Irak Cumhurbaşkanı Fuad Masum yeni hükümeti kurma görevini dün süpriz bir şekilde Meclis Başkan Yardımcısı Haydar El Abadi'ye verdi. Haydar Abadi, Şiileri temsil eden en büyük siyasi hareket olan Ulusal İttifak tarafından başbakanlığa aday gösterildi. Oysa iki dönemdir görevde olan Şii Başbakan Nuri El Maliki görevini sürdürmek istiyordu.
Masum tehdide aldırmadı
Nuri El Maliki Pazar gecesi televizyonlardan yaptığı sürpriz konuşmada yeni bir hükümet kurmak için kendisini görevlendirmediği için Cumhurbaşkanı'nı "darbe girişimi" yapmakla suçlamış ve anayasayı kasti ihlal ettiği gerekçesiyle Masum hakkında suç duyurusunda bulunacağını açıklamıştı. Maliki bu sert konuşmanın ardından dün de özel birliklerini başkent Bağdat’ın stratejik noktalarında konuşlandırdı. Nuri Maliki’ye bağlı güçler Bağdat’ta Yeşil bölge olarak tanımlanan ve bakanlıklar, büyükelçilikler ve diğer önemli binaları barındıran bölgeyi kuşatmış durumda. AFP haber ajansı özel güçlerin sayısının hayli yüksek olduğunu yazdı. Ancak Kürt Cumhurbaşkanı bu tehditvari kuşatmaya boyun eğmedi ve Maliki yerine Abadi'yi görevlendirdi.
ABD'den tam destek
ABD hükümeti de Irak'taki son gelişmeler ışığında Cumhurbaşkanı Masum'a tam destek verdi. Cumhurbaşkanı Masum'un Irak'ta anayasanın garantörü olduğunu kaydeden ABD Dışişleri Bakanlığı, Irak'ta bir önce tüm dini ve toplumsal grupların temsil edildiği bir hükümetin kurulması çağrısında bulundu.
Kerry’den Maliki’ye uyarı
ABD Dışişleri Bakanı John Kerry ise Maliki'yi, gerilimi tırmandırmaması ve hükümet kurma sürecini aksatmaması yolunda uyardı. Avustralya’da bulunan Kerry, "Irak’ta sükunet ve istikrar için yeni bir hükümet kurmak oldukça önemli. Maliki’nin suları dalgalandırmayacağını umuyoruz. Bütün Iraklıların bilmesi gereken şey şudur ki şayet şu an işleyen anayasadan herhangi bir sapma olursa çok az uluslararası destek alacaklardır" dedi.
Abadi'nin zorlu görevi
Irak'ta Saddam Hüseyin'in devrildiği 2003'ten bu yana siyasi taraflar arasında yazılı olmayan bir anlaşma çerçevesinde Meclis Başkanı Sünnilerden, Başbakan Şiilerden, Cumhurbaşkanı ise Kürtlerden seçiliyor. Bu teamül gereği Meclis Başkanı ile Cumhurbaşkanı seçilerek görevlerine başladı ancak 30 Nisan'da yapılan genel seçimler sonrası yeni hükümet halen kurulabilmiş değil. Masum'un hükümeti kurmak için görevlendirdiği deneyimli siyasetçi Haydar Abadi'nin önünde zorlu bir süreç var.
Kürtler ve Sünniler de destekler
92 milletvekiline sahip Maliki’nin Irakiye Bloku’nun karşısında yine Şii’lerden oluşan Irak Ulusal Şii Ulusal İttifakı var. 75 milletvekiline sahip bu ittifak, Irak Meclis Başkan Yardımcısı Haydar Abadi’yi, Maliki’ye karşı başbakan adayı olarak gösterdi. Bu Maliki'ye Şiilerin de sırtını döndüğünü ve yalnız kaldığını gösteriyor. Abadi'ye Sünniler ve Kürtlerin de destek vermesi bekleniyor. Bu destekle de milletvekili sayısı Maliki’nin sahip olduklarından daha fazla olacak.
