Türkmenlerin Girê Sipî’nin doğusunda 2; Silûk’ta 3-4 köyleri bulunduğunu söyleyen Girê Sipîli yazar İbrahim Mislim, “YPG Girê Sipî’ye girince DAİŞ’e destek veren Türkmenler kaçtılar ve Türkmen köylerinin talan edildiği haberlerini yaydılar. Üstelik bölgede Türkmence konuşan Türkmen sayısı en fazla 500-600 kişidir” dedi.
Girê Sipî (Til Abyad) kentinden olan yazar İbrahim Mislim, kentin ekonomik, siyasal, demografik ve toplumsal yönden dünü ve bugünüyle ilgili olarak VOA’dan gazeteci Mutlu Çiviroğlu’nun sorularını yanıtladı.
Suriye’deki savaş başlamadan önce Girê Sipî’deki nüfus ne kadardı ve yapısı neydi?
Girê Sipî aslında üç şehirden oluşan bir şehir: Şehir merkezi, şehrin batısındaki Silûk ve şehrin 30 km güneyindeki Ayn Îsa, ki Kürtler buraya Bozanî derler. Girê Sipî’ye bağlı 250 köy var ve bunların 110’u Kürtlere ait. Türkmenler 15 köylerinin olduğunu söylerler burada fakat Araplar Türkmen köylerinin daha az olduğunu iddia ediyor. Bunun dışında 10 Ermeni köyü de var bu bölgede. Arap köylerinde yaşayanların çoğunun tapusu yok. 1963’teki BAAS tarafından bu köyler Araplara verildi.
Girê Sipî’nin yaklaşık 300-350 bin nüfusu var. Kürtlerin nüfüsu 100 bini aşıyor. Girêspîli yaklaşık 60 bin Kürt de Raqqa şehrinde yaşıyor. Eğer bunlar Girê Sipî’ye dönerse Kürt nüfusu 180-190 bine ulaşıyor. Eskiden beri Girê Sipî’de yaşayan ve Kürtlerle ilişkileri iyi olan bazı Arap aşiretleri var. Bunun dışında kalan Arapların hepsinin Girê Sipî’deki ömrü en fazla 40-50 yıl. Hepsi BAAS rejiminin planı olarak yerleştirildi.
‘Arap Kemeri’ olarak bilinen Araplaştırma politikasından bahsediyorsunuz değil mi?
Evet, sınırlar oluştuktan sonra Girê Sipî idari olarak Halep’e bağlanmıştı. Bölgede kurulan Tabka Barajı’ndan sonra Raqqa büyüdü. Rejim Girê Sipî ve köylerini Kobanê’den ayırıp Raqqa’ya bağladı. Cizîrê’de kurulan Arap Kemerini Girê Sipî’de de kurdular. Cizîrê’de Kürt aydınları olduğu için Arap Kemeri hep konuşuluyor fakat Girê Sipî’deki kemerden kimse bahsetmiyor. Arap Kemeri Kobanê sınırına kadar var. Girê Sipî’nin batısında 5-6 Arap köyü var, bunlar da BAAS rejiminin iktidara gelmesinden sonra kurulan köyler. Bölgedeki Kürt köylerinin isimlerini değiştirip Arapça isimler verdiler. Mesela Kopernik’i Tilkebir yaptılar, Girêsor’u Tilahmer ve bunun gibi 50-60 köyün daha ismi değiştirildi. Fakat Bexdik gibi değiştiremedikleri bazı yerler oldu. Bozanî (Ayn İsa) taraflarında da Kürt köyleri var, ki Bozanî ismini Berazî aşiretinin lideri Bozan Beg’den alıyor. Fakat bölgenin demografisi değiştirildi.
Girê Sipî Kürtleri kültürel olarak daha çok Kobanê’deki Berazî aşireti kültürüne yakınlar, değil mi?
Evet, Kobanê ile aynı kültüre sahipler. Sadece Girê Sipî değil, Serêkanîyê’nin de yaklaşık yüzde 30-40’lık bir kısmı Berazî’dir.
Peki, Girê Sipî Kürtlerinin genel geçim kaynağı tarımdan sanırım. Başka ne var?
Girê Sipî’deki Kürtler genel olarak tarım ile geçiniyor. Şehir merkezinin ekonomisi Kürtlerin elindeydi. Şehrin sanayi kısmı da Kürtlerin elindeydi. Araplar da hayvancılık ve tarımla uğraşıyordu. Tarlaları icare usulü ekip biçiyorlardı. Belirttiğim gibi Arapların o tarlalar üzerinde tapusu yok.
