Serek û rayveranê AKPî heme cayan de geyrenê û vanê: “Ma qedexeya kurdî hawanayo.” Bi taybetey vanê; “Zîndanan de êndî giroteyî eşkenê ziwanê xo de biwanê, binûsnê û qisey bikerê.” La balê çi heyf ke kerdoxî de raştey wina nîyo. Qedexeya kurdî bi heme lezaya xo domyeno. Ma bi xo no qedexeyî mîyanê ci de ciwîyenîme. La balê zey verî bi raybazanê aşkere nêkenê.
Êndi bi rayîranê barî qedexeya xo domnenêy. Hetê ra vanê: “Ma do persê kurd çareser bikerîme” hetê ra vanê: “Asîmîlasyon sûcê merdimate yo” hetê bîn ra zî bi raybazanê barî ziwanê ma qedexe kenê. Raşteya AKP a ha wina ya. Sey Cemal embaz vano; buqalemûn zî hentay nêy munkîran reng û rûçikê xo nêbedilnena!
Heyanî serra 2010, zindanan de ma rê vatênê ke: “Heke şima wazenê bi ziwanê xo biwanê û binûsnê, lazim o ke şima heqê tercûmanî bidî. Sewata yew rûpel name, 60 mîlon heqê tercûmeyî ma ra waştinî. Armanca înan o biki ma ziwanê xo de israr nêkerîme. Sewata nêy hentay destê înan ra ameyî wendiş û nûsnayîşê kurdî ma rê kerdê çetîn. Êy xo bi xo vatênê qey wina bikerê se, ma do ziwanê xoca verdê. La ma winî nêkerd. Her ke ey ziwanê ma sero qedexeyanê xo vêşî kerdî, ma zî xoverdayîşê xo berz kerd. Se beno wa bibo ma fek ziwanê xo vera nêda. Ma zerreyî ra, şarê ma teberî ra xo vero da û dişmenî rê game apayê da eşten. No çî helbet qabê ma serkewten o. Enka ma bi ziwanê xo de kitabî, kovarî û rojnameyî eşkenê biwanîme. Nameyanê ma ya kurdî şina û yena.”
Tercûmanê ma çinyo!
Labelê no rewş nêyeno maneya esasî na azabîyîşê ziwanê ma. Dişmên, name û çimeyan de endi nêşeno pers vejo. La nûşteyanê ke ma tîya de nûsnenê û wazenê binûsnê teberî de hewşa persî vejenê. Seweta zana vajê kurmancî hentay çîyên nêvanê. Labelê ma nêşenime nûşteyanê xo ya kirmanckî zindanî ra bivejê teber. Nûşteyanê kurmancî rê veng nêkenê la nûşteyanê kirmanckî ra vanê; “Tercûmanê ma çinyo” û bando vindarnayîşan bi aşman, dest nanê nûşteyanê ma serro. Ganîyê înan zî, vanê: “Sewata ke ma nêşa tercume bikerê, ma dest nanê nûşteyî ser.” yanê mîyanê nûşteyî de se beno wa bibo, nêveredanê tiya ra bivejyo.
Sey verî nêşanê vajê; “Heqê tercumeyî bidê, ma zî nûşteyanê şima binûsê.” no rayîr êndî bîya kan û nêyena qebûl kerden. Êyî ra ya no fin vanê: “Ma nûşteyê şima sewata tercumeyî eşrawit Emnîyetî.” bi no vatene nûşte 3-4 aşmî emnîyet de maneno. Bade 3-4 aşman ora ra versiva “Ma nêşa nuşteyê açarnê tirkî” yeno. Nêyî ra tepa vanê “Ma nuşte no fin resna zaningehî.”
Nuşte oca de zî 3-4 aşmî maneno û bê biaçarîyo tepa yeno. Tewr peynî de zî vanê; “Ma nuşteyê şima sewata tercumeyî resna emnîyet û zaningehî, nuşteyanê şima ocayan de nêşan bêro açarnayene. Sewata nêy ma dest nanê nuşteyê şima sero.”
