Nameyê roşnvîrê kurdan şaîr û nûştox Qedrîcanî; her wext de, Seyda Cîgerxwîn ve Osman Sebrî reyde yeno vatiş. Qedrîcan zî sewîyeya înan de yew roşnvîr o. Qedrîcanî, roşnvîreya hereketê kurdan de, bi xebatanê xo yew rolo pîl kaykerdo.
Qedrîcan, 1911 de Dêrik de ameyo dinya. Nameyê pîyê ey, Cano yo. Dêrik de bezirgan bi û dikandarey kerdnî. Cano roşnvîr bi û waştnî ke, gedeyê ey zanaye bî. No semed ra gedeyê xo dayî wendiş. Qedrîcan, dibistan Dêrik de, dibistano mîyanên Amed de waneno. Qedrîcan û imbazê xo Reşoyê Dêrikî (Reşîdê Kurdî), Konya de wendegehê (mektebê) mamostetî qezenc kenî.

DERS DANO CIWANAN
Qedrîcan, hem waneno, hem zî bi kurdkî helbestan nuseno, wazeno ke, derheqê dîrokê kurdan de, cêgêrayîş bikero. Betalê hamnanê de, yeno Dêrik, bexçeyê pîyê xo de, ciwanan kom keno, derheqê edebîyat û ziwanê kurdan de, ders dano nê ciwanan.
Hima wendegehê mamostetî nêqedinabi, bi imbazê xo Reşîdê kurdî, bi sucdareya barkerîye ra yenî tewiştiş. Qedrîcan û imazê xo Reşîd Kurdî, wexto ke hepisxane ra vejînî, wazenî ke, wendegehê mamostetîy dewam bikî la belê îdarekeran û wendekaranê nê wendegehê ra teda veynenî û nêeşkenî dewam bikerî.

RAYÎRA ZÎNDANÎ MOJNENÊ
Derheqê Qedrîcan û imbazê ey Reşîd Kurdî de, bi desan dewayî abenî û cezayê hepisê danî înan. No semed ra Tirkîya terk kenî, bi rayîrê qaçaxîye şonî Surîye. Ancax wexto ke şonî Surîye, sînor de hetê yew grûbêk eşqîyan ra sero benî. Ne eşqîy, kitabanê înan veşnenî. No hedîse înan ser o zaf ye tesîrêko xorîn verdano. No sebebê xirabîya nê grûbê eşqîyan, danî nêwendey û cahîlîye înan.

KOÇ KENÊ
Serra 1925î ra pey, Tirkîya de, epey roşnvîrê barkarîye ra debînî zîndanan. Epey roşnvîrê kurdan mecbur manenî ke, şêrî Surîye. Qedrîcan û imbazê xo Reşîd Kurdî, şonî keyê Hacî Axayî. Dima bi wasitaya Hacî Axayî, Kadrî, Ekrem Cemîl Paşa, Birayanê Bedîrxanan, Osman Sebrî, Şahîn Bozan, Memduh Selîm Beg û Cîgerxwînê reyde têkilî verazenî. Qedrîcan tewr verî erebkî bonder beno. Serê Kanîyê (Eynil Ereb), Şam, Antakya û Humus de mamostetî keno.
Qedrîcan, wexto ke Antakya de, mamostey keno, keynaya yew Stenbolijê, Nîlufer Xenime reyde zewijîno. Zewajê ey û Nîlufer Xanim ra gedeyê ey yê ke nameyê înan, Mîzgîn, Server û Şêrîn yenî cîhane. Demê yewbîyayîşê Surîye û Misirê; yew demo qedexe û otorîter dest pêkeno, roşnvîrê kurdan, yenî tewiştiş.
Qedrîcan, no dem de, wezaretî perwerdeyî de xebitîyaynî. Qedrîcan Senê ke zilmû dewleta Tirkîya ra remeno şono Surîye, labelê Surîye de zî fikrê xo yê sîyasî ra çend rayan yeno tewiştiş. Serra 1957’î de Moskovade, delegasyonê Surîye reyde beştarê Festîvalê Ciwananê Sosyalîstanê yê Dinya beno. Tirkîya, Îran, Iraq tede Ewropa ra û sewbîna dewletan ra roşnvîr û hunermendî, beştarê nê konferansî benî.
Ewta de Qedrîcan, epey roşnvîran reyde têkilî virazeno û roşnvîran û hunermendanê sewbîna dewletan reyde meseleya kurdan û rayîrê çareserîya na mesela ser o qalî keno. Moskova de, keyê Prof. Qanate Kurdo de, mêman beno. Ageyrayîş de Mella Mûstafa Bazanî zî Rûsya ra ageyreno Iraq. Başûr de, Qedrîcan, Mella Mûstafa Barzanî û imbazanê ey, Başûr de zîyaret keno û yewbînan sinasnenî (sereşnenî) û hîrê rojê keyê Mella Mûstafa Barzanî de mêman beno.
 
