Qirkerdiş domyeno tena name bedilya; Qirkerdişê Ermenîyan

Çi heyfo ke Dinya û Tirkîya de hema zî şarê kêmînî yenî qirkerdiş, 105 serrê verê ermenîyan ameyê qetilkerdiş, xo ra elewî û kurd her tim ameyî qetilkerdiş. Qirkerdiş domyeno tena name bedilyeno. Tewro peynî Rojawan de qewetê qirker çeteyê DAIŞî bîyê la nê kurd nê elewî nê zî ermenîye êdî sey verin bêqewet nîyê. Êdî xo hem rasteyê sîyasî de rêxistin kerdê hem zî rasteyê lejkerîye de rêxistin kerdê. Rojawan de bi qewetê şaran zorê hem çeteyê Dewleta Tirkan û hem zî çeteyê DAÎŞî şîyê. Şerê Dinyaye yê Yewinî de Partîya Îttîhat û Terakkî her ca de verba ermenîyan de propaganda kerda. Înan ra gore; ermenîyan û urisan şer de yewbîyayîş kerdo, yanê; ermenîyan, tirkan rê bêbextîye kerda. Bi na propaganda komê muslimanan, ermenîyan rê kerdê dişmen. Dewleta Osmanijan Qirkerdişê Ermenîyan, 24ê nisana 1915î de bi mefin û kiştayîşê roşnvîrê ermenîyan dest pêkerdo. Dewlete 27ê gulana 1915î de bi “Qanûno Tehcîr” pêro ermenîyan rê zî qirrim no ro. No qirkerdiş, guman çîn o ke seba menfaatê emperyalîstan û netewperest Îttîhat û Terakkî virazîyo. Dewlete, 24ê nîsane de raver roşnvîrî kerdê top ke vengê ermenîyan bibirno. Çimkî wertê nînan de doxtorî, rojnamegerî, îlîmdarî, hunermendî, dawaberî, mamosteyî estbîyê. Dewlete vata; “Ma ke nê kiştî êdî kes çîkayîşê ê bînan dîna nêresneno.” Îttîhat û Terakkî no qirkerdiş de dînê îslamîye zî seba planê xo vurno. Eke şîyê kotî heme ca de vato ; “Ma ke nîya mekerîme ermenîyî û urisan şima dest ra her çî gênê, dînê şima zî vurnenê.” Dewlete hete ra verê qirrim kerdo ra, hete ra zî deve 300.000 xortê ermenîyan guretê lejkerîye. Nîya waşto ke ermenîyî bê pawîtîş bimanê. Çike nê domanan nê kokiman nê zî cenîyan destbere çîyê amo. Zêdêr wertê dewe û bajaran de bi destê merdimê Teşkîlatê Mahsusa kişîyê. Ê ke weş verdê ê zî eke qanûn mefin kerdê û ruşnê Surîye. Rayê de zêdêr eke qerqesunan, sungi û kardan kişîyê ya zî vêsanên û têsanên ver merdê. Tayê kitabî na qirkerdiş de 1-1,5 mîlyon ermenîyî merdê vanê. Na qirkerdiş de bara pîle qet guman çîn o ke dosa Enver Paşa (Wezîrê Pawîtîşî), Cemal Paşa (Walîyê Surîye û Edene) û serwezîr Talat Paşa der a. Defterê Talat Paşayî de hûmara ermenî yê ke mefin kerdê 967.000 nusyayê. Hema rayê de çand kesî merdê ê nênusyayê. Ê ke resê Surîea tayê şîyê Misir, Lubnan û Îran. Ucayan ra zî axme bîyê şîyê dîna. Ê ke peyde mendê, înan kî zêdêr dînê xo vurno weşîya xo bêkamîye ramita. Ermenîyan, sey dêrsimijan kulanê xo serrê verêni zêde aşkera nêkerdê ya zî vengê xo kes nêresno. Ermenîyan xo vîrardîşê qirkerdiş, yewbîyayîşê xo ra 1965îne ra dima hona kerdo aktuel. Demê qirkerdişî de tayê vatoxan rê gore; dêrsimîjan û elewîyan, tayê ermenîyan rê wayîrî kerda. Tayêne ra gorê; deva-deva 20.000 ermenîyî na qirkerdiş ra bi