Türk İçişleri Bakanlığı, soruşturma, dava, kesinleşmiş ceza olmadan 259 muhtarı, işbirlikçiliği kabul etmedikleri ve yerel seçimlerde aktif olmamaları için görevden aldı. Van ve Mardin’deki muhtarlar, şaşırmadıklarını ama büyük bir haksızlık olduğunu söyledi.
ADNAN BİLEN / AHMET KANBAL / MA /VAN / MARDİN
İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınan muhtarların tamamı Kürt yerleşim yerlerinden. Gever’de köyleriyle beraber 58 tane muhtar var; bunlardan 33’ü görevden alındı. Van’ın Başkale ilçesinde 13’ü ihtiyar heyetleri ile birlikte uzaklaştırıldı. Kararlar da önceki günden itibaren Mardin, Van, Amed, Hakkari, Ağrı gibi kentlerde tebliğ edilmeye başlandı. Muhtarlar, karara tepkili ama halkın yeniden gerekli cevabı vereceğinden emin.
Türk İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun imzasıyla “Milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, iltisakı veya irtibatı bulunduğu” gerekçesiyle 103 köy ve 156 mahalle muhtarı görevden alınmıştı. Van’da da 4’ü merkez ilçe mahalleleri olmak üzere 16 mahalle muhtarı görevinden alındı. Görevinden alınan Edremit ilçesine bağlı Şabaniye Mahalle Muhtarı Çetin Bilir, Süphan Mahalle Muhtarı Ayhan Komi ve Esentepe Mahalle Muhtarı Ahmet Nanto, görevden alınmaları ve yaşananları değerlendirdi.
Hakkımda soruşturma bile yok
Şabaniye Mahallesi’nin 10 yıllık muhtarı Çetin Bilir, muhtarlığın demokrasinin halka en yakın ayağı olduğunu belirterek, “Bizler halk tarafından demokratik bir seçimle bu göreve gelen ve 24 saat esasına göre halka hizmet eden insanlarız. 10 yıllık görevim boyunca hiçbir soruşturma geçirmememe rağmen bugün görevimden alındım. Bizim yaptığımı tek iş hizmet kurumları ile halk arasında bir bağ oluşturmak ve hizmeti mahalleye getirmekti. Hakkımda hiçbir soruşturma olmadan görevimizden alındığımıza ilişkin bir yazı geldi. Bizim tek ‘suçumuz’ bu halka karşı sorumluluğumuzu yerine getirerek çalışmaktır” dedi.
Demokrasi mutlaka kazanacaktır
Edremit ilçesinin Esentepe (Kiracılar TOKİ) Mahalle Muhtarı Ahmet Nanto ise 4,5 yıllık muhtar. Hakkında hiçbir soruşturma olmadan görevinden alındığını ifade eden Nanto, şunları dile getirdi: “Demokrasi mutlaka kazanacaktır. Bunun başka da yolu yok. Adalet bir gün mutlaka yerini bulacak ve bu hatalar artık tekrarlanmayacaktır. Halkımızın bu ve bundan önceki görevden alınmalarla ilgili kararlara tepkili olduğunu çok iyi biliyoruz. Vicdanı olan zaten kabul etmez.”
Büyük bir haksızlık yapılıyor
Süphan Mahalle Muhtarı Ayhan Komi de aday olduklarında halka en iyi hizmeti sunmak için söz verdiklerini ve bunu yerine getirdiklerini belirterek, muhtarlık seçimini ve muhtarlık kurumunu yerinden yönetimin en önemli ayağı olarak gördüklerinin altını çizdi. Muhtarın hiçbir partinin adını kullanmadan sadece kendi adıyla seçime girdiğini anımsatan Komi, “Halkın oyu ile seçilen insanlar olarak büyük bir haksızlıkla karşı karşıyayız. Bizden önce de binlerce insan işten atıldı, belediyelere kayyumlar atandı. Görevden alındığımız günden beri mahalleliler arıyor ve bu kararı kabul etmediklerini söylüyorlar. Hatta birçok kişi, ‘5 ay kaldı seni tekrar seçeceğiz’ diyor. Halk asla seçilen insanların görevden alınmasını hazmetmez ve buna tepkisini ortaya koyar. Bu kentin seçilen belediye başkanları, meclis üyeleri, muhtarları görevinden alınıyor. İnsanlar elbette bu durumu içine sindiremez. Halk gereken tepkiyi elbette sandıkta verecektir” şeklinde konuştu.
AKP’yi ikiye-üçe katlamıştı
Bu arada muhtarları görevinden alınan Süphan Mahallesi’nde son seçimlerde AKP bin 500, HDP 7 bin oy, Şabaniye Mahallesi’nde AKP 3 bin 200, HDP 6 bin 100 oy, Hacıbekir Mahallesi’nde AKP bin, HDP 7 bin 500 oy, Esentepe Mahallesi’nde ise AKP bin 300, HDP bin 500 oy almıştı.
