”Kürtçe’nin seçmeli ders olması için; -bakanlık kriterlerine uygun öğretmen; -bakanlık tarafından onaylanmış ders kitapları; -en az 18 öğrenciyle derslerin süreklilik arzetmesi, şartları var. Bizim bu üç şart üzerinde durup çalışmamız gerekiyor. 2019 yılında bir sonuç almayı hedefliyoruz.”
”Kürtçe yabancı diller arasında ikinci seçmeli ders olabilir. Çocuklarımız İngilizceden sonra Fransızca, Latince, İspanyolca seçip öğreniyorlar. Bu dillerin yerine Kürtçeyi seçebilir ve öğrenebilir. O zaman notu da yüksek olur ve bu karnesine de yansıyacaktır. Ailelerimiz bunuda göz önünde bulundurmalılar.”
MURAT MANG / BIELEFELD
Kürdistan Öğretmenler Birliği (YMK) uzun bir zamandan beri Kürtçenin ikinci seçmeli yabancı ders olması için çalışma yürütüyor. Geçtiğimiz ay içinde NRW Eğitim Bakanlığı’nın YMK’nin dilekçesine cevap vererek ”şartların yerine getirilmesi koşulu ile Kürtçenin seçmeli ikinci yabancı dil dersi olabileceği” cevabı Kürtler arasında heyecan yaratmıştı. YMK’nin Eğitim Bakanlığı’nın cevabını kamuoyuna gazetemiz aracılığı ile paylaşması ardından yaşanan tartışmalarda; kimisi ‘olmaz’, kimisi ‘olur’ dedi, kimisi ‘Kürtler hazır değil’ derken, kimisi de ‘Kürtler henüz şartları yerine getirmedi’ eleştirisinde bulundu.
YMK yöneticilerinden Mamoste Ronî Stêrk’e Almanya’da Kürtçe derslerin durumu, yaşanan sorunlar ve yürüttükleri çalışmaları sorduk:
Kürtçe, Almanya’da uzun süredir anadil dersi olarak veriliyor. Okullarda Kürtçe’nin durumu nedir?
Almanya’da 93 yılından itibaren Kürtçe anadil dersi resmi olarak veriliyor. Resmi derken şunu kastediyorum: Bakanlık tarafından diğer öğretmenler gibi Kürtçe ders veren öğretmenlerinde görevlendirmesi yapılıyor. Elimizdeki istatistiklere göre Almanya’nın 16 eyaletinden sadece üç eyaletinde (Bremen, Niedersachsen ve NRW) resmi olarak Kürtçe anadil dersi veriliyor. Tabi Almanya’da Kürtler sadece bu üç eyalette yaşamıyor. Diğer eyaletlerde de örneğin batı ve güney Almanya’da da büyük oranda Kürt nüfusu var. Mesela Berlin, Hessen eyaletlerinde de inisiyatifler aracılığı ile çalışmaların var olduğunu biliyoruz. Fakat henüz resmi olarak başladığını söyleyemem. Bahsettiğim üç eyalette ise 17 öğretmen arkadaşımız görev yapıyor. Mesela Bremen eyaletinde 93’den itibaren 2 öğretmen ile sürekli olarak Kürtçe ders veriliyor. Bu eyaletlerdeki toplam öğrenci sayımız 2 bin civarındadır. Kürt nüfusunu düşündüğümüzde elbette bu rakam çok az.
Kürtçe yabancı diller arasında seçmeli ders olabilir mi? Bu konuda YMK’nin çalışmaları nedir?
YMK olarak Kürtçe’nin yabancı diller arasında 5. ve 6. sınıftan sonra ikinci seçmeli ders olması için çalışmamız var. Kimi eyaletlerde 5. sınıftan kimi eyaletlerde 6. sınıftan itibaren bu dersler veriliyor. Şimdilik 3 eyalette (Bremen, Niedersachsen, NRW) resmi olarak Kürtçe dersler verildiği için biz de bu eyaletlerde seçmeli ders için çalışma yürütüyoruz.
Bahsettiğiniz eyaletlerde eğitim bakanlıklarının dil derslerine ilişkin yasaları ne durumda? Kürtçe dersler ne durumda?
Üç eyalette 17 öğretmen ile Kürtçe dersleri veriyoruz. Bremen’de biz 4. sınıfa kadar ders veriyoruz. 4. sınıftan sonra öğrenciler okul değiştiriyor. Her eyaletin ayrı yasası var. Bunları neden söylüyorum? Her eyalet Almanya’nın merkezinden ayrı kararları verme hakkına sahip. Birçok eyalette anadil dersleri yasalarca güvence altına alınmış durumda. Batı Almanya’daki birçok eyalette anadil eğitimi yok.