hetkarîya dêrsimîjan xelisyayê. Seyîd Riza zî bi sefkananê xo ardim do, tayê hetê cêrî ser tayê zî hetê rojakewtenî ser xelesnê. Na însanên zaf muhîm a labelê leyê qirriman de çem de yew dilape bîya. Zafê kesî zî bi hukmê tayê aşîran Dêrsim de mendê. Ewro nînan ra tayê vurîyê, bîyê elewî. Çike ortê ma û elewîyan de zêde ferqê pîlî çîn e bî vanê. Ewro Dêrsim de î yê ke xo kerdo eskera, înan Komela Ermenî ya Dêrsimî na ro. Qirkerdişê Ermenîyan de bi marîfetê Alayê Hamîdîye tayê kurdan zî ca gureto. Serba çêyan, hêgayan û zernan xeyle ermenî kiştê. Guman çîn o ke xeylê elewîyan û êzîdîyan zaf ermenî û suryanî xelesnê. Hema xeletîyî zî zaf bîyê. Têrî amayîş teyna bi hukmê dewlete nêbena, gereke qomî kî qayîtê xo bikerê. Helbet raver gereke dewlete têrî amayîş bikero, hema ma zî bara ma rê çike esto gereke ey zî qewul bikerîme. Qirkerdişê Ermenîyan ser o teyna qafika tirkan, kurdan ya kî elewîyan helayîye de nêbîya. Hem waxtê qirkerdişî de hem zî badê, qafika çepgîran zî zêde zalale nêbîya. Raştgîran qe mevajîme. Çike înan vîjdanê xo roto. Têrî amayîş nîya bimano înan rê gore; ermenîyan tirkan rê jênosîd viraşto. Tenê ke şîya ser, na ray xo kenê aşkera vana; “Kaşkena ma pêro bikiştêne. Ma ke ê pero bikiştêne ewro nîya verba ma nêamenê.” Nê bêfamî, ney xo vîra kenê, ewro kes nêvane ko ermenîyan qe tirkan ra kes nêkişto. Ortê înan ra zî helbet tayê merdimê gonewerî vejîyê. Hema ney gereke xo vîra mekerîme, î yê ermenîyan bi destê kesî, î yê tirkan bi destê dewlete virazîyo. Nîye ke Qirkerdişê Ermenîyan înkar kenê nê gereke cavê na persî zî bidayê: “Ermenîyî zî no welat de qirkerdiş nêdî, o dem ewro qe çîn ê?” Miletê Yewbîyayeyî peynameyê qirkerdişî de no suc, madde diyine de nîya areze kerdo; yew qelfe ra her kes kiştene, mensubê qelfeyan rê zerar lesa û fikrê dayene, qelfe, xo îdame mekero deyin, tayê ya kî pêro îmkanî werte ra wedernayene ya kî vurnayene, qelfe mejedîyo deyin, bîyayîşê domanan rê tedbîr guretene, domanê qelfe rê zorbajên ronayene ya zî înan zobîna yew qelfe rê pêser kerdene. Qirkerdişê Ermenîyan de têrî amayîş hen aseno ke rehet nîyo. Çike têrî amayîş, demo verênî de çi xeletîye ke virazîya, ey qewul kerdinê. Tirkîya hata nika gunayanê Îttîhat Terakkî de têrî amayîş nêkerd. Dewlete teyna Qirkerdiş Ermenîyan de nê, Qirkerdişê Qoçgîrî, Agirî, Zîlan, Dêrsim, Gurgum, Çorum, Sêwazî û êb. de zî hîna têrî ameyîş nêkerd. Têrî ameyîş nîya bimano, î yê ke peyde mendê ê zî asîmîle kerdê ardê rêça xo ser. Bi Şorişê Rojawanî êdî şaran xo bi xo rêxistin kenê û vera çeteyan têkoşîn danê. Kurdan sey 105 serrê verî êdî nînî bi rehet xapinayiş. Senî ke Rojawan de bi qewetê şaran zorê hem çeteyê Dewleta Tirkan û hem zî çeteyê DAÎŞî berdê do şaran bi hembar Rojhelatê Mîyanênî de sîstemê xo awan bikê û şarê bîn ê Dinya ra bibê omid.