Mardin’de 57 muhtar
Görevden uzaklaştırmaların en çok yaşandığı illerin başında Mardin geliyor. Bu kapsamda kent genelinde en az 57 muhtarın görevden uzaklaştırıldığı bilgisine ulaşıldı. Edinilen bilgilere göre Kızıltepe’de 8, Nusaybin’de 10, Ömerli’de 14, Mazıdağı‘nda 1, Dargeçit’te 10, Derik’te 9 ve Savur’da 5 muhtar açığa alındı. İlçe kaymakamlıklarına çağrılarak, mühürlerine el konulan muhtarlar arasında, Nusaybin’deki sokağa çıkma yasağı sonrası yerle bir edilen Yenişehir, Abdulkadir Paşa, Fırat ve Zeynel Abidin mahallelerinin muhtarlarının bulunması ise dikkat çekti.
Atanmadık, seçimle geldik
Görevden uzaklaştırılanlar arasında bulunan Kızıltepe’nin Berçem Mahallesi Muhtarı Mahsum Aslan, önceki gün öğlen saatlerinde çağrıldıkları Kaymakamlık Sekreterliği tarafından kararın kendilerine tebliğ edildiğini belirtti. Uzaklaştırmaya gerekçe olarak elle tutulur herhangi bir şeyin olmadığına dikkat çeken Aslan, “İncir kabuğunu dolduracak kadar bir şey yok” dedi. “Teröre destek” gibi açıklamalara katılmadıklarını dile getiren Aslan, atama ile değil seçimle iş başına geldiklerinin altını çizdi.
Seçimler öncesi operasyon
Derik’e bağlı Pınarcık (Fitin) Köyü Muhtarı Sedat Mercan da sadece ‘şüphe’ üzerine görevden uzaklaştırıldıklarının kendilerine aktarıldığını paylaştı. Mercan, somut herhangi bir gerekçe gösterilmediğini, haklarında kesinleşmiş bir yargı kararı da olmadığını belirterek, “Haksızlık yapılmıştır. Herhangi bir yargı kararı olmadan böyle görevden uzaklaştırılmayı doğru bulmuyoruz. Seçimler öncesi bir operasyon olduğu yönünde yorumlar yapılıyor. Biz de aynı fikirdeyiz” dedi.
Görevinden uzaklaştırılan Derik Muhtarlar Derneği Başkanı ve Hayırlı (Mizgewr) Mahallesi Muhtarı Reşat Çelik ise kararın detaylarına dair pek bilgi sahibi olmadıklarını belirtirken, konu hakkında yapılan gerekçeye katılmadıklarını ve daha sonra geniş bir açıklama yapacaklarını ifade etti.
Tekrar aday olurlar
Uzaklaştırma kararı hakkında konuşan Kızıltepe Muhtarlar Derneği Başkanı Hatip Şeran da nihai karardan sonra muhtarların göreve iade edilmelerini beklediklerini belirtti. Şeran, “Bu görevden uzaklaştırma bir sonraki seçimde aday olmaları önünde engel değildir. Tekrar aday olur, seçilebilirler. Soruşturmanın sonucunu bekleyeceğiz. Biz muhtarlarımızın bu konuda mağdur olmamalarını umuyoruz” diye konuştu. Muhtarların yerine henüz bir atama yapılmadığını aktaran Şeran, şöyle devam etti: “Mevzuata göre görevden alınan bir muhtarın yerine kaymakamlık ve valilikler görevlendirme yaparlar. Bu görevlendirme azalar arasından yapılır. Sıralaması önemli değildir. Asil 4 azadan birinin getirilmesi gerekiyor. Ancak bu çalışma halen yapılmadı, nasıl yapılacak onu da bilmiyoruz. Ancak azalar dışında atama yapılırsa bu kayyum atama ile eş değer olur.”
Muhtarlar ajanlaştırılmak isteniyor
AKP’nin muhtarları ajanlaştırmak istediğini belirten HDP Yerel Yönetimlerden Sorumlu Eşbaşkan Yardımcısı Yurdusev Özsökmenler, 259 muhtarın görevden alınmasıyla ayrıca seçimde hile yapılmak istendiğini belirterek, “Bunu boşa çıkarmak için halkımızla çaba göstereceğiz” dedi.
Muhtarların “Köy Kanunu ve Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair Kanun”a dayanarak görevden alındığını hatırlatan Özsökmenler, mevzuata dair şunları söyledi: “Muhtarlık yasasında muhtarları görevden alabilmek için mahkeme kararı olması gerekir. Bu muhtarlar hakkında mahkeme kararı yok. Çünkü mahkeme kararı olsa muhtarlığı otomatik olarak zaten düşer. Demek ki muhtarlıklarına devam ettiklerine göre bir mahkeme kararı yok. Köy yasasında ise İçişleri Bakanının görevden alabileceği belirtiliyor. Görevden alınan muhtarların yerine atanması gerekip gerekmeyeceği konusunda da bir açıklık yok. Şu anda ne yapılacak belli değil. Çünkü pek çok yerde sadece muhtarı değil ihtiyar heyetlerini de almışlar.”
