Merdin eşkenî vajo ke tarîqa nuştekî ya zarawaya kirmanckî des serî esta yan zî çinî ya. Verî înan de xebate ke bipergal nêameyakerdene. Na semedra persê zarawaya kirmanckî zaf esta.

Kurdistana vakurî panc milan de kirmanc cuwîyenê. Nê pêro pê ser o de zî nîyo. Heremanê sêy Dêrsim, Amed, Serhed û Rihayî de vila bîya ye. Persê ma o gird, mîyanî panc milan kirmancan bi xo de zî ziwane hembeş çinî yo. Her mintiqe mîyane xo de ziwanek cîya cîya qisêy kenî. No cîyatêy, tenîya cîyatêya fekî zî nîyo. Cîyatêya fekî hemme ziwanan de esta. Zarawayê ma ya bînan de zî estê. Sey fînak, soranîya Silêymanî û Hewlerî tey ra zaf cîya yê. Reyna kurmancîya Botan û Amedî zî hetê fekî ra sey pê nîyê la çend fekê înan cîya bibe zî qiseykerdişê yewbînan ra fam kenê. Semede ke çekuyê ke xebetnenî sey pê yê. Teyna îfadekerdiş fonetîkî de cîyateyî hurdî estî. Ê zî mîyanê şarê ma de nêbeno, semede kep ê fam nêkerdişî. La persê zarawaya kirmackî îna nîya. Hem hetê çekûyan ra hem zî hetê fekî cîyatey estî. Tayin çî estê ke 15-20 heb mexnaya aye cîya cîya esta la pêrî zî hemvateyî. Merdim eşkeno vaci ke her şaristan, şarçe û dew xo rê ziwane ke bîn awa kerdî û sêy aye ziwan qal kenê. Wexto ke ziwane rojane îna bibose, persanê ziwanê nuştekî ko sebibo aye zî şima bifikirî.


Çi ra cîyatê tenîya mîyanê kirmancan de yo?

Kirmanckî têy fam nêkenî. zarawayê bînan zî kirmanckî fam nêkene. Enka yew ombaza/o do zehmetê biancê. Tenya yew kirmanc çinya (a/o) ombaz kamci kirmanckî esas bigiro?

Wa ziwan heteke de bimano la name û kamîya ma ser de zî  hema manipilasyon domîyenî. Tayinî vanê ke “kirmanc kurd nîyê, kirmanc tirkmenê, tayine zî vanê nê kirmanc ne kurd ne zî tirkê şarê koyî yê” û swb. Hentay manîpîlasyon zanayiş kerdiş û çi re yena kerdiş? Bêguman na manîpîlasyonan dişmen kena. Sey polîtîkaya letekerdişe kurdan, wazene kirmanc û kurmancan yewbînan ra dûr bifînî. Kirmanckî de cigeyrayişe ke kur nêameyo kerdiş. Çi ra hetanî nika kamîya kirmancan heq de xebat nêameyo kerdiş, kirmanc kamî û senî vaşure Kurdistan ra ameyî, qey leteyanê bînan  aye Kurdistan de kirmanc nêcuyayê, kokê kirmancan û zarawaya înan resena heyanî kotî, kirmanc vaşur de çi re hentayî vila bîyê û swb. Ez fam nêkena, hentay îmkan estê la qey yew cigeyrox yan zî akademîsyen nêkewenê nê persan dima û na esas de meraqa înan nêvirazenî qey la kokê xo tay zî merak nêkenî. Endayik sazî û dezgeyanê ma estê, ke biwazê û serê xo tay bitewnê ko bieşkerî bikerî. Mîyanê kirmancan de zî hewna nêmadareya ziwanî avera nêşîya. 


Zarawe û fekanê cîya dewlemendeya ziwanî yo

Ziwanê Çewlîg, Dêrsim, Sêwreg, Amed û Paloye cîya cîya o. Ke yew biwazo kirmanckî bimûso hezaran babet zexmetîyan bianco. No zî beno sebebê serdbîyayişî. Gere ma înan çareser bikere. Şarê Çewlig û dormarê ci xo re vanê “kird” ziwanê xo ra zî vanê “kirdkî”, şarê Dêrsim û dorê ci xo re vanê “kirmanc” ziwanê xo re zî vanê “kirmanckî”, şarê sêwrege vanê “dimilî” ziwanê xo re zî vanê “dimilkî”, şarê palo û dormareyêci zî xo re vanê “zaza” ziwan xo re zî vanê “zazakî”, enka înan ra kamco raşt o? Yew ziwan o çeyr cîya name û kamîya ci estê. Naneyê yew ziwan indêk cîya cîya beno ke bibo. Merdin nişkeno no rewşa zarawaya ma sey “dewlemendeya” ziwane bîvînê û biname bikere. zarawa û fekanê cîya dewlemendeya ziwan o; la çeyr name û kamî sewaka yew zarawanî dewlemendey nê letebîyay ramojneno.


Nuştiş, wendiş û kamî wa yew bo

Ez nêvana “ma hemme fekanê kirmancî dekerê têmîyan û înan ra yew ziwanê neteweyî bivirazê”. Na feraset mezgê netewe dewletîya û mîyanê xo de sewbîna çîyan nimneno. Tayin nijadperestî sewata zarawayê kirmanc ana vatenê. Vanê ke “panc zaraveyî kurdî estê, nê zarawayan re yew ziwanê hembeş aye neteweyî bivirazê û aye ke mendî zî ma bierzê sergoyî tariq”. Sewata yew şarî, çîyodo ana kerdiş, xo hetê çandi de hiştiş o. Ganî hemme zarawa û fekanê zîwanî bêro pawitiş. Teyna yew dewî de yew çekû zî ke este be, ma nêveradê o/a vîndî bibo. Çîyo ke ez vana, ziwanê nuştiş û wendişî yo. Qal û qiseykerdişê rojane û civakî de wa her mintiqa xoserî û dewlemendîya xo bipawo. La nuştiş, wendiş û kamî wa yew bo. Nuştiş û wendiş ke yew bo ti biwazê, nêwazê hemme mintiqe ko nizdî yewbînan bibo.



KENAN AVCI /  Zîndanê Tîpa T yê Sêwereg