O’nu televizyonda yayınlanan Baran Barî klibinden tanıdık. Kadınların ortasında oturmuş, içli sesiyle hem çalıyor hem söylüyordu. Dersim’in Pertek ilçesine bağlı Celedûr (Bulgurtepe) köyünde yaşayan Eyşa Şewaqî ya da Şavaklı Ayşe Erel. Yüzyıllardır Munzur dağlarında hayvancılık yaparak hayata tutunmaya çalışan Şavak aşiretinden. Dengbêjlik kültürünün yaşatılması için bağlama eşliğinde kilamlar söyleyen Şewaqî ile Viyana’da konuştuk.
Gizli gizli saz çaldı
Eyşa Şewaqî, müzik ile çocuk yaşlarında tanışır. Köyde hayvan otlatmaya giderken şarkılar söylediğini belirten Şewaqî, dengbêjlik hikayesini şöyle anlatıyor: „Arkadaşlarım sesimin güzel olduğunu söylerdi. İlkokuldayken öğretmenim de bana şarkı söylettirirdi. Sonra düğünlerde farkedildim. Ama şarkıcı olma gibi bir hayalim yoktu, tam tersine okuyup avukat olmak istiyordum. Sonra bir gün babamdan saz istedim. Köyümüzde saz çalan erkekler vardı ama kadın yoktu. Babam sazı getirdiğinde, ilkin gizli çalmaya başladım. Çünkü bizim köyde dönenler (müslümanlığı seçme anlamında) oldu, içlerinde hacca gidenler de vardı. Onlar kadınların saz çalmasını yadırgıyorlardı. Evde çalardım.“
Yaylada bir dengbêj
Ailesinin kendisini desteklediğini belirten Eyşa Şewaqî, ilerleyen zamanlarda köydeki herkesin bu duruma alıştığını, ‘kadınlar çalamaz’ yargısının da değiştiğini dile getiriyor. Daha sonraki süreçlerde sazını hiç yanından ayırmaz. Eyşa Şewaqî, „İşimizden dolayı çok saz çalamıyordum. Yaylara gidiyorduk, saz kırılabilir, yağmur yağınca bir naylona sarıyordum ve sanki çocuğummuş gibi kucaklıyordum. Geceleri sazımla yatıyordum“ diyor.
Baskılar albüme izin vermedi
Eyşa Şewaqî, albüm çıkarmak için Kom Müzik ile anlaşır. Amed’de deneme kayıtlarına başlar ve 20 şarkı söyler. Bunların içinden 12 tanesi seçilir, beşi de Şewaqî’nin kendi besteleridir. Albüm çalışması, Şewaqî’nin ‘PKK’ye yardım ve yataklık’tan yargılanmasıyla yarıda kesilir. Daha sonra delil yetersizliğinden beraat eder, tekrar albüm çalışmasına başlar. Ancak daha sonra baskı ve yargılamalar tekrar gündeme gelir. Bu süreci şöyle anlatıyor Şewaqî: „Bu dönemde albüm için biriktirdiğim parayı avukatlara ödedim. Böylece albümü çıkaramadım. Yaklaşık on yıl çalıştım. Ama tüm paramı böyle harcayınca bu çok zoruma gitti.“
„Yeniden albüm çalışmasına başlayacak mısınız“ sorumuza şakayla karışık bir cevap veriyor Eyşa Şewaqî: „Aslında düşünüyorum. Ben ne zaman albüm çalışmasına başlasam bir şeyler çıkıyor. İnşallah bu sefer de yargılanmazsam albüm çıkaracağım.“
ŞAHİN ÖÐÜT/VİYANA