IŞİD’in Şengal ve Güney Kürdistan’a yönelik saldırılarıyla birlikte, Mexmûr Mülteci Kampında yaşayan 12 bin mülteci IŞİD tehdidine maruz kaldı. Bölgede konumlanan IŞİD çetelerinin ağır silah menziline giren Şehit Rüstem Mülteci Kampı (Mexmûr Kampı), 6 Ağustos’ta güvenlik nedeniyle gerillalar tarafından boşaltıldı. Hastalar, çocuklar ve savaşamayacak durumda olanlar Ranya’ya bağlı Heciawa ve Çarqurna kasabalarında camilere yerleştirildi. Geri kalanlar ise PKK tarafından silahlandırılarak, kampın savunulması için Mexmûr Milis Güçleri oluşturuldu.
Bölgenin denetimini elinde tutan KDP peşmergeleri geri çekilince IŞİD, 7 Ağustos’ta Mexmûr Mülteci Kampı’na 1 km uzaklıkta bulunan ve ‘Aşağı Mexmûr’ olarak bilinen Mexmûr Kasabası’na çatışmadan girdi. Aynı gün gerillalardan ve milislerden oluşan Kürt güçleri, IŞİD’e yönelik saldırıya geçti ve 2 gün süren çatışmalardan sonra IŞİD, Aşağı Mexmûr’dan çıkarıldı. Mexmûr Kampı ve Mexmûr Kasabası Kürt kuvvetlerinin denetimine geçti. Ajanslar ve bölgedeki gazeteci arkadaşlarımız yaşananları böyle özetliyordu o günlerde.
Ranya’dan Mexmûr’a yolculuk
Peki Mexmûr’da son durum ne? O günden bugüne neler değişti? İşte bunu öğrenmek için Ranya’dan Mexmûr’a doğru yola çıkıyoruz. Yaklaşık üç saatlik bir yolumuz var. Mexmûrlu bir aileyle yola koyuluyoruz. YNK’nin denetimindeki bölgeyi geçerek Hewlêr’e ulaşıyoruz.
Daha önce yine aynı güzergahtan Mexmûr’a gitmek tam bir işkenceydi. Her kontrol noktasında durdurulup kimlik kontrolüne tabi tutuluyorduk. Bu sefer Hewlêr’e kadar hiçbir kontrol noktasında durdurulmuyor, sorgulanmıyoruz. Aracın Mexmûrlulara ait olduğunu farkettikleri gibi “Oxir be bira (güle güle kardeşim)’’ ve ‘’Fermo (buyrun)’’ diyorlar. Durdurulduğumuz kontrol noktalarında ise “Em Mexmûrî ne (Mexmûrluyuz)’’ deyince, aynı yaklaşımı sergiliyorlar. Aynı yaklaşımı Heciawa’da halktan da görmüştüm. Mexmûrlulara karşı büyük bir saygı besliyorlar.
Gerilla ile peşmerge aynı kontrol noktasında
Aracımız Hewler’i geçip Kerkük yoluna sapıyor, hemen sonra da Mexmûr yoluna giriyoruz. İşte bu dakikadan sonra etrafı daha dikkatli gözlemlemeye başlıyorum. Her şey eskisi gibi. Değişik bir şeyler arıyorum, ancak bulamıyorum. Taa ki Aşağı Mexmûr’a ulaşana kadar. Aşağı Mexmûr’a yakın bir yerde bulunan ve depo olarak adlandırılan buğday ambarının yakıldığını görüyoruz. Savaşın, çatışmanın tek izi bu. Arap Mexmûru olarak bilinen Aşağı Mexmûr’dan geçiyoruz. Denetim Kürt güçlerine geçtikten sonra kasaba sakinleri yerlerine dönmüşler. Eskisi gibi canlı bir kasaba değil ancak yine de dükkanlar açık, evlerin önünde tek tük de olsa çocuklar oynuyor.
Mexmûr’a girmeden önceki son kontrol noktasında, peşmergelerin yanında Mexmûrlu milisler ve gerillaların da bulunması dikkatimi çekiyor. Bu bölge gerillalarla Mexmûrlu milisler tarafından IŞİD’ten alınmış ve o günden beri gerillalar ve milisler bu asayiş (güvenlik) binalarını terketmemişler. Göze çarpan ilk ciddi değişiklik bu oluyor.
