Kuzey Kürdistan'ın 11 ilinde, yüzde 82.3'ü kendini Kürt, yüzde 7.3'ü Arap, yüzde 9.1'i Türk olarak tanımlayan 755 kişiyle yapılan Anayasa anketinde, katılımcıların yüzde 81,5'i Kürtlere yasal statü talebini dile getirdi. Ankete katılanların yüzde 11.7'si federal yönetim, 19.3'ü bağımsızlık ve 41.2'si demokratik özerklik statüsü tanınması gerektiğini savundu.
Diyarbakır Barosu, Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası, KESK Diyarbakır Şubeler Platformu ve Siyasal Sosyal Araştırmalar Merkezi (SAMER) ortaklığıyla yapılan 'Toplumsal Sorunlar ve Yeni Anayasa' araştırması ile ilgili anketin sonuçları açıklandı. Kuzey Kürdistan'da yaşayanların yeni anayasa ile ilgili algı, beklenti ve taleplerinin tespit edilebilmesi amacıyla anket Şubat ve Mart aylarında yapıldı. Ağrı, Batman, Bitlis, Bingöl, Amed, Hakkari, Mardin, Siirt, Urfa, Şırnak ve Dersim'de yürütülen ankete 755 kişi katıldı.
SAMER Koordinatörü Çetin Gürel, ankete katılanların yüzde 56'sının kadınlardan, yüzde 44'ünün ise erkeklerden oluştuğunu söyledi. Araştırmaya katılanların yüzde 66'sının Müslüman Şafiilerden oluştuğunu ifade eden Gürel, "Hanefilerin oranı yüzde 29.1, Alevilerin oranı yüzde 2.9, Ezidi, Hıristiyan ve diğer inanç gruplarının toplam oranı ise yüzde 2'dir. Ankete katılanların yüzde 56.4'ü 21 yıldan fazla bir süredir aynı yerde yaşamaktadır. Ankete katılanların yüzde 82.3'ü kendini Kürt(Kurmanc ve Zaza) olarak tanımlarken, yüzde 7.3'ü Arap, yüzde 9.1'i ise Türk olduğunu belirtmiştir. Araştırmaya katılanların yüzde 50.7'si BDP, yüzde 31'i AKP, yüzde 2.1'i CHP seçmeninden oluşmaktadır" dedi.

En etkili faktör Kürt sorunu
Bölge halkında 1982 anayasasına ilişkin genel algının olumsuz olduğunu belirten Gürel, şunları söyledi: "Araştırmaya katılanların yüzde 87'si Türkiye'nin yeni bir anayasaya ihtiyacı olduğunu söyledi. Katılımcıların yüzde 79'una göre yeni anayasa ihtiyacının doğmasında en etkili faktör Kürt sorunudur. Yüzde 61 en etkili faktör olarak başörtüsü, türban sorunu ile askeri vesayet ve demokratikleşme sorunlarını görmektedir. Alevi sorunu ve Alevilerin talepleri yüzde 29 oranla en az etkili toplumsal sorun olarak görülmektedir. BDP seçmeninin yüzde 87'sine, AKP seçmeninin ise yüzde 68'ine göre en etkili faktör Kürt sorunudur."

Anayasadan beklenti
Araştırmaya katılanların yüzde 52'si demokratik, sivil, çoğulcu yeni bir anayasanın Kürt sorununu tamamen çözeceğini belirtirken; BDP seçmeninin yüzde 55'i, AKP seçmeninin ise yüzde 49'u yeni anayasanın Kürt sorununu tamamen çözeceğine inanıyor. Bölge halkının yüzde 60.1'i yeni anayasayı halkın yapması gerektiğini, yüzde 21.6'sı TBMM'nin, yüzde 14.7'si ise Anayasa Meclisi'nin yapması gerektiğine inanıyor. Araştırmada anayasanın her koşulda referanduma sunulması gerektiğini söyleyenlerin oranının yüzde 88 olduğu belirtildi.
Araştırmaya katılanların yüzde 57'sine göre Anayasa Uzlaşı Komisyonu'na halkın görüşleri yetersiz şekilde veya hiç ulaşmıyor. Bölge halkının yüzde 90'dan fazlası yeni anayasanın ülkede ve dünyada barışı gözetmesi, demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü gibi evrensel değerlere dayanması, toplumun farklılığını bastırmadan çoğulcu yapısını tanıması, her tür milliyetçi, ırkçı, militarist ve cinsiyetçi ilkeden uzak durması, yurttaşlara geniş karar yetkisi tanımasını talep ediyor.
Statü istemi yüzde 81.5
Araştırmaya katılanların yüzde 20'si mevcut idari yapının korunması gerektiğini, yüzde 12'si federatif bir yapı olmasını, yüzde 20'si yerel yönetimlerin yetkilerinin artırılmasını, yüzde 24'ü ise bölgesel yönetimler oluşturulması gerektiğini savunuyor. Yeni anayasada Kürtlere yasal statü tanınması talebini dile getirenlerin oranı ise yüzde 81.5 olarak belirlendi. Kürtlere hiç bir statü tanınmamasını isteyenlerin oranı yüzde 9.1 olarak belirlenirken, ankete katılanların yüzde 9.3'ü idari özerklik, yüzde 11.7'si federal yönetim, yüzde 19.3'ü bağımsızlık ve yüzde 41.2'si demokratik özerklik verilmesi gerektiğini söyledi.