Neden?
Çünkü yasaları müsaade etmiyor. Diğer taraftan Almanya’nın doğusundaki birçok eyalette buna izin verilmiş. Fakat bu tüm eyaletlerde anadil dersi veriliyor anlamına gelmiyor. Yasalar izin veriyor ve eğer orada çalışma varsa anadil dersi de veriliyor.
YMK olarak Kürtçenin yabancı diller arasında ikinci seçmeli ders olması kararına nasıl varıldı?
Biz YMK olarak inanç ve umutla birlikte edindiğimiz tecrübeden de güç alarak araştırma içine girdik. Üç eyalette anadil dersi veriyoruz. ‘Neden Kürtçe yabancı diller arasında ikinci seçmeli ders olarak verilmiyor ve kabul edilmiyor’, diye tartıştık. Bu doğrultuda çalışmalarımızı başlatma kararı aldık. NRW Eğitim Bakanlığı ile diyaloğa girdik. Kendilerine mektup yazdık. Mektubumuza cevap vererek ikinci seçmeli ders için gerekli şartları bize ilettiler.
Peki şartlar ne kadar yerine getirilmiş durumda? Kürtçe seçmeli ders en erken ne zaman başlayabilir? YMK olarak adım adım hangi pratik çalışmaları yapacaksınız?
Elbette bu zahmetli ve uzun prosedürü olan bir süreç. Koyulan şartları yerine getirmemiz gerekiyor. Bu bilinçle çalışmalarımızı yürütüyoruz. Projemizi Bremen eyaletinde de Eğitim Senatosu’yla paylaştık. Burada bir bu şartlara uygun bir okul ve bir öğretmen bulmamız gerekiyor. Niedersachsen eyaletinde ise Oldenburg kentinde bu yönlü çalışmamız var. Burada da bir öğretmenle başlamak istiyoruz. Aynı şekilde NRW eyaletinde ise Bielefeld kentinde pilot seçilen bir okulda bu çalışmayı başlatmak istiyoruz ki bu okulun müdürüde bu çalışmayı gönülden desteklemekte.
Yapılan bu tespitler sonrası bakanlıklara başvurumuzu yapmıştık.
Üç eyaletin Eğitim Bakanlıkları ile iletişimimiz var ancak şimdilik sadece NRW bize cevap verdi. Çünkü bu eyalette öğrenci, öğretmen ve okullar hazır. Yani şartlar uygun. NRW Bakanlığının verdiği cevapta ‘gerekli şartları yerine getirmemiz şartı ile başlayabileceğimiz’ belirtilmişti. İstenen şartlar özetle; bakanlık kriterlerine uygun öğretmen, bakanlık tarafından onaylanmış ders kitapları, en az 18 öğrenciyle derslerin süreklilik arzetmesi. Bizim bu üç şart üzerinde durup çalışmamız gerekiyor. 2019 yılında bir sonuç almayı hedefliyoruz. Artık Kürtçe’nin seçmeli ders olarak başlayabilmesi için çalışmalarımızı yapıyoruz. Kürtçe’nin de bu müfredat içine girmesi için büyük bir umut olduğunu söyleyebilirim.
Bremen ve Niedersachsen’da şartlar henüz oluşturulmamış mı?
Bremen ve Niedersachsen eyaletlerinde çalışmalarımız sürüyor. İki hafta önce Bremen Eyaleti Eğitim Senatosu’na gittik. Orada da olumlu bir karar var. Fakat Bremen’de öğretmen sorunumuz var. Çünkü bizim orada iki öğretmeniz. Saatlerimizi doldurmuş durumdayız. Yeni öğretmenlere ihtiyaç var. YMK olarak bu konuya nasıl bir çare bulacağımızı düşünüyoruz. Niedersachsen’de de çalışma var. Bu eyalette de yasalar izin veriyor. Bu eyalette pilot bir okulda başlatmak gibi bir hedefimiz var. Pilot okul demek, ‘deneyip bakacağız, yapabiliyor muyuz’ diye. Sonuç olarak yasal olarak şartlar yerine getirildiği taktirde Kürtçe derslere başlanabilir fakat çalışma gerekiyor.
Öğretmen yokluğundan bahsettiniz. Öğretmenlik için aranan şartlar nedir?
Bu sorun genel olarak hep karşımızda. Alman devleti diyor ki; burada öğretmen olmak isteyen, burada üniversitede öğretmenlik bölümünü bitirmiş olmalıdır. Bu yoksa, üniversitede öğretmenliğe yakın bir bölümü bitirmiş olmalıdır. Bu da yoksa, geldiği ülkede öğretmenlik yapanlar burada öğretmenlik yapabilir. Bu kişiler için ise en azından Almanca C1 ve Kürtçe C1 düzeyinde sertifikası olmalıdır.
