ulaşmak mümkün. Kemalist basında Kürtler Bu kez Kürt veya sol değil Kemalist basının yer aldığı bir arşivden söz edeceğiz. İstanbul Üniversitesi (İÜ), ‘Gazeteden Tarihe Bakış’ projesi kapsamında 1928-1942 yılları arasında Türkiye’de yayımlanan 31 gazeteyi tarayarak dijital ortama aktarmıştı. Kemalist rejimin mit ve söylemlerini nasıl kurgulayıp inşa ettiğini anlamak için bu gazeteler çok önemli. Kürtler ve direnişleri hakkında kullanılan dili ve hakim zihniyeti, bu gazetelerin sayfalarında görmek mümkün. Özellikle Kemalist tarih yazımında ‘Ağrı İsyanı’ ve ‘Dersim İsyanı’ olarak geçen, büyük trajedilerin yaşandığı bu iki tarihi olayda, dönemin basının konuyu işleme tarzı bugünkü ile benzerlikler taşıyor. O dönemin 'şakiler’i bugünün 'teröristler’i! http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/GAZETE/ KÜLTÜR SERVİSİ