Toplumun hücrelerine kadar
Mevzuat böyleyken İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun 259 muhtarı görevden almasının nedenini “tek adam” rejimiyle açıklayan Özsökmenler, “Cumhurbaşkanı muhtarları sık sık Saray’da toplayarak onlara konuşma yapıyor. Daha sonra da muhtarlarla önemli ölçüde danışmanları ve kendisi de tek tek görüşüyorlardı. Bunun amacı şuydu; kendi tek adam iktidarını toplumun hücrelerine kadar götürecek temsilciler bulmak. Bu politikaya özellikle yurtsever, demokrat, gerçekten halka saygılı olan muhtarlar çok da katılmadı. Bunun üzerinden görevden almalar yapılıyor” dedi.
Muhtarlar tehdit ediliyor
Belediye başkanlarının “kayyum atarız” açıklamalarıyla tehdit edilmesi gibi muhtarların da tehdit edildiğini belirten Özsökmenler, şu bilgileri verdi: “Çünkü muhtarların çok önemli bir kısmı Kürdistan’daki muhtarlardır. Gever’de köyleriyle beraber 58 tane muhtar var. Bunlardan 33’ü görevden alınmış. Van’ın Başkale ilçesinde 13’ü ihtiyar heyetleri ile birlikte görevden alınmış. Batman’da bizim en çok oy aldığımız bir bölgede muhtarlar görevden alınmış. Bunun gibi somut örnekler var elimizde. Halka hizmet edecek devrimci, demokrat, namuslu muhtar adayları ortaya çıkmasın istiyorlar.”
Ajanlaştırma faaliyeti gereği
Özsökmenler, köylerde ve mahallede yaşayan yurttaşların en yakın ilişkiyi muhtarla kurduklarını, bu nedenle yurttaşlar hakkında pek çok bilgiye sahip muhtarların AKP tarafından “ajanlaştırılmak” istendiğini belirtti. Özsökmenler, şunları ifade etti: “Halkın doğrudan seçtiği yani doğrudan demokrasinin işlediği bir yerdir muhtarlık. Mahalledeki her insanın nerede kaldığını, ekonomik durumunun, çocuklarının durumunun ne olduğunu, ne yaptığını muhtar bilir. Bu yüzden Saray muhtarları kendine bağlayarak, mahallelere kadar bir ajanlaştırma faaliyeti sürdürmek istiyor. Yukardan aşağıya doğru bir dikta rejimini sürdürebilmek için rüşvet veriyor, Saray’da ağırlıyor, istek ve taleplerini yerine getiriyor. Onurlu, demokrat muhtarlar bunu reddediyor. Sarayın ve İçişleri Bakanı’nın hedefi haline geliyorlar.”
Oy pusulası sorunu
Özsökmenler, değerlendirmesini şöyle sürdürdü: “Seçimlerde oy pusulalarını muhtarlar dağıtır. Bu oy pusulalarının dağıtılması kritik bir konudur. Seçmen listeleri yine muhtarlıklarda asılır. Ve burada gidip vatandaş isminin olup olmadığına bakar. İtirazını yapar. Seçmen listeleri asılacak mı, seçmen kağıtları vatandaşa zamanında ulaştırılacak mı? Biz bunu dikkatle takip edeceğiz. Çünkü 2004 seçimlerinde örneğin Amed’de oy pusulaları dağıtılmamıştı. Bütün evleri dolaşarak biz vatandaşın hangi sandıkta oy kullanacağını tespit ettik. Şimdi bu oy pusulalarının dağıtılmadığı bir durumda şöyle bir tehlike çıkacak önümüze: Vatandaş hangi sandıkta oy kullanacağını bilemeyecek ve bir kargaşa yaşanacak. O yüzden hem YSK’yı bu konuda uyaracağız hem de bu oy pusulalarının düzenli bir şekilde dağıtılmasını takip edeceğiz. Çünkü seçim döneminde muhtarların en kritik görevlerinden biri buydu.”
Tedbirleri bugünden alacağız
Özsökmenler, bu konuda yurttaşların da duyarlı olması gerektiğini ifade ederek, “Görülüyor ki AKP hem muhtarları, belediye başkanlarını tehditle halkın seçimlerde aday olmalarını engellemeye çalışıyor hem de çeşitli oyunlarla, seçime doğrudan hile bulaştırmanın aracı olan sandık listelerinin asılması ve seçmen kağıtlarının dağıtılmasına da etkide bulunmak istiyor. Bu hilelerin hepsini boşa çıkarmak için biz halkımızla birlikte çaba göstereceğiz, ona göre karşı tedbirlerimizi bugünden oluşturacağız. Nasıl belediyelere kayyum atanacağı tehdidi sökmeyecekse; devrimci, demokrat, halkına, mücadelesine ve demokrasiye bağlı muhtar adayları da aday olmaktan vazgeçmeyecekler. Adaylıklarını koyacaklar ve halkımız bu tür adayları tekrar muhtar olarak seçecektir” dedi.