Peki Kürtçe ders kitabı hazırlığınız nasıl? Kürtçe müfredat içinde yer alıyor mu? Kürtçenin ikinci seçmeli ders olabilmesi için şartlardan biri de budur sanırım?
Evet. İkinci seçmeli ders olan diller için müfredat neyse Kürtçe içinde aynısı geçerlidir. Bu çalışma da elimizde var. Yani ders verme metodu, ders konuları YMK’nin elinde var. Üzerinde duruyoruz. Kitaplarımız da var. Şu an 9. ve 10. sınıflar için de kitaplarımız çıktı. Bu konuya ilişkin komisyonumuz da var. Komisyon da bu konuda çalışma yürütüyor.
Bakanlık bu kitapları onaylayacak mıdır?
Bakanlığa bildireceğiz. Bremen’de Senatoya ibraz ettik. Gelip derslerimize de katıldılar. Ben sonucun olumlu olacağı inancındayım. Yaptığımız çalışmalar ve hedefimizin olumlu sonuca ulaşacağına inanıyorum.
Kürtçe’deki başarı karneye yansıyacak
Ebeveynlerden beklentiniz nedir, bir çağrınız var mı?
Bizler dilimize sahip çıkmalıyız. İmkanları kullanmalıyız. Şimdi de büyük bir imkan var karşımızda. Kürtçe yabancı diller arasında ikinci seçmeli ders olabilir. Çocuklarımız Kürtçe dersinden not alabilir. Örneğin; benim oğlum 7. sınıfta zaten İngilizce görüyor. İngilizceden sonra Fransızca, Latince, İspanyolca seçip öğreniyorlar. Bu dillerin yerine Kürtçeyi seçebilir ve öğrenebilir. O zaman notu da yüksek olur. Yüksek notu karnesine de yansıyacaktır. Ailelerimiz bunuda göz önünde bulundurmalılar.
Seçmeli ders için istenen şartlar
Bakanlığın şartları neler?
Aynı sınıftan en az 18 öğrenci olması gerekiyor. Yani 6. sınıf öğrencilerinden ya da 7. sınıf öğrencilerinden en az 18 öğrencinin başvurması gerekiyor. İkincisi, devlet tarafından yani Eyalet Bakanlığı tarafından onaylanmış öğretmenler ve ders kitaplarının olması gerekiyor. Üçüncüsü, okulun bu şartlara uygun olması gerekiyor. Bu şartların yerine getirildiği okulda ders başlayabilir.
Diğer yandan derslerin sürekliliğinin olması gerekiyor. Sadece bir yıl için olmamalı. Kürtçe seçmeli ders olduğu zaman artık anadil dersi verilir gibi olmuyor. Çünkü Kürt öğrencilerin dışında yabancı öğrenciler de bu derslere girebilecek. Anadil dersi ile seçmeli ders arasındaki farkı bilmek gerekiyor. Karıştırmamamız gerekiyor.
Diğer eyelatlerde de olanak var
Almanya’da her eyalet dil ve eğitim konusunda özerk politikalar yürütüyor. Kürdistan Öğretmenler Birliği (YMK) üyesi öğretmenlerin Kürtçe ders verdiği üç eyaletin dışında da anadil eğitimine izin veren yasalar ve olanaklar var. Bu eyaletlerden biri de Berlin. Berlin’de SPD, Sol Parti ve Yeşiller’den oluşan koalisyon hükümeti Kürtçe anadil eğitimi yapılmasını sağlayan karar verdi. Yeşiller Partisi’nin 2018 yılında sunduğu soru önergesi üzerine Berlin eyalet hükümeti, tüm okullara Kürtçe eğitimin de yapılabileceği konusunda bilgilendirdiklerini açıkladı. Yanıtta talep olması halinde kalifiye Kürtçe öğretmeni konusunda arayışa girileceği bilgisi de paylaşıldı. Hükümetin girişiminden sonra Berlin’deki 505 okuldan 20 tanesi Kürtçe anadil dersinin verilmesi için hazır olduklarını açıkladı.
Okullarda Kürtçe anadil dersinin resmi olarak verildiği bir başka eyalet de Rheinland-Pfalz. CDU partisinin sözcüsü tarafından 2017 yılında sunulan soru önergesine verilen yanıtta da eyalette 83 öğrencinin Kurdi-Sorani dersi aldıkları bildirildi. Kürt toplumunun girişimleri sonucu eyaletin başkenti Mainz’de önümüzdeki eğitim döneminde Kurmanci anadil dersi de verilmeye başlanacak.