• Sırbistan'da iki yıldır halk protestolarına öncülük eden ve köy köy dolaşarak kampanya yürüten öğrenci hareketi, aşırı sağcı Aleksandar Vučić’i yendi. AB, yeni yönetimle çalışmaya hazır olduğunu açıkladı.
  • Brezilya’da solcu Devlet Başkanı Lula da Silva, Flávio Bolsonaro’yu 4 milyondan fazla oy farkıyla yenerek dördüncü kez devlet başkanı seçildi. Lula, seçimin "egemenlik" meselesi olduğunu söylemişti.

 

Sırbistan’da yaklaşık iki yıldır protestolara öncülük eden öğrenciler, sağcı popülist lider Aleksandar Vučić’in 14 yıllık siyasi hâkimiyetine sandıkta son verme yolunda tarihi bir başarı elde etti. 25 Ekim Pazar günü yapılan erken parlamento seçimlerinde, öğrencilerin desteklediği Öğrenci Listesi, iktidardaki Sırp İlerleme Partisi’ni (SNS) yendi.

Seçime rekor katılım gösterildi, seçmenlerin yüzde 64,9'u oy kullandı. Bağımsız seçim gözlem kuruluşu CRTA'nın ön sonuçlarına göre Öğrenci Listesi oyların yüzde 51,47'sini, Vučić'in liderliğindeki Birleşik Sırbistan İttifakı ise yüzde 40,42'sini aldı. Görünürdeki yüksek katılım, 2012'den bu yana iktidarda bulunan Aleksandar Vučić ve SNS’i iktidardan uzaklaştırabileceklerine inanan muhalefetteki Öğrenci Listesi partisinin umutlarını artırmıştı. Sırbistan'da 250 sandalyeli bir parlamento var ve nispi temsil sistemine göre sadece bir ulusal seçim bölgesi bulunuyor.

Seçimde 18 liste yer aldı ancak bunlardan sadece yedisi 250 aday çıkarttı. Milletvekilleri, oyların yüzde 3'ünden fazlasını alan listelerin aldığı desteğe göre seçiliyor. Muhalefet partilerinden birkaçı, öğrenci hareketinden ortaya çıkan Öğrenci Listesi lehine adaylıktan çekilmişti.

Öğrenci hareketi nasıl doğdu?

Belirgin bir liderleri yok ve siyasete alışkın değiller, ancak "Student List-Students Win" isimli hareket Sırbistan genelinde hükümet karşıtı seçmenleri kendine çekiyor. Her şey 1 Kasım 2024'te, Sırbistan'ın ikinci büyük şehri Novi Sad'daki tren istasyonunun dışındaki beton pergolanın çökmesi ve 16 kişinin ölmesiyle başladı. Bu trajedi, Sırbistan'daki yolsuzluk ve ihmalkârlığın sembolüydü. Muhalefet, istasyonun ölüme yol açan yenileme çalışmalarını, projeyi kendisiyle özdeşleştiren Devlet Başkanı Vučić'e bağladı. Üniversite kampüslerinde ve sokaklarda adalet talebiyle başlayan haftalık öğrenci protestoları, kısa sürede ulusal bir harekete dönüştü.

Hareket çiftçiler, aktörler ve yargıçlar dahil Sırp toplumunun çok daha geniş kesimlerine de yayıldı. Protestolar sonucu Vučić tarafından kurulan Sırp İlerleme Partisi'nden (SNS) başbakan birkaç hafta içinde istifa etti. Belgrad, Mart 2025'te tarihindeki en büyük protestolardan birine sahne oldu.

Lideri olmayan öğrenci hareketi, öğrenci meclisleri veya genel kurullar aracılığıyla örgütlendi ve güçlendi. Vučić'in partisi, 2023'teki son seçimlerde, daha sonra dağılan AB yanlısı partilerden oluşan bir koalisyonla başa baş bir yarış yapmıştı.

Liderleri kim ve neyi savunuyorlar?

Adaylar arasında öğrencilerden ziyade öğretmenler, üniversite profesörleri, aktörler, doktorlar, çiftçiler ve bilim insanları yer alıyor. Öğrenci Listesi'nde halen liderlik anlamında bir isim yok. Listedeki en güçlü aday olan Ilija Srdanović Novi Sad’da kardiyoloji profesörü. Eski basketbol yıldızı Dejan Bodiroga, ünlü aktör Tihomir Stanić ve eski Sırbistan Ulusal Bankası yöneticisi Dejan Šoškić de listelerdeki güçlü adaylar arasında yer alıyordu.   

