Dewleta Tirk, serranê ’37-38’î de vera Dersim jew herekatê îşgal da destci kerdin. Netîceyê no seferî de des hezaran kes amey qirkerdin. Domanan pîzeyê ma ya xo ra bi singu vetî, qirkerdî. Welatijan zereyê kafî (şikeft) de axû kerdî. Yê ke pey de mendî kî sirgûn kerdî. Bi hezaran çênekê Dersim hona vindî yê. O çax kesê ke amey qirkerdin, eştî mezelxaneyanê komî. Nika Dersimijî tekoşînê rakerdenê (akerdin) mezelxaneyanê komî kenê. Ebi rakerdenê mezelxaneyan, xêlê raştişê biyayişê tertele kî dê roşnî bibê. Nayî ra, dewlet heta nika destûrê rakerdenê mezelxaneyan nîda.
Malbatê Huseyîn Akgul’î ra kî 9 kesê ke Tertele’yê  ’38’î de amey qirkerdin, jû mezelxaneyê komî de defin bî. Akgul’î seweta gureyînê kiniten serpirodayiş kerd. Waştena Akgul’î hetê dadgeriya Dersim qebûl vîniya. La rexmo ke ser na qerarî ra 4 aşmî vêrdî ra, Serdozgerînê Qisle bi behaneyê ‘çinîbiyayişê tîvarî’ destpa gureyînê kiniten nîkerd.

Geyrayişê heq’î

Akgul’î vist vîrî ke, îye de heta peynî na dawa taqîp bikerê û kesê ke mordemê xo kerdî vindî ra waşt ke dawa rakerê û heqê xo biwazê.  Akgul’î da zonayene ke domanê 3-4 serrey qirkerdena Dersim de amey kisten. Xêlê kes amey kisten, xêlê kes sirgûn kerdî, hona çênekê vindî estê. Huseyîn Akgul’î ard zon ke Tirkiye de geyrayişê hiqûq zelmet biyo û niya va: “Ma zof zorvajî ancenê. Hiqûq de geyrayişê heq şansî ra mendo. Eke Tirkiye jû dewletekê hiqûqa se, ma wazeme ke na bêhiqûqîn aşkere bibo. Gune gureyînê kiniten bîro ramiten, tespîtê hewce bîrê kerdin û no kar roşnî bibo. Ma wazeme esteyê merdişanê xo are bikerê, badê îbadetê dînî wazenime defin bikerê.

Cesedê domanan

Pawitoxê Akgul Cîhan Soylemez’î vist vîrî ke 2015î de Xozat de mezelxaneyê komî amey kiniten û zere ra esteyê kesê ke ’38î de amey qirkerdin vejiyay, xêlê cesedê domanan vejiyay. Soylemez’î aşkere kerd ke, yeno pawiten ke wesar de mezelxaneyê komî yê 9 kesanê malbata Akgul’î bîrê kiniten. Cîhan Soylemez’î ard ziwan ke, qerarê kinitişê mezelxaneyanê komî muhîm o. 

DÎHA/DERSIM