BM bayrağı yerine PKK bayrağı
Mexmûr Mülteci Kampı’nın girişindeyiz. İkinci ciddi değişiklikle karşılaşıyoruz. Eskiden peşmergelerce tutulan kamp güvenliği, şimdi gerillalarla milisler tarafından tutuluyor. Güvenlik noktasının üzerinde PKK bayrağı ve Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın posteri dalgalanıyor. Biz Mexmûr’a girerken, Mexmûr’dan çıkan araçlar oluyor. Güvenlik güçlerinden, sivillerin gelip gittiklerini, ancak uzun süreli kalışlara izin verilmediğini öğreniyoruz.
Sokaklarda çocuk sesleri yok
Mexmûr’un bir ucundan diğer ucuna arabayla yolculuk yapıyoruz. Yol boyunca sokaklarda devriye gezen HPG ve YJA-STAR gerillalarının yanısıra, Mexmûrlu milislerden oluşan öz savunma güçleri ve birkaç siville karşılaşıyoruz.
Eskiden çocuklardan geçilmeyen Mexmûr sokakları, şimdi tenha. Bahçeler ve sokaklar bakımsız kalmış. Mexmûr belediyesine ait iş araçları yeni çalışmaya başlamış. Mexmûr’a yeni ulaşan belediye çalışanlarından belediye çalışmalarının hız kazanacağını öğreniyoruz.
Eskiden tankerlerle kampa su taşınıyormuş, su taşıma işi durmuş. Mexmûr’da şimdi ciddi su sorunu var. Kuyulardan çıkarılan kükürtlü su ise çok kirli ve kötü kokuyor. Hiçbir şekilde kullanılabilir durumda değil. İçme suyu olarak kullanılması bir yana, temizlik amacıyla kullanılması bile tehlikeli.
Mexmûr öz savunma güçleri
Mexmûr direniş güçlerini ziyaret ediyoruz. Bizi sıcak karşılıyorlar. Direnişi bir de onlardan dinliyoruz. 20 yıl sonra silahını kuşanan milislerle konuşuyoruz. Bazı milislerin IŞİD’ê karşı savaşmak içn Germiyan ve Kerkük’e gittiklerini öğreniyoruz.
Burada gördüklerimiz, bize bir konuda yanıldığımızı gösteriyor. Haberlerde hep ‘çocuk, kadın, hasta ve yaşlıların kamptan tahliye edildiğini’ okuduk. Ancak burada Mexmûrlu gençlerin yanısıra yaşlıların da silahlarını kuşanıp cephede olduklarını görüyoruz. Savaşamayacak durumda olan yaşlılar dışında, bütün milisler şu an Mexmûr’da.
Basına doğru bilgilendirme şartı
Basının ilgisini soruyoruz. Gerillalar, Kürt basınının yanısıra bölge basınının ve uluslararası basın kuruluşlarının kendilerini ziyaret ettiğini belirtiyorlar. Bütün basın yayın organlarına kapılarının açık olduğunu ancak, tek şartlarının toplumu doğru bilgilendirmek ve gerçeği yansıtmak olduğunu vurguluyorlar.
50’sinden sonra yine silah kuşandı
60’ına merdiven dayamış milisler var. Tıpkı gerillaların “İxtiyarê Şoreşger (Yaşlı Devrimci)’’ dedikleri Resul Bilehî gibi. Resul Bilehî, ömrü mücadeleyle geçmiş bir insan. Ailesini, topraklarını, kendi hayatını korumak için önce Türk devletine, daha sonra Ninova’da KDP’ye, şimdi de IŞİD’e karşı silahlanmış. 1993’e kadar Şırnak çevresinde milislik yapmış. “Hakkımda idam kararı vardı, yakalansaydım infaz ederlerdi” diyor. İhtiyar Devrimci, şimdi yeniden silahını kuşanmış ve gülerek “Tıpkı eski günlerdeki gibi” diyor. Şarjörlerini yerleştireceği kılıf bulamadığı için askeri yeleğinin ceplerine koyuyor. Bu durumu da normal karşılayarak, “Eskiden de kılıf yoktu, böyle yapıyorduk” diyor. Sizin anlayacağınız Resul Bilehî, eski günleri yad ediyor. Tıpkı 20 yıl önce olduğu gibi yine gerillalarla omuz omuza, aynı mevzide olmaktan gayet mutlu görünüyor…
Savaş günleri
“Savaş günlerinde tam bir seferberlik ruhu açığa çıktı” diyor birliğin gerilla komutanı Dayan Botan. Güney Kürdistan’ın değişik bölgelerinden gelip silah alanlar olmuş. Bazı aşçıların restaurantlarını Mexmûra taşıyıp, direnişçilere yemek hazırladığını öğreniyoruz. Cephelere araçlarla yemek servisi yapılıyor. 2 gün süren çatışmalarda Kuzey Kürdistan’dan gelip direnişe katılanlar olmuş. Bu savaşta IŞİD’e ait 2 araç ve 4 motosiklet ele geçirilmiş.