Zindanan de hestyareya ziwanî bol gird o
Taqtîqê vindarnayene û sîndorkerdene yê ziwanê ma yê dişmenî wina yo. Ez nêyî sero bol fikiryaya. Çirê wina kenê? E, dişmen do dişmeneya xo bikero. La nameyanê kirmanckî eşkenê tercume bikerê, nuşteyanê kirmanckî çirê nêşenê tercume bikerê? Tîya de yew peyama barî esta. Wazênê ma rê bivajê ke “Mîyanê xo de bi ziwanê qisey bikerê; la bi ziwanê xo de estanikî, hîkayeyî, makaleyî û swb. Menusnê!” Çîyo ke ma sero ferz kenê, yan zî wazenê ferz bikerê, no yo. Heyanî nika çar nuşteyê min bi no rayîr çinî kerdîy. Beno ke dest ronê nêy sero zî. Labelê, no çî ma rê zî bi înad. Ma do çiçî lazim bo se, êyî bikerê û bi rayîrek nuşteyanê xo biresnê teber.
Ame famkerdene ke no hewldanê dişmenî hemverî avera şiyîşê zaravayê ma yê kirmanckî yo. Kirmanckî newe newe xo arêdanê pêser. Prosesê avera şîyîşê kirmanckî de rolê zindanan bol muhîm o. Roleke ci yo merkezey nêbo se zî, sewata averaşîyîşê kirmanckî hetkareya tewr gird do zindanan ra bêro.
Zindanan de hestyareya ziwanî bol gird o. Embazî qabê averaşîyîşê hurdina zaravayan çiçî destê înan ra yenê se, kenê. Beno ke tayîn kemaney zî estibo. Duştê ameyîyayî de lazimbî hewna vêşî nuşto, neşîn û kitabî zindanan ra bivejyayî. No sey kêmaneyê ma giroteyan şîyeno bêro vînayen. Labelê ma înkar mekerî ke yew xîret û hewildan zî esta.
Xeylên embazî ke kurmancîya xo arda yew duştî, verê xo dayo kirmanckî serro. Bi taybetey, bade ke Rayverîya Konseyê KCKî damusneyan da û vat: “Wa heme embazî tewr tayîn çekuyê kirmanckî bimusê.” embazî hêdî hêdî verê xo danê zaravayê ma yê tewr qedîm, kirmanckîyê. Verî yew feraseta çewt estbî. Ameyê vaten ke “Xora wendoxê kirmanckî bol tayînî yê. Ez bimusa zî min rê nehfetek ci çinyo. Herûnda eyî ez xo rê yewna ziwanê bîyanij bimusa.”
No feraset ameyo şiknayen. Êndê ombazî û ma peron muhîmeya ziwanê xo zanîme. Wendoxê ci estbo zî, çinbo zî, lazimo ke bi ziwanê xo de biwanê û bimusê. Wendoxê ci ewro tayîn bo zî do meşte bol bibo. No çî tayîn zî bi nizdbîyayîşê ma û bi duştê avereşîyayîşê tekoşîna ma ya pêroyîn ra girêdayeyo. Serkewtena sîyasî û destvistena statu, averaşîyîşa ziwanî de di mijarên bingeyînî yê.
Demagojîya dişmenî
Labelê ma sey verî nêşenê vajerê “Ma sifte statuya sîyasî hal bikerîme; ziwanî sero bade vindernîme.” Hurdîna ling do pîya bîşêro. Tiya de çîyo ke kewenê milê ma, veng vetena polîtîkayanê dişmen ên barî ya. Dişmen demagojî keno. Hetê ra vano: “Kurdî êndî azad o.” hetê bîn ra zî nêveradano ziwan avera bişêro.
Madem winî yo, ma do zî verî ra des kat vêşêrî ziwanê xo rê wayîrtey bikerê. Tekoşîna ma ya 40 serrî yew çîyo bingeyîn ma rê mûsnaya. Dişmen kotî de dêsan ma verro de rişteneno se, lazimo ma zî oca de xoverdayenî berz bikerîme. No ge bi çekdarên beno, ge bi wendişî beno, ge bi nuştişî beno û ge zî bi rayîranê bîn beno. Çiyo muhîm veng vetenê demagojîya dişmenî yo. Kurdî, bi heme zaravayanê ci no welatî de hewna qedexe yo.