AKP seçmeni de istiyor
Oranlara seçmen düzeyinde bakıldığında BDP seçmeninin yüzde 96'sı, AKP seçmeninin ise yüzde 62'sinin Kürtlere statü verilmesini istediği belirtildi. BDP seçmeninin yüzde 55'i demokratik özerklik, yüzde 20'si bağımsızlık, yüzde 15'i federal yönetim, yüzde 6'sı idari özerklik isterken, yüzde 2'si ise Kürtlere hiç bir statü verilmemesini istedi.
AKP seçmeninin ise yüzde 27'si demokratik özerkliği, yüzde 15'i bağımsızlığı, yüzde 7'si federal yönetimi, yüzde 13'ü ise idari özerkliği destekledi. AKP seçmeninin yüzde 18'i Kürtlere hiç bir statü tanınmaması gerektiğini söylerken, yüzde 20'si ise fikri olmadığını belirtti.
Katılımcıların yüzde 35.2'si eğitimin her düzeyinin kişinin anadilinde olması gerektiğini, diğer dillerin seçmeli olmasını isterken, yüzde 21.5'i ise Türkçe ve Kürtçenin birlikte eğitim dili olmasını istedi.

12 Eylül kurumlarına ret
Ankete katılanların yüzde 39'u Cumhurbaşkanı'nın yetkilerinin kısıtlanmasını, yüzde 59'u MGK'nin kaldırılmasını, yüzde 63'ü YÖK'ün kaldırılmasını, yüzde 74'ü ise askeri üst mahkemelerin kaldırılarak yargının birleştirilmesini istedi. Araştırmaya katılanların yüzde 76'sı yeni anayasa vicdani ret hakkının tanınmasını, yüzde 69'u profesyonel orduya geçilmesini, yüzde 68'i ise zorunlu askerliğin kaldırılmasını istedi.
Seçmen dağılımına göre BDP seçmeninin yüzde 91'i, AKP seçmeninin ise yüzde 58'i vicdani ret hakkının tanınmasını istedi.

Aktar: Statü talebi görülmeli
Anketle ilgili görüşlerini açıklayan Diyarbakır Baro Başkanı Mehmet Emin Aktar, "Bu anket ne İsa'ya ne Musa'ya yaranamayacak bir anket. Bir anket herkesi eleştiriyorsa objektiftir. Kürtler açısından anadilde eğitim talebi ankette orataya çıkıyor. Bundan anlıyoruz ki Kürt sorunu çözülmek isteniyorsa anadilde eğitimin önü açılmalı. Statü talebinde bulunanların oranı da çok yüksek. Parlamento bunu görmeli. Bu araştırma birlikte yaşama iradesinin Kürtler açısından önemini gösteriyor. Burada diğer halklarda statü tanınmasına vurgu yapıyor" dedi.
Anketin danışmanlarından BDP Eşbaşkan Yardımcısı Meral Danış Beştaş, bu coğrafyada yaşayanların ne kadar demokratik bir ülke istediklerini ortaya koyduklarını belirterek, "İnsanlar çok olgun demokratik bir tavır ortaya koymuslar. Vatandaşlık konusundaki tablo çok dikkat çekici. Geniş bir mutabakat görüyoruz. Bu anketin ciddi bir mesaj içerdiğini düşünüyorum. Anket genel olarak bir resim çıkarmış. Anayasa sürecine demokratik katılım konusunda ciddi eksiklik olduğu ortada. Taleplerinizi bizim istediğimiz ölçüde söyleyebilirsiniz yaklaşımı var. Anayasa yapılmasının en elzem sebebi Kürt sorunudur" dedi.

AMED