BEHİCE FERİDE DEMİR
Edebi kahramanlar birbirinin muhatabıdır. Zaman yolculuğu birbirlerine etki etmesini engelleyemez. J. Joys’un Leopold Blom’u ya da V. Woolf’un Louis’ini biraz daha tanımış olsaydık Kazuo İshiguro’nun Ryder’in tanımamızda daha kolay olacaktı. Hatta James Joys her eve girebilseydi, K. İshiguro’nun anlaşılması da kolay olurdu. Onlar peyder pey zamana yetişirken, zaman da onları haklı kılacak bir dünyayı fazlasıyla yarattı. Nobel Edebiyat Komitesi tarafından etiketlenmek, yazar içinde okur içinde hep bir ölçüdür. Ne yazar bu farklılık dağından inebilir ne de okur bu tırmanıştan vazgeçme imkanına sahiptir. Nobel komitesi zamanın insanını ve insanın zamanını yakalamak konusunda dört göze, birden fazla kulağa sahip oluşunu her yıl az çok ispatlarken, gelişen edebi akımı piyasalara ulaştırmaktadır.
Edebiyatın vatanı
Son Nobel Edebiyat Ödülü Japon asıllı İngiliz Yazar Kazuo İshiguro’ya verildiğinde elbette ülkelerin içteki okur atmosferine tabiydi İshiguro’nun yazarlığı. Ancak Nobel’den sonra bu atmosfer küresel bir açılıma uğradı. Edebiyatın vatanı, yazarlığın meydan okuyan Londaralısı olmak İshiguro’nun işini kolay gösterebilir, ancak aynı İshiguro Joys’un, Woolf’un, aynı çağ hatı üzerindeki gölgesinden de kolay kolay sıyrılamamaktadır. Okurun gözü kulağı ilk etapta geçerli eskidedir hala. O nedenle İshiguro’nun yazarlık dünyasını ve günü anlatma becerisine bakarken, ister istemez bir asırdır yerini koruyanların seviyesini arıyoruz okuduklarımızda. Çağ hala devam ediyor ve onların edebiyata biçtiği kılıflar aklımızı oymaya devam ediyor. Bu devamlılıkla imkan, anlam ve kahramanlar hiç değişmedi mi, büyümedi mi, iyi ve kötüyle hiç karşılaşılmadı mı edebiyatta? Elbette çok şeyde olduğu gibi farklı bir yazım türü ve gerçeği edebiyat dünyasıda da oluşmaktadır.
Günümüz edebiyatında kahraman kimdir, görevi, mekanı, davası ve meselesi nedir? Hangi misyonu kavrar hangi vizyonu kırar sorularını okurun her yeni eserde araması bu yüzden normaldır. Bununla beraber cevaplarımızı “büyük bir hızlanma çağından” ayrı ifade edemeyiz artık. İnsan faliyetleri yeni bir yaşam entegrasyonuyla uğraşırken bilinç, bilgi ve teknik akışı arasında konuşan, kaynaşan bir insan modeli ufukta belirmektedir. İshiguro’nun başarısı ya da başarısızlığını bu belirlenen ufuk maddelerine göre değerlendirmek gerekir. İshiguro’nun Avunamayanları ve Ryder’ini bu entegre değerlendirmelerle beraber anlaşılabilir. Kaldı ki hafıza ve mekan yitiminin başabaş olduğu bir süreçte edebiyatın hedef kitleside yazarın sorumluluğu da fazladır.
İshiguro ile kavga
Kazuo İshiguro’nun “Avunamayan”ları bu sorumluluğun tuhaflaştırdığı bir kitap. Okumakla okumamak arasında defalarca tereddüt edebilirsiniz. Piyanist Ryder’in festival ziyaretiyle başlayan olay temposu cinlerimizi tepemize çıkaracak kadar iç içe ve karışık. Bazen şaşkınlık bazen bıkkınlıkla satırlara takılıp kalıyoruz. İshiguro sizi sinirlendirmek, aklınızı karıştırmak, yolunuzu şaşırtmak ve bilindik okurluğunuzu bozmak için her şeyi yapıyor. Bir kahramanı takip ederken kendinizi bir başka olayın peşinde bulabilirsiniz. Tamam bu defa Ryder işine, programına dönecek diyecekken başka birinin hayatına çoktan seyircisi olmaya başlayabilirsiniz de. Bir konuşma ve detay kuyusudur İshiguro’nun Avunamayan’ları. Tahminleriniz boşa çıkmaktadır hep. Durmadan kahramanların hikayeleri, amaçları ani yaşam krizleri ya da hezimetinin içindesinizdir. Tepkileriniz uyuşabilir, sabırla bir iyi haber umabilirsiniz. Nafile İshiguro’nun çağla depreşen bir iyi haberi yoktur. Defalarca İshiguro ile kavga edeceksiniz. Merak, stres ve sonuçsuz olaylar, kimin ne dediği ve neyi temsil ettiği nasıl sonuç aldığı gerçekleşmez. Kişilik kaosları kitabın, mekanın ve zamanın her köşesinden karşınıza çıkar. Bu nasıl olur diye yazarın edebi bakışını da sorgulayabilirsiniz. Ama yine de İshiguro’nun peşine takılmaktan kendinizi alamıyorsunuz. Ryder’ in avunmasızlığı bize çok tanıdık.
“Hoffman bir elini havaya kaldırdı, parmaklarını açarak cam silermiş gibi bir hareket yaptı. Mesela yani diyerek elini arkasına götürdü.”
Avunamayanlar- Kasuo İshiguro