Sünniler Maliki'yi istemiyor
Irak’ta en büyük Sünni blok olan Muttehidun Koalisyonu’nun Başkanı Usame Nuceyfi de Maliki karşıtı cephede yer alıyor. Nuceyfi, Maliki'nin Yeşil Bölge'yi kuşatma altına alması sonrası yaptığı açıklamada, görev süresi biten Maliki’nin üçüncü kez başbakan olmaya çalışmasının Irak’ı bölme ve iç savaş çıkarma çabası olduğunu söyledi. Maliki’nin Mahsum'u anayasayı ihlal etmekle suçlaması karşısında ise Usame Nuceyfi, “Eğer zaman aşılırsa anayasal anlamda ihlal yapılmış olunur. Ama anayasal ihlal, trajik sonuçlara götüren uygun olmayan bir görevlendirmeden daha iyidir” dedi.
İttifak senaryoları
Irak Meclis Başkanı Haydar Abadi'yi başbakan adayı olarak gösteren Şii Ulusal İttifakı çatısı altında Mukteda Sadr liderliğindeki Ahrar Hareketi, Ammar Hekim başkanlığındaki Irak Yüksek İslam Konseyi, Fazilet Partisi ve Reform Akımı da bulunuyor. Bu partilerin meclisteki milletvekili sayısı 75. Böyle bir ittifakın gerçekleşmesi durumunda bile Şii İttifak 92 milletvekili olan Maliki liderliğindeki Kanun Devleti Koalisyonu'nun gerisinde kalıyor. Ancak özellikle Bölgesel Kürt Yönetimi Başkanı Mesud Barzani'nin Maliki'nin içinde bulunduğu bir hükümette bulunmayacaklarını açıklaması dolayısıyla, 62 milletvekili olan Kürt İttifakı'nın da Maliki karşısındaki Şii İttifak'a destek vermesi bekleniyor. Bu durumda 75 milletvekili olan Şii İttifak ve 62 milletvekiline sahip Kürt İttifakı'nın toplam vekil sayısı 137'ye çıkıyor ve Maliki'nin başında bulunduğu koalisyonu geride bırakıyor. Kürt ve Şii İttifakı'na 72 milletvekili bulunan Sünni, Türkmen ve seküler koalisyonların da destek vermesi durumunda bu fark iyice açılıyor.
Batı kapsayıcı hükümet istiyor
Öte yandan ABD, Fransa ve Birleşmiş Milletler ülkedeki krizin hafifletilmesinin yolunun kapsayıcı bir hükümet kurmaktan geçtiğini söylüyor. ABD Başkanı Barack Obama, 9 Ağustos Cumartesi günü Iraklı liderleri büyüyen IŞİD tehlikesine karşı daha kapsayıcı bir hükümet kurmaları yönünde uyarmıştı.
Maliki Irak'ı uçuruma sürekledi
2006’dan bu yana Irak’ı, İran’ın da yoğun desteğiyle yöneten Maliki, izlediği mezhepçi ve ayrımcı politikalarla ülkeyi yıkımın eşiğine getirdi. Irak’ta uzun süredir devam eden kaos, Irak Şam İslam Devleti’nin (IŞİD) 10 Haziran günü ülkenin ikinci büyük kenti Musul’u ele geçirmesi ve diğer bölgelere ilerlemesi sonrasında daha da şiddetlendi. Örgüt son olarak Irak'ın batısında, Kürt Yönetimi'nin elinde bulunan bazı bölgeleri de alarak etkinlik alanını genişletti. IŞİD, şu anda Kürt bölgelerine saldırıyor. Ancak HPG ve YPG gerillaları IŞİD'i püskürtüyor. HPG ve YPG gerillaları ve peşmergeler ile IŞİD üyeleri arasında Şengal, Mahmur, Rabia'da çatışmalar sürüyor. Öte yandan IŞİD'in kısa süre içerisinde bu kadar ilerlemesinin sebebi olarak Maliki'nin Sünnileri dışlayan bir politika izlemesi, bu nedenle IŞİD'in Sünni tabanda destek bulması gösteriliyor.
BAÐDAT/HEWLÊR