Serekê ÎHDyî yê Şûbeya Sêrtî Zana Aksuyî derheqê 16 berajê ke Newala Botanî de do bêrî viraştiş de wina va: “Berajî sey sîlehêko kîmyasal taxrîbat virazenî. Seba ke Botan bi hawayo azad biherikîyo, ganî xoverdayîşî bibî.”
Newala Botanî ser o bi mehneya ‘ewleyî’ do 16 berajî bêrî viraştiş û newale do binê awe de bimana. Newala Botanî hem bi tebîetê xo û hem zî şahidîya xo ya tarîxî wayîrê xusûsîyetêko gird a. Heto bîn ra pird, qele, xan, camî, aş, kilîse û sewbîna zaf cayê tarîxî yê newale zî bi viraştişê berajî do binê awe de bimanî. Reyna berajî kultirê koçerî zî tehdît kenî. 16 berajê ke do mabênê Sêrt û Şirnexî de bêrî viraştiş, înan ra berajê Çetîn, Lîmak, Kîrazli û Pervarî temam bîyî. Babete ser o Serekê Komeleya Heqê Merdiman ya Şûbeya Sêrtî û ekolojîst Zana Aksuyî, qisey kerd.Aksuyî va ‘Herême de berajî bi mehneya ewleyîye yenî viraştiş’ û wina domna: “Viraştişê berajan sey ke warê karî şarî rê bêro akerdiş, yeno îzehkerdiş. Reyna sey ke do enerjî û pereyêko zaf nê berajan ra bêro, şarî rê ame vatiş, labelê zafaneya nê berajan seba ‘ewleyî’ yenî viraştiş. Hedefê viraştişê nê berajan seba asîmîlekerdişî yo. 2002 ra nata îqtîdar viraştişê berajan dano şîrketê ke binê tekelê ci de yî. Mesele Lîmak ewro nê şîrketan ra yê tewr gird o.”
Ti feydeyê ci çin o
Aksuyî dewamê qiseykerdişê xo de va ‘ti feydeyê nê berajan şarê herême rê çin o’ û wina dewam kerd: “Berajan ver dewijî mecbûr mendî ke koçê bajaranê sey Stenbolî bikerî. Tena Sêrt de 47 dewî do binê awe de bimanî. Cayê tarîxî yê bi hezar serran binê awe de do bimanî. Nê berajî merdiman tebîet ra qerifnenî û no zî merdiman de travma virazeno. Çimkî merdimo ke tebîet ra biqerifîyo, xo azad hîs nêkeno. Mesela herême de qamê ke aydê îlaheyanê 5 hezar serreyîyan î, ameyî dîyayîş. Labelê nê nînî dîyayîş, reyna zî viraştişê berajan yeno domnayîş.”
Cîyayî yeno kerdiş
Aksuyî qiseykerdişê xo de va ‘netîceyê kinitişê arkeolojîkî yê ke herême de yenî kerdiş de sey Xerabreşkê Riha cayêko kehen ame dîyayîş’ û wina dewam kerd: “Cayanê sey Botanî de xelqkerdişê enerjî yê alternatîfî zaf î. Seba enerjî tîje û va zî eşkîyeno bêro xebetnayîş. Dormeyê Sêrtî de koyê berz î sey Herekol û Çirav estî. Eke dîregî bêrî ronayîş, eşkîyeno heme enerjîya herême bêro qezençkerdiş. Tayê cayanê Tirkîya de vera viraştişê berajan de reaksîyonê girdî yenî nîşandayîş, labelê wexto ke babete bena herême, bêvengî virazîyena. Ma nêyî qetlîyamê madenî yê Şêrwanî de zî dî.”
Ganî Çem bi azad biherikîyo
Aksuyî peynîya qiseykerdişê xo de wina va: “Tim yeno vatiş ke Çemê Botanî ke tarîx de xeylê canî girewtî, badê ke Melayê Cizîrî çemî reyde qisey kerdo, mergî kêmî bîyî. Ma qala çemo ke têkilîya xo bi merdiman esta, kenî. Ewropa de cayê winasî girîyenî binê kontrolî. Ganî Çemê Botanî bi hawayo azad biherikîyo.”
DÎREN YURTSEVER / DÎHABER / SÊRT