Qewimyayişê merdimî, feza ke mana ci geyreno ano ziwan. Feza goreya mana-armanca ke merdiman dayê ci xo teşe keno û rayîra şino. Ney girêdayişî de, mana ke ameyodayişê fezayî, fezaya ke merdiman viraşto ra geno. Merdimatî-merdimbîyiş armanc û mana fezayî de rayîrgirotişî îfade keno.
Bi hareketa fezaya ke verbê merdimbîyişî şino de wexto ke yeno temaşekerdiş, mana cigeyrayiş, tercîhan zafkerdiş û tewrê cuyayişeke senî aşkerakerdişîy heme merdiman de xulq beno. Ney halî de verbê bîyayişê merdimatî de rayîr yeno girotiş. Ma zey merdim, lazimo ke merdimbîyişê xo bizanê goreya, mezgê fezayî û ruhê ey sedeman gere ma belî bikerêy û bişêrêy. No hawayî ra wexto ke yeno ewnîyayiş, merdim çiçî yo, çîyo ke merdim o çi yo û zey nêy persan persîy muhîm yenêy vînayiş.
Nirxêy merdiman feza dano teşekerdiş
Xozayî de alema bi ganinan bi mezgê merdiman teşe geno û verbê merdimbîyayişî de şino. Tewîyeya bîyolojîk û hetê hîrabîyişê mezgî, komkî cuyayişê biganinan de cuyayişê herî bi qiwet-averaşîyo bi merdiman yeno cuyayiş. Hetê bînî de zî bi merdimbîyayişî de averşîyiş kar û barê komcuyayişî û averaşîyişî de kar keno. Baş, raşt, weş fikir, verbê adil û aştîyîye, hogirî, embazî, mêrxasî, camerdî, zwb. nirxêy merdimatî de yew xêzî de ca genêy. Hez, eşq, kêfweşî, mana û azadî nirxêy merdiman de astî berz kenêy ra resenêy komcuyayişî. Fezaya ke verbê merdimbîyayişî şino, nêy nirxêy merdiman ser de qîmet geno û xo teşe keno. Bîyiş, bîyaye vînayiş, weşbîyiş, rindbîyiş, cigeyrayişê weşî vînayişî de bîyiş, raşteyî vînayiş, hogirbîyiş, aştîwaz, resayişê edaletî, hîskerdiş, fikiryayiş, meraqkerdiş, ferqkerdiş, feqrbîyayiş, heskerdiş, hesbîyayiş, evîndarbîyiş! Nînan ra aver çîyê ke pîroz bibo esto?
Ne mana sifte ya ya zî peynî yo
Bê guman beno ke fezayî bê nêy maneyê ke ameyê barkerdişî ra aver manayan de zî xo teşe bikero û bibêy. Hetê bînî de hintayê ke merdimîy zanêy na gam no astî de yo. Feza ke ewro ma fam kerdo û ma merdimîy zanêy nêy nirxan ser de xo avera beno yo. No manayî de cigeyrayişan de xala peynî ronayiş nîyo fezayî de. Her ke merdim xo fam bikero û bidê famkerdiş teşekerdiş û raşteya fezayî zî do bivejyo meydanî û semedê mana û ferqêy fezayî bivejyê ra merdimîy do pers û verpersan bigeyrêy û no hal do wina dewam bikero.
Mezgê bîyayişî, teybetîy, bi halê xo yê rûtine û wezîfeyî temaşekerdişî de eysayiş wexta ke wina yo se, merdimîy rayîreke wina de rayîr genê û komkî cuyenê se; problemêy viraştiş, şer, xirabekerdiş, qirkerdişîy çira benêy?
Semedê dijminatîyê çiyo?
Problemêy ke mîyanê cenî û mêrdeyan mîyan de nêy nirxêy çorîn ra ra pey yeno çi manayî? Mêtîngnayişê cenî, dijminatîyê senî avera şi? Ney girêdayişan de mana medimatî û manayê bîn ra senî dûr visya? Merdim, sêra cuyayişî, senî bi ke vinî kerd? Dijminatîyê ke mêrde cenîyî ra, kes civatî ra, merdim merdimatî û xozayî ra keno senî avera şîy? Nêy persîy persêy ke lazimo ke bêrêy persayiş êy.
Kokî de dijminatî çîn o
Çorde ma rewşa makî û nêrî se de vindertîy. Heta ke ma destî ra ame ma nirxêy makî û nêrî ser de paradîgmayê înan û têkîlîya înan a bi feza û sereraşkerdiş û teşekerdişî fezayî ser de vindertîy. Tarîxî de têkilîya makî û nêreyî de dewrêy ke ameyê cuyayiş û heta roja ma ser de bîyaye û bîyayişîy ke bîyê û ameyê teşekerdiş û resayê roja ma ser de ma vindertîy. Têkilîya cenî û mêrdeyî ke bi mîlyon serran ra naşt senî ameyo, dijminatî ra bedilyayişê ewnîyayişê makî û nêrî ser de, dijminateyekî ra merdim nêşkeno qise bikero. Yanê kokî de dizminatî çîno.