HAWAR Û RONAHÎ DE HELBEST
Hewlbestwanîya Qedrîcanî; tewr zaf, bi kurdkî nuştişê helbestan û hîkayeyan û açarnayîşê kitabanê xerîban ra yena sinasnayîş. Celadet Bedirxanî, 1932- 1951 de, "Hawar" û "Ronahî" vetbî. Qedrîcanî zî mîyanê nê serrran de, nê wirdî kovaran de, bi kurdkî hîkayey û şîîrê nuştî.
Bê nê nuştişanê xo, serranê 1943-1946 de Kovara "Roja Nu" ya Kamuran Bedirxanî de; sey Cîgerxwînê, Ahmed Namîy, Qedrî Cemîl Paşay, Nûreddîn Zazay, Osman Sebrîy û roşnvîranê kurdanê bînan, ey zî bi serran nuştey nuştî. Înan ra teber, Qedrîcanê; kitabo ke nuştoxê orisê, George Girigîrî nuşto û nameyê ey "Zambaklar Ulkesînde (Welatê Zambaqan de)" yo û kulturê û cuyê Fînîyan ser o nuşto, verê açarnawo kurdkî, dima zî açarnawo erebkî.
Açarnayîşê nê kitabê dima, Qedrîcanî; epey kitabê ziwananê xerîban ra açarnayî kurdkî û erebkî. Qedrîcan, wexto ke beştarê Festivalê Ciwanan beno, şîîro ke nameyê ey "Ez Diçim Mosko (Ez Şona Mosko)" no dem de, Rojnameyê "Îzvestîa" de oriskî ameyo çapkerdiş.
 Yewna het ra şîîrê ey yo ke, nameyê ey "Barzanî" yo, bi açarnayoxanê Fransizan, bi fransizkî amewo açarnayîş. Antolojîyê helbestanê Rojawanî ke "Nîna Alîbegegova hedre kerdo, tede epey helbestê Qedrîcanî bi ziwanî oriskî ameyî açarnayîş.
Qedrîcan, hima wexto ke Dêrik de bi, tesîrê gulanê sûranê yê bexçeyê pîyê xo de mendbî û no dem de, nameyê helbestê ey yo ke "Gula Sûre" bi nuşto. No şîîr hetê hunermend, Ciwan Hecoyî ra "Gula Sûre" ra deyre viraşta.

HELBESTÊN EY LAWİKÎYÊ
Sey Ciwan Hecoyî, hunermendanê bînan zî helbestê Qedrîcanî ra deyrî viraştî. Hakan Canî "Ax Welato" ra, Bîraderî "Ez Mêvanê Dilê Teme" ra, Temoyî "Dêrika Çîyayê Mazî" ra û rayna Ciwan Hecoyî "Perde" ra deyrî viraştî.
Qedrîcan wexto ke, Surîye de ciwîyêno, zano ke tewşîno, aye ra eserî ke nuştî, Şam de teslîmê yew cinîya extîyare keno. Qedrîcan, wexto ke zîndane ra vejîno, na cinîy geyreno, labelê ya  nêveyneno. Qedrîcanî, bi yew helbestê xo, tirkî, erebkî û kirdkî xîtabê şaranê nê ziwanan kerdo.

CÎGERXWÎNÎ EY RA ZAF HES KERDÊ
Qedrîcanî 1972 wefat kerdo. Seydayê Cîgerxwînî ey ra zaf heskerdnî. Cîgerxwînî sirgûneya ey de, ey reyde embazey kerda. Cîgerxwîn, zaf wefatê ey ver kewto. Hedê mezelê Qedrîcanê ser o şîîr o ke nameyê ey "ê ji Qedrîcan re" nuşto. Mezelê Qedrîcanî Şam de yo. Helbestê ey yo ke nameyê ey, "Ez Diçim Mosko" Moskova de yew helate grewta. Ma bi nê helbestê ey, Qedrîcanî, xo vîr bîyarî.


Ez Diçim Moskow ‘Ez Şona Moskow’
Kurmanckî, kirmanckî
Siwarê keştiyê bum. ‘Ez siwarê kestîyê bîya’
Tevê pencsed hevalî. ‘Bi panc sey embazan’
Her yek ji wan ji min bêtir. ‘Her yewê înan min vêşîr bi coş o’
Hinek ji wan Erebin, hinek jê Çerkez. ‘Tayê înan ra ereb î, tayê zî çerkez î’
Hinek kurd'in, hinek Ermenî'nin. ‘Tayê kurd î, tayê armenî yî’
Lê hemû yek ziman û yew in. ‘La heme bi yew ziwan û yew ê’
Zimanê dostanî û aşîtî. ‘Ziwanî dostey û aşîtî’

Weke bira em diçin mosko. ‘Sey birayan ma şonî Mosko’


 NAVENDA XEBERAN/AMED