Heta eyro ser mijara netewebîyayîşî de zaf çî ameyê vatiş û nûştiş. Labelê pênaseyo ke amewo qebûlkerdiş no yo: zon(ziwan), ol, kultir, tarîx, bazarek hembar û parçeyek erdî. Goreyê zaf zanist û roşnvîran kistasî nê yî. Feqet ma eyro ewnênê ke nê kistasî kêmî yê. Yew hetîyê ekonomî kenê bingeya heme çî. No sebeban ra Serek pênaseyêke heta eyro ameyê qebûlkerdiş, kêmî vîneno. Înan bi temamî nêerzeno, red nêkeno la awankerdişê netewî, zîhnîyet, bîlînç û bawerî ra (yeqînî) girêdano, vano: “netew, zîhnîyetoke pîya barekerdiş o. Merdimêy ke pîya yew zîhnîyetî kenê, ê yew komelî ra yê. Netewbîyayîş ser di lingan terîf keno. 1- zîhnîyet, 2-laş. Esasê bingeya netewbîyayîşî zîhnîyetî ra girê dano. Zon, ol, tarîx, kultir, bazaroke hembar û parçeyekî erdî encax şînê bibê laşê netewbîyayîşî. Çîyo muhîm û dîyarkerde zîhnîyet o. Senî ke wextê Sumeran de kolekerdiş, kolebîyayîş esasê xo de zorî ra nê, zîhnîyetî ra girêdaybi se, netewbîyayîş zî no hewa yo. Însan yew hetî bi bawerî ra(yeqînî), bi zîhnîyetî ra, bi bîlîncî ra îkna nêkose bi rih û can netewî ra girênêdose netewbîyayîş zehmet o, zur o.
Finak, eyro roj vaşûrê Kurdistanî wazeno bibo dewleteke xoser. Vano no heqê min o. No heq esto û na waştişî ra qe qala ma çinîka. Bibose do ma paştîya tewr girdî zî bidê. Labelê ma wazenê tikêna nêzdî ra bewnî mijarî ra. Zîhnîyet û ferasetoke nika vaşûrî de serwer o, sereke yo zîhnîyet û feraseto ke cîya yo. Veradê parçeyanê Kurdistanî aye bînan, vaşûr mîyanê xo de parçe parçe bîyo. Ma no parçebîyayîş gama ke çeteyanê bê esîlan hêriş kerd hîna rind dî. Yew hetî de Silêmanî, yew hetî de Hewlêr, yew hetî de Talabanî yew hetî de Barzanî, yew hetî de pêşmergeyê Talabanî heto bîn de zî yê Barzanî. Ma kamikanê bînan qe nêhumarenî! Gere ina rind bêro zanaye ke çi ame ser Şengal û Musil û pêro pîyayînê vaşûrî ser, bingeya xo nê parçebîyayîşî ra gena. Rind yeno ma vîre demo ke derg hetê Kerkûkî de pêşmergeyanê Talabanî çeteyan ra lej kerdê, la qe xemê Barzanî nêbi. Ma rewşa Şengal ê Rojawanî qe nêanî zonî ser. Pekî no senî hewa netewbîyayîş o? Xoserîya ke ser nê zîhnîyetî awan bibo se do çi bîyaro vaşûrî ser? Vaşûr hîna mîyanê xo de nêbîyo yew. Coka Fuad Huseyîn warzeno vano: “Kurdê Surîya ma eleqeder nêkenê. Semeda ma ya muhîm Kurdistana Vaşûr a.” La tam ona zî nîyo. Halê vaşûrî zî ma bare kerd. De bê nê zîhnîyetî şîrove bike. Gelo bi nê zîhnîyetî ra netewbîyayîşoke sexlem do bivecîyo? Qenaatê ma “ney” o. Xora heta na game çi ame kurdan ser sebeb no zîhnîyeto parçebîyaye yo. Oncina zî warzeno, vano ez wazena biba dewlete. Labelê ma zanî ke dewlet çare nîya. Loma Serek vano: “Netewê ke esasê zîhnîyetê xo netewperwerî ra gênê laşê înan sazîya dewletî ya” na semed ra nînan ra vanê netewdewlet û ma înan red kenîy. Ma vanîy tena çarenetewdewlet nîya, neteweya demokratîk a. Bi no hawayî ma yenîy linganê netewbîyayîşî ser. Linga yewin zîhnîyet o, a diyîn laş o. Yan zî xoserîya demokratîk a.
