Qedrîcan, roşnvîreya tevgerê kurdan de, bi xebatanê xo yew rolo pîl kaykerdo. Qedrîcan, 1911 de Dêrik de ameyo dinya. Nameyê pîyê ey, Cano yo. Dêrik de bezirgan bi û dikandarey kerdênê. Cano roşnvîr bi û waştênê ke, gedeyê ey zanaye bî. No semed ra gedeyê xo dayî wendiş. 

Qedrîcan, dibistano ewil Dêrik de, dibistano mîyanên Amed de waneno. Qedrîcan û embazê xo Reşoyê Dêrikî (Reşîdê Kurdî), Konya de wendegehê mamostetî qezenc kenî. 


Ders dano ciwanan

Qedrîcan, hem waneno, hem zî bi kurdî şîîran nuseno. Wazeno ke, derheqê tarîxê kurdan de, cîgêrayîş bikero. Betlanê hamnanî de, yeno Dêrik, bexçeyê pîyê xo de, ciwanan pêser  keno, derheqê edebîyat û ziwanê kurdan de, ders dano nê ciwanan. 

Hema wendegehê mamostetî nêqedênabi, bi embazê xo Reşîdê kurdî, bi sucdareya barkerîye ra yenî tepiştiş. Qedrîcan û embazê xo Reşîdê Kurdî, wexto ke hepisxane ra vejênî, wazenî ke, wendegehê mamostayîye dewam bikî, labelê îdarekaran û wendekaranê nê wendegehê ra teda veynenî û nêeşkenî dewam bikerî. 


Koç kenêy

Derheqê Qedrîcan û embazê ey Reşîdê Kurdî de, bi desan dewayî abenî û cezayê hepisê danî înan. No semed ra Tirkîya terk kenî, bi rayîrê qaçaxey şonî Surîye. Ancax wexto ke şonî Surîye, sînor de hetê yew grûbêk eşqîyan ra raşt yenîy. Ne eşqîyayî, kitabanê înan veşnenî. No hedîse înan sero zaf ye tesîrêko xorîn verdano. No sebebê xirabîya nê grûbê eşqîyayan, danî nêwendey û cahîlîyê înan. 

Serra 1925’î ra pey, Tirkîya de, epey roşnvîrê barkarîye ra debinî hepisxaneyan. Epey roşnvîrê kurdan mecbur manenî ke, şêrî Surîye. 

Qedrîcan û embazê xo Reşîdê Kurdî, şonî keyê Hacî Axayî. Dima bi mabenkarîya Hacî Axayî, Kadrî, Ekrem Cemîl Paşa, Birayanê Bedîrxanan, Osman Sebrî, Şahîn Bozan, Memduh Selîm Beg û Cegerxwînê reyde têkilî virazenî. 

Qedrîcan tewr verî erebî bonder beno. Serêkanîyê Şamî, Antakya û Humus de mamostetî keno. Qedrîcan, wexto ke Antakya de mamostey keno, keynaya yew Stenbolijî Nîlufer Xenime reyde zewijîno. 

Zewajê ey û Nîlufer Xanim ra gedeyê ey yê ke nameyê înan, Mîzgîn, Server û Şêrîn yenî dina. Demê yewbîyayîşê Surîye û Misirê; yew demo qedexe û otorîter dest pê keno, roşnvîrê kurdan, yenî tepiştiş. Qedrîcan, no dem de, wezaretî perwerdeyî de xebitîyaynî. 

Qedrîcan senî ke zilmê dewleta Tirkîya ra remeno şono Surîye, labelê Surîye de zî fikrê xo yê sîyasî ra çend rayan yeno tepiştiş. 

Serra 1957’î de Moskova de, delegasyonê Surîye reyde beşdarê Festîvalê Ciwananê Sosyalîstanê yê Dinya beno. Tirkîya, Îran, Iraq tede Ewropa ra û sewbîna dewletan ra roşnvîr û hunermendî, beşdarê nê konferansî benî. 

