Azaya Komîsyonê Ziwan û Perwerde yê KCD Mulkîye Bîrtane vist vîrî ke heqê perwerdeyê bi zonê may de wazenê eve sîstema nikayî de çinî bikerê. Bîrtane aşkere kerd ke heqê perwerdeyê bi zonê mayî de leteyekê tekoşînê ma yo.
Mulkîye Bîrtane da zonayen ke tekoşîna serbestîya ziwanî do heta peynî biramo û vist vîrî ke dûştê qedexeyê ziwanî yê sîstem îye dê bi qerardarîyeke gird qursê newî û mekteban akerê. Bîrtane vist vîrî ke serranê dergîyo zey Komîsyonê Ziwan û Perwerde xebatê ziwanê mayî danê ramiten û aşkere kerd ke 2002î ra na het girêdayê navendê perwerde qursê kurdî yenê dayen. Azaya Komîsyonê Ziwan û Perwerde yê KCD Bîrtane da zonayen ke rîwalê pêvacoyê dekewtişê Tirkîye yê Jûbîyena Awrûpa destpa kerd o çaxî akerdişê qursanê kurdî ra destûr dayî û vist vîrî ke, kişta bîn ra ê her tim raştê manîkerdiş û qedexeyan ameyê.
Perwerde heqê însanî yo
Bîrtane va, ‘jû hetî ra qursî benê a, heta bîn ra eve sebebanê abes û kêfî zorvajîyan vejenê ver û qiseyê xo nîya ramit: “Rixmê pêrokîn zorvajîyan ma qursê xo kerdî a. Helbet jû civak nêşkena tenya eve qursan ziwanê xo bimusno. Ma zanê ke perwerdeyê ziwanê dadî (mayî) de peymananê mavên netewî yê derheqê perwerde de heqê însanî esto. Nayî ra, gerek Perwerdeyê Netewî mekteban de eve zonê mayî de perwerde dabî ya. La na babed eve qursan bi sînor mend.”
Yê ke kurdî nêzanê şerm kenê
Mulkîye Bîrtane vist vîrî ke 2006î de Komela Cigeyrayiş û Aveyberdişê ziwanê Kurdî KURDİ-DER ronay û da zonayen ke atolyeyê damusnayişê zon ra eleqeyê gird yê gencan estbi. Bîrtane aşkere kerd ke gencê ke amey nê atolyeyan persa ‘çima mayî û pîyê ma ma rê ziwanê kurdî nêda musnayen’ kerdî, no zî serva gencan aveyşîyayişekê girdî îfade keno. Bîrtane vist vîrî ke serranê ravêrdî de mayî û pîyê ke tirkî nêzanayî şerm kerdî, la nika domanê ke kurdî nêzanê şerm kenê û wina va: “Na babed tenya girêdayê meseleya ziwanî nîya. Tekoşînê azadî ke her ca de ame dayen na raveyşîyayen bi xo ra ard. Serra 2009-2010î de xêlê sûk û qezayan de bin banê KURDİ-DERî de atolyeyî bî a. La bes nêkeno. Perwerde û mûsayişê jew ziwanî tenya ebe nê atolyeyan nêbeno.”
Sîstemo ke dewlet ferz kena…
Azaya Komîsyonê Ziwan û Perwerde yê KCD Mulkîye Bîrtane vist vîrî ke eke emserr manîkerdişî nêbiyaybî înan plan kerdbi ke 10 ra vêşêr mekteban de gureyînê perwerde û damusnayiş bidê destcikerden û wina va: “Amed, Sîlopî, Cizîr û xêlê sûkan de mektebî amey giroten. Reyna zî nika mektebî eve pola 2. perwerdeyê xo ramenê. Bin banê şaredarîyan de zey xebatekê yasayî kreşî abenê. Dewlet zî jû hetî ra qada mavên netewî de na babed malê xo kerd û zey ke bi hewldayenê dewlet bena damûsna, la heta bîn ra mektebanê kurdî ebe zonabîyen girot. Vanê ke şima êşkenê ‘Mektebê ke statuyê taybet’ de yê akerê. Vanê ‘Lîseyan de dersê Fen û Matematîk êşkenê eve kurdî bidê’. Ya zî vanê şima êşkenê kurdî zey ‘dersê weçîntayî’ bigîrê. Eke ma nê pêrokîn polîtîkayan are bikerê, hetê ilmî de goreyê krîteranê perwerdeyê zonê dadî de nîyê.”
‘Dersê weçîntayî’ ferz kenê
Bîrtane hayr ant perwerdekerdişê domanan ser û aşkere kerd ke perwerdeyê mayî bado ke doman yeno dinya mavêna 0-6 emrî ravey şono. Bîrtane vist vîrî ke badê 6 serrî, qismê wendiş û nuştiş destpa keno û derheqê babed de vînayişê xo wina ardî ser ziwan: “Senî ke jû ban qademe bi qademe yena înşa kerdiş, ziwan zî wina yo, û qademeyê ci yê musnayişî estê. La sîstema nikayî vana badê mektebanê seretayî êşkeme zey ‘dersê weçîntayî’ bigîrime. Yanî vanê ke, bado ke şima ziwanê dewlet-netew musîyayî û ziwanê dadî yê xo kerd vîrî, şima êşkenê no ziwanî zey ‘ziwanê weçîntayî’ bimûsnê. Çiyo ke ma dûştê ci de vejyenê no yo. Qanûnanê xo de heqê perwerdeyê maye esto. La zey her babedê, na babedî de zî qanûnanê xo binling kenê.”
Ganî gencî wayîrê zonê xo bivejyê
Bîrtane hayr ant waştişê kreşan ser û aşkere kerd ke ganî malbatî cayê ke manenê de serva kreşan serpirodayişê şaredarîyan bikerê û wina va: “Tirkîye welatekê pir kamîyan o. La ewro vîneme ke xêlê ziwanî çinî kerdê. Tirkîye de 29 ziwanî estê, la tenya ziwanê qiseykerdişî yê. La eke perwerde, nuşteyiş û wendişê jew ziwanî çinîyo se, o ziwan eve çinîbiyayiş ra rî bi rî yo. Rîwalo ke ziwanê ma vindî nêbo, ganî doman û gencê ma wayîrê ziwanê dadîya xo bivejyê.
Domanan rê ziwanê xo damûsnê
Mulkîye Bîrtane da zonayen ke perwerdeyê bi zonê mayî heq o û vist vîrî ke îye dê gureyînanê xo heta peynî biramê û ti qanûn û dewlet nêşkena vernîya no heqî bigîro.
Bîrtane hayr ant makeqanûna Komara Tirkîye ser û va, qanûnanê Tirkîye de heqê perwerde girotişê her domanî esto, la ziwanê perwerde tirkî yo û wina dewam kerd: “Na problem vernîya her çî gêna. Na babedî de perwerdeyê şarî zaf muhîm o. Ganî malbatî zî verîya ke tirkî domananê xo rê damûsnê, sifte ziwanê xo kurdî damûsnê.”
ELÎF DOGAN/ANF/AMED