Sûcê merdiman o
Tîya de cenî û merdetîyî de qewimyayişêy ke benêy zey xozayî yo û esasê bîyolojîyî se de daroniştişî viraştiş, hetê ney zey destûra Homayî yo damojnayiş û no tewrî de nezdîbîyayişîy rayîra dijminatî veto meydanî. Hinî nîyo? Çîyê ke qewimyenêy Homayî an zî xozayî ra yenêy? Eke hinî bo, Homa û xoza gemarî û zilmî qebûl nêkenê yê, no zî yeno mana ke Homa û xoza zilm û nepakî mîyan de yê û do ma zî înan hinî qebûl bikerêy. Hinî nîyo se kî hinî nîyo, teberî de kerdişêy merdiman yê alçaxtî, merdimatî qebûl nêkeno maneno. No zî yeno mana: “Medimêy ke Homa, xozayî goreya emelêy xo yê xirabin û semedê berjewendîyê xo karnayişî înşakerdiş o.”
Ewro bi nameyê Homayî, semedo ke cenîyan ser de tahakûma xo bivirazê ra bi mezgê mêrdetî ke esasê ci de hukumdarîya heme çîyan esto kenêy ke bi zilm û zordarî cenîyî bikerêy koleyê xo. Bi nameyê Homa an zî xozayî vengê nêy mêrdeyan ewro olan dano. Ma nêşkenê bivajê nêy merdeyî gemarin êy û hemeyê mêrdeyan gamar bikerêy. Cenîtî û mêrdetî esasê bîyolojîk nîyê, îşaatê îdeolojîk êy. Hetê bînî ra bîyayişêy xozayî nê, mudahaleyê xoserîyî ra yo. Merdimêy ke zey merdim o la merdim nîyo yo. Mezgê camêrdê gemarin, zey cenîya gemarin zî merdeyî visto war.
Çareserî cuyayişekî azad de yo
Eke nêweşî weş bêro tespîtkerdiş se dermanê ci vînayiş do hewna rew derman bikero. Ney semedî ra cenî camêrd gere se bikerêy? Semedo ke cuyayişekî azad û bi mana bêro awankerdiş lazimo ke nêy persîy verpers bibînêy.
Lazimo ke bi heme hetan ra zey problema cenîyo gere nêzdîbîyayişîy nêbêy. Gere zey problema xo bivîno û bizano û fam bikero ke problem xo de zî esto yî qebûl bikero. Qirnê ke cenîyî zey milk û erdê xo vîneno, cenî zereyê keyeyî de ca geno, hazê mêrdeyî bi ca ano, cenî û comêrde jû nîyê vînayişîy gere bêrêy teriknayiş. Lazimo ke mêrde û cenî pîya destê xo bikerêy bin kerayan û hukûmdarîya mêrdeyan ke cenîyan ser de ferz vînenêy bişiknê û holîra wedarnayişî ra xoverdayiş biderêy. Semedo ke merdim êy no ferz o. Yanê lazimo ke bi hawayê felsefîk û lazimeyê merdimatî se de nirx û paradîgmayê cenîyan û mêrdeyan pîya û jû veng û jû rengî de esasê merdimatî de bêro ronayiş û domyayişî.
Tîya de nezdîbîyayişî cenîyî zî muhîm o. Lazimo ke cenî merdeyî se de tahakuma xo ferz nêko, merdeyî mekero tengasî û nezdîbîyayişêy tengine. Bi sûcdarkerdişê gird yê zey zayendî ra, gere mekûra bin zitkerdişê merdeyî.
Bi tarza xo, gere mêrdeyî tenê zayîyayişî ra xerç mekero û ey merzo virarê pergalî. Lazimo ke zayiyayişî ra mêrdeyî zey estbîyayişê komalîyî bivîno zey înşakedişê komelî nêvîno. Lazimo cenî bi hawayê perçeyeke sûcbar û pergala zilmkar de maxdûr nêvîno û nêlivyo. Lazimo ke mêrdeyî bionco azadîya kom û civatî. Lazim ke bi kerdişêy xo mêreyî bionco viraşteyê kultir û mezgê xo ke pîya verbê serdestan bişikyê xovedayiş bidê û biresê encman. Ma vîra mekerêy ke, cuyayişê azad; bi xoverdayişeke hevpar, xebatêy ke asta azadîya cenî û mêrdeyî de benêy, bi tarzeke nezdîbîyayişê merdimatî û têkilîyan kar û barî hîskerdiş rayîraberdişî mumkûn o.
NÛRHAK MÛŞ