Kültür kavramı bir halkın bütün yaşam biçimini, örf, adet, gelenek, norm, ahlak, yemek, giyim ve sanatını barındırır. Kısacası bir toplumun oluşmasında rol oynayan birçok faktör kültür kapsamında yer alır.
Kültür latince kökenli bir kelimedir. Latince "colere“ toprağa bir şey ekip ürün almak, üretmek, korumak, emek vermek, yetiştirmek anlamında kullanılır. Köklü bir kültürün oluşması emek ister. Bu nedenle de bir toplumun kültürü bugünden yarına oluşmaz, tarihsel süreç içinde oluşur ve nesilden nesile aktarılır.
Kürtler dünyanın en eski halklarından biridir. Kürt halkı zengin ve köklü bir kültüre sahiptir. Tüm baskı ve soykırımlara rağmen, dilini kullanmış, kültürüne sahip çıkmış, geliştirmiş, kuşaktan kuşağa aktarmış ve bugünlere getirmiştir. Kürt kültürünün ve tarihinin unutulmamasında ve kuşaklara aktarılmasında en büyük rolü şüphesiz ki dengbêjler ve anneler oynamıştır.
Kürtçe yayın yapan kanallarda yayınlanan müzik kliplerini izlediğinizde, iki farklı dünyayla karşılaşırsınız. Bir tarafta kendi halkının değerlerine, özüne, tarihine, mücadelesine, acılarına ve sevinçlerine sahip çıkan klipler, diğer yanda dejenere olmuş, içi boş, özenti dolu, toplumunun değer yargılarından uzak klipler.
İletişim araçlarının yayılmasıyla birlikte popüler kültür, Kürt müzik sektörünü de olumsuz yönden etkilemiştir. Her geçen gün kendi öz kültür ve kimliğinden uzak, yeni şarkıcılar üretilmekte. Son on yıl içinde, özelllikle de Güney Kürdistan’da, müzik alanında bir dejenerasyon yaşandığı gözlenir durumda. Müziğin içeriği ve icrası önemsizleşmiş, daha çok görüntü ön plana çıkmıştır. Müzik eleştirmeni değilim, hatta müzikten veya sanattan fazla anladığım da sayılmaz. Ama bir Kürt seyircisi veya dinleyicisi olarak her birimizin gördüğümüz eksikliklere dikkat çekmesi gerektiğine inanıyorum. Sözü geçen müzik kliplerini izlerken, bunların geleneksel yapıdan, Kürt toplumunun bugün içinde bulunduğu koşul ve şartlardan uzak olduğunu görürsünüz. Hatta kendinizden yanlış bir kanalda mıyım diye şüphe de duyabilirsiniz.
Söz konusu klipler genelde lüks tekne ve yatlar, limuzin veya yalılarda çekilmiştir. Başrol oyuncuları ise Hint filimlerindeki beşinci sınıf "Bollywood“ sanatçılarını anımsatan, kaşları alınmış, marka giyimli ve "armani“ güneş gözlükleriyle poz veren ve sürekli kıyafet değiştiren, müzik yapma iddiasıyla yola çıkan erkek şarkıcılardır.
Kendinizi bir anda Milano‘da bir moda defilesinde düşünebilirsiniz. Senaryo burada bitmiyor tabii. Başrol oyuncu etrafında bulunan bir yığın kadına bakar, asılır, fakat yüz çevirir. Kadınlar ise bu "yakışıklıyı“ elde etmek için arkasından koşarlar. Bazı kliplerde ise koşmayla yetinilmez, erkek kitlesinin cinsel duygalarını tatmin etmek amacıyla, yarı çıplak dans eden, sarışın, esmer, kumral yabancı kızlar oynatılır.
Yanlış anlaşılmaması gerekir; elbette Kürt müziğinde de farklılıklar olacaktır, olmalıdır da. Kürt müziğinin de uluslararası standartlara kavuşması amaçlanmalı. Klasik Kürt müziğinin yanı sıra pop da, özgün ve protest müzik de olmalı. Daha ileri gidersek, hatta bir ölçüde arabesk müzik de olmalı. Ama bunları yaparken de kendi kimliğimizden, değerlerimizden uzaklaşmamalı, kültürümüzü tahrip etmemeli ve ofsayta düşmemeliyiz. Değişik kültürlerden etkilenmeler olacaktır. Önemli olan bunu icra ederken hitap edilen dinleyici veya izleyici kitlesinin içinde bulunduğu sosyal konumu da gözönünde bulundurmaktır.
Bu nedenle klipler yayına hazırlanırken, şarkılar icra edilirken biraz daha özen gösterilmeli ve sorumluluk duygusuyla hareket edilmeli, kendi değer ve kültürümüzden kopmama amaçlanmalıdır. Kadınların cinsel obje olarak kullanılmasının önü ise mutlaka alınmalıdır.
Nasıl ki bir balığın yaşayabilmesi için suya ihtiyaç duyuluyorsa, bir halkın da yaşayabilmesi için köklü bir kültüre ihtiyacı vardır. Yozlaşmanın, dejenerasyonun, kirlenmenin demir attığı ilk liman müziktir. Bu limanın kirlenmemesi için sanatçılara ve bu tür klipleri yayınlayan televizyonlara büyük sorumluluklar düşüyor. Varsın Kürtçe’nin Ferdi Tayfurları, Orhan Gencabayları, Müslüm Gürsesleri de olmasın!

GULÊ ÇINAR-ŞAHİN

gcinarsahin@gmail.com