Güney Afrika’nın ilk siyah devlet başkanı Nelson Mandela için düzenlenen cenaze töreni dün 95 bin kişinin katılımıyla Johannesburg’un FNB Stadyumu’nda yapıldı. Bardaktan boşanırcasına yağan yağmura karşın stadyumda coşku hakimdi. Stadyuma girmeyi başaranlar Mandela’yı şarkılar söyleyerek, dans ederek andılar. Mandela tişörtleri ve Güney Afrika futbol ve rugby takımlarının formalarını giyen katılımcılar, Apartheid’a karşı mücadele şarkıları söyledi.
Açılışı ANC yaptı
Törene Güney Afrika ulusal marşının koro tarafından okunmasıyla başlandı. Ardından Afrika Ulusal Kongresi’nin liderlerinden Cyril Ramaphosa törenin katılımcılarına “Hoşgeldiniz” diyerek açılışı yaptı. Ramaphosa törenin yapıldığı hava koşullarına gönderme yaparak, ‘’Geleneklerimize göre, cenaze töreninizde yağmur yağarsa, tanrılarınız sizi cennete buyur ediyorlardır’’ dedi. Ramaphosa konuşmasını, ‘’Burada Madiba’ya (Mandela), uzun yürüyüşünün sona erdiğini ve artık dinlenip güzel ülkemizin keyfine varabileceğini söylüyoruz. Ama bizim yürüyüşümüz henüz başlıyor’’ sözleriyle tamamladı.
Mandela umut yarattı
Sonra Mandela’nın yakın dostu ve 18 yılını geçirdiği Robben Adası’ndaki hücre komşusu Andrew Mlangeni kürsüye çıktı. Mlangeni yol arkadaşının ardından, “Mandela bilgelik, sabır ve özverinin timsali olmuş, umut ışığının bile olmadığı bir ortamda umut yaratmıştır” dedi.
Nefretten nefret ederdi
Konuşmacılardan BM Genel Sekreteri Ban Ki Moon da”Güney Afrika bir kahramanını kaybetti; bir babamızı kaybettik. Nelson Mandela çağımızın en önemli liderlerinden biriydi. Bir öğretmendi. Çok şey feda etti ve özgürlük, eşitlik, demokrasi, adalet için her şeyi feda etmeye hazırdı” diye konuştu. BM Genel Sekreteri, “Mandela’nın anısını kalplerimiz ve hayatlarımızda canlı tutmak hepimizin görevi. Mandela nefretten nefret ederdi; insanlardan değil. Erdemli bir affedebilme gücüne sahip olduğunu gösterdi” sözleriyle Mandela’nın affedici kişiliğine vurgu yaptı.
Bir çok lider konuşma yaptı
Dünyanın dört bir yanından törene katılan 90’ı aşkın liderin arasında bulunan ABD Başkanı Barack Obama, Brezilya Cumhurbaşkanı Dilma Rousseff, Küba Devlet Başkanı Raul Castro, Çin Devlet Başkanı Yardımcısı Li Yuançao, Namibya Devlet Başkanı Hifikepunye Pohamba, Hindistan Devlet Başkanı Pranab Mukherjee de birer konuşma yaparak Mandela’yı andılar.
Obama ile Castro tokatlaştı
Tören, 1959’daki Küba Devrimi’nden sonra hiçbir şekilde görüşmeyen ABD ve Küba liderlerini yanyana getirmesi açısından da önemliydi. Obama ile Castro tören alanında tokalaştı.
Fidel Castro’nun selamı iletildi
Raul Castro konuşmasında, selamını getirdiği Fidel Castro’nun Güney Afrika’daki ırkçılığa dayalı Apartheid rejimini sert bir şekilde eleştirmesine ve Mandela’nın bundan duyduğu minnetarlığa vurgu yaptı.
Obama: Değişim mümkün!