 ‘Her köye bir öğrenci’ kampanyası

Öğrencilerin seçim stratejisi yalnızca büyük kentlerde gösteriler düzenlemekten ibaret değildi. “Her köye bir öğrenci” kampanyasıyla Vučić’in güçlü olduğu kırsal bölgelere ulaştılar. Gönüllüler ev ev dolaşarak seçmenlerle konuştu, taleplerini dinledi ve seçim günü için destek topladı.

Öğrenci Listesi'nin milletvekili adaylarından Radomir Saičić, zafer konuşmasında, "Bu gece Sırbistan halkı hiçbir engelin kendi iradesinden daha büyük olmadığını, hiçbir korkunun cesaretinden daha güçlü olamayacağını gösterdi" dedi. Saičić, seçim zaferinin yalnızca sandık sonuçlarından ibaret olmadığını belirterek, "Bu, en zor zamanlarda bile inanmaya devam eden, hiçbir şeyin değişmeyeceği söylendiğinde vazgeçmeyen insanların zaferidir" ifadelerini kullandı.

Öğrenci hareketi, 11 maddelik programında şu hedeflere yer veriliyor:

*Yolsuzluktan sorumlu olanları tutuklamak için bir polis birimi kurarak yolsuzluğu ortadan kaldırmak.

*Protestoculara yönelik baskı konusunda kuralları çiğneyen veya organize suçla bağlantılı olan İçişleri Bakanlığı'ndaki herkesi görevden uzaklaştırmak.

*Sırbistan'ın çarpık medya ortamını reforme etmek ve kamu yayın kuruluşunu siyasi kontrolden kurtarmak.

*Kamu işletmelerinin başına parti yandaşlarını getirmeye son vermek.

AB’den yeni yönetime reform çağrısı

Seçim sonuçları, Avrupa Birliği'ne (AB) aday ülke olan Sırbistan'ın dış politikası açısından da önem taşıyor. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Öğrenci Listesi'ni seçim zaferinden dolayı tebrik ederek yeni yönetimle çalışmaya hazır olduklarını açıkladı.

Von der Leyen, hukukun üstünlüğü, basın özgürlüğü, yolsuzlukla mücadele ve demokratik kurumların güçlendirilmesine yönelik reformları desteklemeye hazır olduklarını belirtti. Sırbistan'ın AB üyelik sürecinde ilerlemesi için işbirliği mesajı verdi.

Brezilya'da Lula’nın zaferi

Sırbistan’da öğrencilerin zaferi ile eş zamanlı olarak Brezilya’da da solcular aşırı sağa karşı bir kez daha tarihi başarıya imza attı. Brezilyalılar, yeni devlet başkanlarını seçmek için 25 Ekim Pazar günü sandık başına gitti. Başa baş geçen yarışı, görevdeki Lula da Silva kazandı.

Sağcı senatör Flávio Bolsonaro, 4 Ekim'deki ilk tur oylamada birinci sırada yer almasının ardından seçimin favorisi olarak görülüyordu. ABD Başkanı Donald Trump ilk turdaki sonucu "çok büyük" bir zafer olarak nitelendirmişti. Lula ise ABD'nin "seçimlere müdahale ettiğini” belirtmişti.  İkinci turda 80 yaşındaki solcu Luiz Inácio Lula da Silva ile 45 yaşındaki sağcı senatör Flávio Bolsonaro arasında yarış başa baş sürdü.

Brezilya Yüksek Seçim Kuruluna göre, Lula oyların yüzde 51,79'unu alırken, Bolsonaro yüzde 48,25'ini aldı. 160 milyon kayıtlı seçmen bulunduğu Brezilya’da bu, dört milyondan fazla oy farkı demek. Sonuçların gelmesiyle Lula taraftarları Sao Paulo sokaklarında kutlamalar yapmaya başladı. Böylece Lula da Silva, dördüncü kez bu göreve seçilmiş oldu.

Darbecinin oğlu

Flávio Bolsonaro, 2022'deki son seçimi kaybettikten sonra darbe planlamak suçundan 27 yıl hapis cezasına çarptırılan eski sağcı Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu. Latin Amerika'nın büyük bölümü Trump yönetimiyle uyumlu sağcı devlet başkanlarını seçmiş durumda. Brezilya'da ise ikinci tur, Latin Amerika'nın en büyük ülkesi ve ekonomisinin bu yola girmesine engel oldu.

24 Ekim Cumartesi günü Lula, Rio de Janeiro'daki Copacabana Plajı'nda toplanan büyük kalabalığa, bu seçimin bir "egemenlik" meselesi olduğunu ve insanların Brezilya bayrağını öpen kişiyle Amerikan bayrağını öpen kişi arasında seçim yapacağını söyledi. HABER MERKEZİ