Bazı insanlar okuyarak, bazı insanlar da meraktan farklı araştırma ve çalışmalara yönelebiliyor. Almanya’da doğup büyüyen Burhan Uygun, köklerini araştırmak için araştırmaya yöneldi ve bunları belgesellere yansıttı.
Genç yönetmen Burhan Uygun, Alevilerde Qoçgirî aşiretinin kültürü ve değerlerinin kaybolmaması için bir çaba içerisinde. Sêwaz’ın Kamîlava (İmranlı) ilçesinden olan Uygun, 2008’de ‘Qoçgirî Kültürü’, 2011’de de ‘Şîn’ adlı belgeselleri çekti. Ayrıca Qoçgirî kültürü ile ilgili bir kitap çalışması da yapıyor.
Stuttgart’ta yaşayan ve bir fabrikada çalışan Burhan Uygun evli ve bir çocuk babası. Uygun köklerini araştırmak için memleketi olan Kamîlava’nın Han köyüne gider. Her yıl bunu tekrarlayan Uygun, köyün ve insanların yaşam tarzını araştırır. „Köy yaşamı benim için bir sevdadır. Her köye gittiğimde yalnız kalan bir çocuktum. ‘Neden bu insanlar köylerden şehirlere gidiyor. Neden sadece insanlar Batı‘ya gidiyor da Doğu’ya gitmiyor’ şeklinde sorular sormaya başladım. Bu sorular çoğalınca da 30 dakikalık bir belgesel çektim“ şeklinde konuşuyor.
Qoçgirî’yi unutmamak için
Uygun’un Kürtçe çektiği „Qoçgirî Kültürü“ belgeseli, halkın yaşamını konu alıyor. Zara ve Kamîlava’ya bağlı 37 köyde araştırmalar yapar. Ancak çekimleri, 4 kişilik bir ekiple 6 köyde gerçekleştirir. Köylülerin çok doğal bir şekilde çalışmaya dahil olduğunu belirten Uygun, belgesel ile olumlu tepkiler aldıklarını kaydetti. „Ana hedefimiz Kürtçenin kullanımını yaygınlaştırmak, kültürümüzü korumak, Qoçgirî Katliamı’nı unutturmamak“ diyen Uygun, devamla şunları anlattı: „Qoçgirî halkı, inkar edilmiş, yoksullaştırılmış, ikinci sınıf vatandaş olarak muamele görmüştür. Tarihleri gerçeği yansıtmayan yalanlarla doldurulmuştur. Bu yalanlarla, 90 yıl boyunca, bir ezber mekanizmasına tabi tutulmuştur. Biz Koma Qoçgirî (Qoçgirî Ailesi) olarak 10 yıl boyunca toplanan arşivimizi kullanarak bu öğretilen ezberleri tek tek bozmaya çalışıyoruz. Aşiret bir haneden gelmek demektir. Memleketimizden gurbete göç, bu ailevi duyguyu çok zedelemişdir. Bu yüzden Koma Qoçgirî olarak insanımızı yine bir aile olmaya davet ediyoruz. Çalışmalarımızdaki anadilimiz ve kültürümüz ön planda. Qoçgirînin merkezi olan Zara, İmranlı’daki insanlarımızın dilini, gelenek ve göreneklerini, kültürünü tanıtıyor ve bu bölgenin tarihini ele alıyoruz. Sosyal medya ve televizyon kanallarında bunları yayınlıyoruz. Facebook, youtube gibi paylaşım ağlarında bu çalışmalarımız sürüyor. Yine şu anda yapım aşamasında olan internet sitemiz de var. Toplumumuzu anlatan bir belgesel olmadığı için bu alana yöneldim.“
Şîn belgeseli
Uygun’un ikinci belgeseli ise ‘Suqûlîng Klam û Şînê Koçgîrîan’. Bununla Qoçgirî kültürünün bir dalını belgeselleştirdiğini dile getiren Burhan Uygun, „Qoçgirî halkı çok acı yaşadığı için ağıtları da çok gelişmiştir. Özellikle Zara ve İmranlı’da. Bu belgesel için de Zara ve İmranlı da 20 köy gezdik. Kilam söylemek, kelam etmek, derdini söylemektir. Kurmancî’de dengbêjliktir. Belki de Qoçgirî’yi Qoçgirî yapan biraz da bu kilam ve şîn’idir“ dedi. Uygun, belgeseli yaparken karşılaştıklarını ise şöyle anlattı: „Örneğin Kılıçköy, kadınların ürettiği kilam ve şînleriyle tanınan bir köydür. Mesela mezarda 50 kadın birden aynı ağıdı bir ağızdan okuyor. Bir kadın başlar diğeri tamamlar. Eskiden böyleyken bugün 6 ya da 7 kadın bunu yapıyor. Bu alanda da aslında bir yozlaşma var. Eskiden 100 kadından 50’si, günümüzde ise 100 kadından 6-7’si okuyabiliyor. Araştırmalarımda insanlar, hangi dertlerden dolayı böylesi bir şairliği üstlendi, neden bunu yapıyor? sorularına yanıt aradım. Qoçgirî’nin kalbi Zara ve İmranlı’dır. Qoçgirî kültürü, asimile olmamış hali ile burada yaşıyor. Yoksa, Qoçgirîlileri Türkiye’nin dört bir yanına dağılmış bir şekilde bulabilirsin.“
Qoçgirî Beyliği’ni yazıyor
Burhan Uygun’un bir de kitap çalışması var. Uygun kitabın konusu için şunları dile getirdi: „Osmanlı‘da 1530’larda Dêrsim’de Sêwaz’a zoraki göç yaşanıyor. 200 yıl sonra beylik ve paşalık rütbesi veriliyor. Sivas vilayeti içinde Qoçgirî Beyliği vardı. Osmanlı haritalarında bu beyliğin merkezi Zara’dır. Yani 1800’lü yıllarda Qoçgirî Beyliği, Qoçgirî aşiretine verilmiştir. Bu kaynaklara ulaştım ve belgeledim. Kitap, Qoçgirî tarihi ile ilgili belgeleri gösteriyor. Konu hakkında araştırmalarım sürüyor.“
ÖZCAN BOZOÐLU/STUTTGART