2008’e kadar Mandela’ya ‘terörist’ diyen ABD’nin Başkanı Obama ise mücadeleci ve affedici kişiliğiyle Mandela’nın tüm dünyaya değişimin mümkün olduğunu gösterdiğini vurguladı. Obama, Mandela’yı Mahatma Gandhi, Martin Luther King ve Abraham Lincoln gibi devlet adamlarıyla kıyasladı ve Mandela’nın “bir tarih devi” olduğunu söyledi; dünyayı eşitsizlik, yoksulluk ve ırkçılıkla mücadele ederek Mandela’nın mirasına sahip çıkmaya çağırdı. Obama, Mandela’yı 20. yüzyılın sonuncu büyük özgürlük savaşçısı olarak nitelendirdi. “Mandela bize harekete geçmenin gücünü gösterdi. İdeallerimiz uğruna risk almanın önemini gösterdi” dedi.
ABD’ye tepki: Stadyum boşaldı
ABD Başkanı’nın, seslendiği Güney Afrikalılara, “Bugün sizinle olmak, benzersiz bir hayatı anmak benim için büyük bir onur. Güney Afrika halkı, her ırktan, hayatın her alanından insanlar... Dünya size Nelson Mandela’yı bizimle paylaştığınız için teşekkür ediyor” demesi sırasında stadyumun bir anda boşalmaya başladığı gözlendi. Protestolarıyla Güney Afrikalılar, ABD’nin Apartheid rejimiyle işbirliği yapmasını, liderlerinin CIA eliyle rejime teslim edilerek ‘terörist’ ilan edilmesini unutmadıklarını gösterdi.
Zuma da yuhalandı
Son sözü Güney Afrika Devlet Başkanı Jacob Zuma aldı. Ancak Zuma kürsüye çıkarken, stadyumdan yuhalama sesleri yükseldi. Halk, Zuma’yı Mandela’nın yolundan yürümediği için eleştiriyor. Tepkilere aldırmayarak konuşmaya devam eden Zuma, Mandela’nın suikastlerin etnik gerilimi tırmandırma tehlikesi yarattığı bir dönemde, ülkenin kan gölüne dönmesini önlemekte çok önemli bir rol üstlendiğini söyledi.
Ailesini yalnız bırakmadılar
Mandela için yapılan törene; ABD, Brezilya, Çin, Namibya, Hindistan ve Küba devlet başkanlarının yanı sıra Almanya Cumhurbaşkanı Joachim Gauck, Afganistan Devlet Başkanı Hamid Karzai, Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande’ın da aralarında bulunduğu 90’dan fazla başbakan ve cumhurbaşkanı katıldı. İngiltere Başbakanı David Cameron kalabalık bir heyetle törene katıldı. Obama ve eşi Michelle’e de ise üç eski ABD başkanı George W. Bush, Bill Clinton ve Jimmy Carter eşlik etti.
Apartheid’in öncüsü oradaydı
Güney Afrika’yı sömürgesi yaparak insanların ten rengine göre ayrıldığı yönetim rejimini (Apartheid) ülkede kuran, milyonlarca kişiye çok acı ve zulüm dolu yıllar yaşatan Hollanda’nın Kralı Willem-Alexander’ın da törende olması dikkat çekti.
Erdoğan ve Netanyahu gitmedi
Türk Başbakan Erdoğan ise törene katılmayarak, yerine yardımcısı Beşir Atalay’ı gönderdi. Törende yer almayan liderler arasında en dikkat çekici olanı ise İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’ydu. İsrail Başbakanı, ‘seyahat ve güvenlik maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle törene katılmayacağını’ açıkladı. Ancak Netanyahu’nun törene katılmama nedeninin asıl olarak İsrail karşıtı gösterilerle karşılaşma olasılığı olabileceğini belirtildi. Zira İsrail, Güney Afrika’daki Apartheid rejimiyle yakın ilişkileri bulunan ülkeler arasındaydı. Cumhurbaşkanı Şimon Peres de sağlık gerekçeleriyle törene katılmadı. İsrail’i törende Meclis Başkanı Yuli Edelstein temsil etti.