Önemli olan amaca kilitlenmek
Eski mülteci kampı şimdi bir askeri karargah. Kampın bütünü buna göre yeniden dizayn edilmiş. Güçlerin konumlanması, silah mevzilenmesi, lojistik vb. bütün hazırlıklar bu temelde yapılmış.
Gerillaların Mexmûr Kampı’nı kuşatmaya aldıklarını, bütün mevzilerde ciddi askeri hazırlıkların yapıldığını gözlemliyoruz. Stratejik yerlerde ağır silahlar konuşlandırılmış. Olası bir saldırı durumuna karşı gerilla güçleri ve milislerin gayet hazırlıklı ve kendilerinden emin oluşları dikkatimizi çekiyor. Bakirtê ile Mexmûr arasında olan düz alanda tek bir ağaç bile yok. Böyle bir alanda Mexmûr Kürt güçleri eller tetikte, gözler dürbünde saldırılara karşı hazırlıklı.
Mevzideki gerillalarla konuşuyoruz; Mexmûr’un emin ellerde olduğunu söylüyorlar. IŞİD’in Musul’daki varlığı son bulmadığı sürece bulundukları bölgeleri hiçbir şekilde terketmeyeceklerini vurguluyorlar. Dağların tecrübesini, öz savunma güçlerinin bölgeye dair bilgileriyle bütünleştirdiklerini, bu sayede şehir savaşına daha hızlı adapte olduklarını belirterek, ‘’Dağda veya şehirde, önemli olan amaca kilitlenmek, halk ve ülke sevgisidir’’ diyorlar.
Her an çatışma yaşanabilir
Kamp, gerillalar ve milislerin denetiminde bulunuyor. Yaklaşık 3 kilometre ötede ise IŞİD güçleri bulunuyor. Güçler karşılıklı olarak ağır silah konumlandırmışlar. Mexmûr’da kaldığımız süre zarfında herhangi bir çatışma veya saldırı yaşanmadı. Güçler birbirlerinin hareketliliğini ve konumlanmasını takip ediyor. Mexmûr’daki genel atmosfer her an yeniden bir çatışmanın başlayabileceği yönünde. Çünkü var olan durumda hem IŞİD kendisini güvende hissetmiyor hem de elinde bulundurduğu Guwer’de (Musul’a doğru ve Mexmûr’a 15 km uzaklıkta) yerleştirdiği ağır silahlarla güney Kürdistan toprakları için hala tehdit ve tehlike oluşturuyor.
IŞİD’in karargah olarak kullandığı Guwer, Musul’a bağlı son kasabalardan. Musul-Hewlêr güzergahın son kasabası ise en uçta bulunan Mexmûr kasabası ve 1 km yakınında bulunan Mexmûr Kampı. Yani Mexmûr, Hewlêr ile Musul il sınırlarını ayıran son sınır kasabası oluyor. IŞİD, eğer Mexmûr’u almış olsaydı Hewlêr kapısına dayanacak, Hewlêr’e komşu olacaktı. O açıdan Mexmûr önemli ve her an bu bölgede yeni çatışmaların yaşanma olasılığı çok yüksek görünüyor.
Mexmûr siviller için güvenli değil
Buradaki gerilla komutanları ve bölgeyi çok iyi bilen milisler, Mexmûr’a bu koşullarda dönüşün olamayacağını söylüyorlar. Bölgenin denetiminin tamamen kendilerinde olduğunu, ancak sivillerin alana gelebilmesi için bütün bölgenin (Guwer ve Bakirtê hattı) IŞİD’ten temizlenmesi gerektiğini özellikle vurguluyorlar. Mexmûrla ilgili kararın Mexmûr Demokratik Halk Meclisi tarafından verileceğini söyleyen Kürt askeri güçleri, “Halkımızı tehlikeye atamayız” diyorlar.
CİHAN ÖZGÜR/MEXMÛR