Utopyaya ke hîra inca esta
Ma cor de ser zîhnîyet û bedenî çend qalî kerdbî. Zon, ol, kultir, tarîx, ekonomî û demografya yanî ser parçeyekî erdî ra axmebîyayîşê nufisî, nînê îxmalkerdiş. Nê esasê xo de xalê zîhnîyetî pîya înşa kenê. Yan zî gere înşa bikê. Çimkî modela netewa demokratîke na cara verêna. Netewbîyayîş heqê kurdan o zî û rayîrê nê zî xoserîya demokratîk a. Ma vatbi ke, di lingê na mijare estîy. Linga yewinî de kurdî lazim o zon, kultir, tarîx, ekonomî û demografyaya xo zî îxmal mekê û înan sero yew dinya ya, zîhnîyeto pîya, hembarr înşa bikê. Serek na ra vano: “Dinyaya zîhnîyeta hembarr. Nê xalî de çîyo tewr muhîm dinyaya ke, tahayulo ke azad û pîyayîn o. Sey yewbînî yo. Heme çî ser barekerdişî yo. Seke komînalîte bo. Utopyaya ke hîra inca esta. Cîyayîyan, kamîyan redkerdiş çinîko. Ehlaqoke azad û pîyayîn esas o. Ferasetoke daîmî nêbose nêbeno. Serek nînan wina pênase keno: “24 seetî zîhnîyeta demokratîkî ra cuyayîş” Gama ke zîhnîyetoke onayîn komelî de serwer bibo, bêro roniştîş, bibo rengoke esasin û merdiman pêrinan bigîro binê seya xo. Ma şenê vacî ke xalê yewine ya netewa demokratîke hema hema temam bîyo. Ma vînenê ke bingeya xala zîhînsel de çîyê teorîk estê. Sey felsefeyî, zanistî, senetî û hetê olî û nê mijarî pêro perwerdeyî ra girêdaye yê. Dinyaya merdiman, şaran yan zî yê komelan goreyê terzê perwerdeyî teşe gêna. Hîra an teng bena. Nîjadperest an demokratîk bena. Çîyê holî, raştî û rindî his, hiş û fikrê merdimê de bi no hewa serwer benê, ca gênî. No sebeban ra linga zîhnîyetî perwerdeyoke demokratîkî ra vêrena. Komel bi no hewa form gêno. Ma gere nê xo vîra mekê. Giranî bidê perwerdeyê demokratîkî yê bi zordê xo.
Ezraîlê netew dewletî, netew û xoserîya demokratîk a. Netewa demokratîke vano zaf rengînî, netew dewlete vano yew rengînî, netewa demokratîke vano azadî, barekerdiş, paştdayîşa yewbîne(dayanışma) netew dewlete vano koletî, heme çî min rê. Yanê tena serê xo xelisîyayîş. Netewa demokratîke vano îrade û komeleke azad, netew dewlete vano îrade û komeleke girêdaye, kole. Netewa demokratîke vano heme çî şarî rê, komelî rê, menfeet û rindîya şar û komelî rê, netew dewlete vano ney min rê. Ne xoza, ne şar û ne zî komelî şirasnena.(ma nê pêveronayîşan de şenê herinda netewa demokratîke de xoserîya demokratîkî zî ca bikê. Xoserîya demokratîke zî kar bîyarî) cokira ma gere destan bîdê yewbîne û welatê xo yê rindik û bi cefayî newe ra înşa bikê. Netewa demokratîke bi rih û can welatî cuyayîş o. Gama ke çîyo ke bêro Şengal, Kobanê an Urmîyeyî ger ser zerrîya Amedî nêrecifyose, ma nêşênê qala netewbîyayîş bikê. Eger no hîs, hiş, bawerî û zîhnîyet ma de ca û serwer nêbose ma nêşenê qala netewbîyayîşê demokratîkî bikê.
NÎZAMETTÎN OZOGLU / Zîndana Tîpa F ya Hacilar a Kirikale yî