Filistin vefasını gösterdi
Öte yandan törene Filistin lideri Mahmud Abbas katıldı. Güney Afrikalıların büyük bölümünün, İsrail’in Batı Şeria’daki işgalini, Güney Afrika’nın ırk ayrımcılığı yapılan dönemine benzettiği biliniyor. Mandela 1997 yılında, “Filistinliler özgürlüğüne kavuşmadan, Doğu Timor, Sudan ve dünyanın diğer yerlerindeki çatışmalara çözüm bulunmadan bizim özgürlüğümüz eksik kalacak” demişti.
Bono ve Theron da katıldı
Törene katılanlar arasında ülkelerin liderleri kadar farklı alanlardan uluslararası isimler ve ünlüler de vardı. Mandela’ya hayranlığıyla bilinen U2’nun solisti Bono ve eşi Ali Hewson ile Güney Afrikalı tanınmış aktris Charlize Theron da oradaydı.
Ruhu oradaydı
Son yılların uluslararası çaptaki en büyük töreni olan anma Güney Afrika devlet televizyonu tarafından tüm dünyaya canlı olarak yayınlandı. Nelson Mandela’nın naaşı tören alanında değildi ancak ruhu oradaydı.
Yol arkadaşlarına büyük hürmet
Stadyumda bulunan onbinlerce insan, Mandela’nın tüm yol arkadaşları ile eşlerine de büyük bir hürmet gösterdi. Mandela’nın zorlu yıllarında yanında olan eski eşi Winnie Madikizela Mandela stadyuma girdiğinde coşkulu bir tezahürat duyuldu: Winnie! Winnie! Winnie!
Eşleri acılarını paylaştı
Matemi temsil eden siyah kıfayetleriyle Winnie Madikizela Mandela, stadyumdaki yerini almadan önce Mandela’nın son eşi Graca Machel’e sarılarak acısını paylaştı. Oldukça üzgün görünen Mandela’nın son eşi Graca Machel da stadyuma girdiğinde büyük bir coşkuyla karşılandı.
Dualarda hoşgörü vurgusu
Nelson Mandela için düzenlenen törende Yahudi, Hindu, Müslüman ve Hristiyan din adamları ayrı ayrı dua ettiler ve konuşmalarında hoşgörü ve birlik mesajları verdiler.
Pazar günü toprağa verilecek
Törenin ardından, kabile ismi Madiba’yla veya Tata’yla (Baba) da anılan Mandela’nın naaşı, başkent Pretoria’da 3 gün boyunca sevenlerinin ziyaretine açılacak. Pazar günkü devlet töreninin ardından Mandela, Kuyu Köyü’nde ailesi ile az sayıda davetlinin huzurunda kabilesinin geleneklerine göre toprağa verilecek.
Törende konuşan Obama; eşitlik, özgürlük ve demokrasiden dem vursa da Apartheid rejimiyle işbirliği yapan ABD’nin, ‘terörist’ ilan ettiği Mandela’yı CIA eliyle rejime teslim ettiği hala hafızalarda.
Kürtleri ise HDP, BDP, KNK ile Öcalan’a Özgürlük İnisiyatifi’nden bir heyet temsil etti. Heyet, Mandela ailesine, devlet yetkililerine ve Güney Afrika halkına Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın başsağlığı mesajını iletti. HDP Eşbaşkanı Ertuğrul Kürkçü’nün bu fotoğrafı Twitter’da paylaşıldı.
Mandela’nın hücre komşusu ve yol arkadaşı Andrew Mlangeni (solda) ile 1999’da başkanlığı teslim ettiği dava arkadaşı Thabo Mbeki törende buluştu.
Klerk de uğurladı
Törene 1990’da Afrika Ulusal Kongresi ANC’ye konan yasağı kaldırarak Mandela’nın tahliye edilmesinin önünü açan Güney Afrika eski Devlet Başkanı Frederik W. De Klerk (sağda) de katıldı. Klerk ile Mandela anlaşma yaparak ülkede barışı sağladıkları için birlikte 1993’te Nobel Barış Ödülü’ne layık görülmüştü.
JOHANNESBURG