Ewta de Qedrîcan, epey roşnvîran reyde têkilî virazeno û roşnvîran û hunermendanê sewbîna dewletan reyde meseleya kurdan û rayîrê çareserîya na mesela sero qalî keno. Moskova de, keyeyê Prof. Qanate Kurdo de, mêman beno. Ageyrayîş de Mela Mustafa Bazanî zî Rûsya ra ageyreno Iraq. Başûr de, Qedrîcan, Mela Mustafa Barzanî û embazanê ey, Başûr de zîyaret keno û yewbînan sinasnenî û hîrê rojê keyê Mela Mustafa Barzanî de mêman beno. 


Ronahî de helbest

 Şaîreya Qedrîcan; tewr zaf, bi kurdî nuştişê şîîran û hîkayeyan  û açarnayîşê kitabanê xerîban ra yeno şinasnayîş. Celadet Bedirxanî, 1932- 1951 de, “Hawar” û “Ronahî” vetbi. Qedrîcanî zî mîyanê nê serran de, nê wirdî kovaran de, bi kurdî hîkayey û şîîrê nuştî. Bê nê nuştişanê xo, serranê 1943-1946 de Kovara “Roja Nu” ya Kamuran Bedirxanî de; sey Cegerxwînê, Ahmed Namî, Qedrî Cemîl Paşa, Nureddîn Zaza, Osman Sebrî û roşnvîranê kurdanê bînan, ey zî bi serran nuştey nuştî. 

Înan ra teber, Qedrîcanê; kitabo ke nuştoxê orisê, George Girigîrî nuşto û nameyê ey “Zambaklar Ulkesînde (Welatê Zambaqan de)” yo û kultur û cuyeyê Fînîyan sero nuşto, verê açarnayo kurdî, dima zî açarnayo erebkî. Açarnayîşê nê kitabê dima, Qedrîcan; epey kitabê ziwananê xerîban ra açarnayî kurdî û erebkî. 

Qedrîcan, wexto ke beşdarê Festivalê Ciwanan beno, şîîro ke nameyê ey “Ez Diçim Mosko (Ez Şona Mosko)” no dem de, Rojnameyê “Îzvestîa” de oriskî ameyo çapkerdiş. 

Yewna het ra şîîrê ey yo ke, nameyê ey “Barzanî” yo, bi açarnayoxanê Fransizan, bi fransizkî amewo açarnayîş. Antolojîyê şîîranê Rojawanî ke “Nîna Alîbegegova hedre kerdo, tede epey şîîrê Qedrîcanî bi ziwanî oriskî ameyî açarnayîş. 

Qedrîcan, hima wexto ke Dêrik de bi, tesîrê gulanê sûranê yê bexçeyê pîyê xo de mendbî û no dem de, nameyê şîîrê ey yo ke “Gula Sûre” bi nuşto. No şîîr hetê hunermend, Ciwan Hecoyî ra “Gula Sûre” ra deyre viraşta.


Helbestê ey na gam deyr î

Sey Ciwan Hecoyî, hunermendanê bînan zî şîîranê Qedrîcanî ra deyrî  viraştî. Hakan Canî “Ax Welato” ra bigî heta Bîraderî “Ez Mêvanê Dilê Te me”, Temoyî “Dêrika Çîyayê Mazî” û rayna Ciwan Hecoyî “Perde” deyrî viraştî. Qedrîcan wexto ke, Surîye de ciwîyêno, zano ke tepişêno, aye ra eserî ke nuştî, Şam de teslîmê yew cenîya extîyare keno. Qedrîcan, wexto ke hepisxane ra vecyeno, na cenîy geyreno, labelê ya nêveyneno. Qedrîcan, bi yew şîîrê xo, tirkî, erebkî û kurdî xîtabê şaranê nê ziwanan kerdo. 

Qedrîcanî 1972’î de wefat kerdo. Seydayê Cegerxwînî ey ra zaf heskerdênê. Cegerxwînî sirgun de, ey reyde embazey kerda. Cegerxwîn, zaf wefatê ey ver kewto. Hetê mezelê Qedrîcanê sero şîîro ke nameyê ey “ê ji Qedrîcan re” nuşto. Mezelê ci Şam de yo. 


 NAVENDA XEBERAN