Neler ekilip biçiliyor Girê Sipî’de?
Girê Sipî iyi yağış alan bir bölge. Burada buğday ve arpa ekilip biçiliyor, pamuk ve mısır da aynı şekilde. Çok sayıda meyve ağaçları da var. Kuyu suyunun az olduğu yerlerde insanlar ağaç dikti.
DAİŞ saldırılarından dolayı ne kadar Kürt şehirden ayrıldı ve onlar şimdi dönmeye başladılar mı?
Sabah ezanında “15 dakikaya kadar tek Kürt şehirde kalmasın” dediler. Birleşmiş Milletler raporuna göre bir gün içinde 5 bin 400 Kürt aile göç etmek zorunda kaldı. Girê Sipî kurtarılana kadar neredeyse şehirde tek Kürt kalmadı. Sadece yaşlılar kaldı. Onlar da çok zorluk çekiyorlardı ve birçok kişi öldürüldü. DAİŞ tarafından tutuklanıp serbest bırakılanlar da korkudan öldüler. Şehir kurtarıldıktan sonra Kürtlerin yüzde 10’u döndü. Birincisi Ramazan’dayız, ikincisi de Kobanê’deki katliamın bir benzerinin Girê Sipî’de olmasından korkuyor insanlar. Dönen Arap sayısı Kürtlerden daha fazla. Dönüp talan edilmiş evlerini Araplardan almak isteyen Kürtler, ekranlara çıkıp ‘Bize saldırıyorlar’ diyen Araplarla karşılaşıyor.
YPG ve Kürtlerin Arapların evlerini talan ettikleri yönündeki haberler neden çıkıyor?
Bu haberleri kişiler, DAİŞ Girê Sipî’ye girdiğinde katılanlardır. Bu meseleyi büyütüp kendilerine yeniden bir alan yaratmak istiyorlar. Kürt bayrağının Girê Sipî’de dalgalanmasını hazmedemiyorlar. Fakat 2 yıl boyunca orada dalgalanan siyah DAİŞ bayrağına karşı bir şey demediler. Türk hükümetinin Türkmenler ve Araplar için kopardığı yaygaranın aynısını, Arapça söylüyor bunlar da. Fakat Türk hükümetinin planları suya düştü. Özgürlük ve demokrasi kazandı Girê Sipî’de.
ENKS’nin de Kürtlerin Arapları zorla yerlerinden çıkardıkları yönünde iddiaları vardı. Ne diyorsunuz bu konuda?
ENKS de Suriye’deki ‘muhalefet’in bir parçası. Muhalefet birkaç günde bir açıklama yapıp YPG’nin terörist olduğunu söylüyor. ENKS’den birileri de çıkıp ‘Bizim bu açıklamadan haberimiz yoktu’ diyor sürekli. Kürtleri terörist olarak gören insanlarla nasıl birlikte hareket edebiliyorlar? Muhalifler YPG’ye katılan Araplara karşı bile savaştılar. Başka planlar var işin arkasında. Muhalifler Türkiye’nin istediği gibi hareket ediyor. ENKS kendi milleti için hizmet etmeli, kendi milletine çamur atmamalı.
Son olarak Türkmenler hakkında neler diyeceksiniz?
Türkmenler Girê Sipî’nin doğusunda yaşıyor. Burada iki köyleri var. Bir de Silûk’ta üç dört köyleri var. Türkmenler 15 köylerinin olduğunu söylüyor. Bu köylerin çoğunluğunda Arapça konuşuluyor. En büyük Türkmen köyünde bin kişi var. Tarihe baktığımızda bu köydeki aşiretin Kürt olduğunu görüyoruz. Herkes asıl Türkmen köylerinin sadece 2 köy olduğunu biliyor. Savaş başladığında Türkmenler silahlandılar. DAİŞ bölgeye girdiğinde Türkmenler ikiye ayrıldı, bazıları DAİŞ’e katıldı, bazıları DAİŞ’e karşı durdu. Karşı duranlar Türkiye’ye gittiler. YPG Girê Sipî’ye girince DAİŞ’e destek veren Türkmenler kaçtılar ve Türkmen köylerinin talan edildiği haberlerini yaydılar. Şunu da belirteyim bölgede Türkmence konuşan Türkmen sayısı en fazla 500-600 kişi.