Qazî kesêko wayîrê hîşmendîya netewî û exlaqî bî. Şorişî ra sifte keyeyê xo dest pê kerd û Mîna Qazî bî sereka yewîyeya cenîyê Kurdistanî. Reaksîyonê axa, şêx, meleyan dijwar bî la Komara Kurdistanî de cenî û camerd bîyê wayîrî heme heqê seyyewbînanî. LÊL AMED AMED Qazî Mihemed malbatêkî naskerde yo ke rasteyê roşnvîrî, sîyasî û ferhengî de xizmetê gird doza Kurdistanî ra kerdê, cuya ci kilm û tena 47 serrê bî la kar û fedakarîyê ey bî semed ke tarîxî de bibo wayîrî nameyêko nêmerg. Serra 1992î de bi rayberîya îdara ferheng û perwerdeyê bajarê Mehabadî yewin serre kar û çalakîyê xo wendegehêk kênayan ra da duristkerdiş. O zî malbatêko zengîn û kurdperwer bî. Peynameyê ‘Pêşewa’ hetê şarî ci ra ame dayiş Seba ci zî rayna ger dewlete projeyêko nêmcetmendeyî bipeynî nêkerdinê, Qazî bi pere û îmkananê xo yê şexsî no proje temam kerdinê. Domanê xo ra, merdimêko mutewazî û xizmetkar bî. Cesaret, nêtersî, wendiş û hetkarîya şarî sifetê ci yê verçim bîyê. Hetanî roja ewro zî nê kesê ke nêzve Qazî Mihemed dîyê behsê camerdî û awayê qezawekerdişê ci kenê. Qazî merdimêko bi karizma bî, no ser zî verî ke bibo Serekkomarê Kurdistanê, peynameyê ‘Pêşewa’ hetê şarî ci ra ameybî dayiş. Na sifte pêşewa û rayberîya peynî ke dewleta Pehlewî parêke herra Kurdistanê Rojhelatî vejîya, baştir dost û dişmenê Kurdan ra aşkera bîyê. Nê serrê ke Îran vakûr û başûr ra hetê qewetê Sovyet û Îngîlîzan ameybî îşxalkerdiş, parêke Azerbaycan û Kurdistanî bîyê mintiqaya bêhetî û qewetê Sovyetî têda wekîl bîyê. Kurdan peynîya sîstbîyayişê desthîlatdarîya dîktator Riza Pehlewî koma J.K (Cuyanewey Kurd) ronayê, peynî zî goreyê avzelîyê sîyasetê nê demî mîyanê komelê bî Hizbî Demokratî Kurdistan û Q. Mihemed sey serekê partî ame weçînayiş. No hem waştişê şar û hem zî waştişê nê kesê sîyasetmedar bî ke verê ci bi awayekî aktîf seba berzkerdişê rejêya roşnverîya şar xebityaybî. Bi ameyişê Qazî Mihemed ra bawerîya şar bi na hereketa sîyasî zafê bî û karê sîyasî Kurdistanê Rojhelatî derbasî qanaxêko newe bî. Bi koma tîyatroyî hîsê Kurdan coş kerd 22ê çileya 1946î de Komara Kurdistanî ame ronayiş, emre ci kilm la destvistişê ci zaf bîyê. Destvistişê ke hetanî roja ewro zî bandorê xo yê komelê Kurdistanî de dest nêdayo. Verê pêameyişê komare hîsê netewî mîyanê Kurdan zaf biqewet nêbî, peynîya şehadete Simkoyê qehraman dewleta mabenîya Îran bi şêweyê sistematik dest bi sîyasetê xo yê asîmîlasyon û cabedilnayişê Kurdan kerdbî. Verê bîyayişê komare berpirsê J. K bi viraştişê komê tîyatroyî hîsê Kurdan ê netewî rayêko bîn vistîbîyê gerî û hewnê merdeyî ra şîyar kerdbî. Karê kultirî û resnayişê çaxê komare de wayîrî bihayekî zaf giran bî. Na serra pîroz de rayedarê komare çapxane ardî bajarê Mehabadî û na zî nîsahneke na raştî bî ke şaristanîyêk û averberdiş hetê rayedarê Kurd de wayîrê qîmetêko bêhempa yo. Pey na kovar, rojname, kitab û vilakerdox ameyê weşanayene û şar bi qewetêko bipeynî kewtê pey gunî, berzkerdişê zanîyarîyê xo yê komelî-sîyasî. Cenî û camerd bîyê seyyewbînan ê Cenî û xizmetê seba cenîyê hetê Serekomarê Kurdistanî ferzêkî dînî, netewî û exlaqî bî. Keyeyê xo dest pê kerd û Mîna Qazî razî kerd ke biba sereka yewîyeya cenîyê Kurdistanî. Reaksîyonê axa, şêx, mele û dînê komelî dijî karêko wina tund û dijwar bî. La pêşewa Qazî çend roja bi înan ra kewt mîyanê behs û qiseyê dûr û derg. Peynî de nê heme ameyê rayîrê Qazî ser û zanaynî ke komelêko demokratîk de gere cenî û camerd wayîrî heme heqê seyyewbînan bîyê. Komar wayîrê manîfesteyêkê Kurdistanî bî, Kurdê Kurdistanê Başûr, Vakûr û Rojawanê Mehabadî de ameybî têhet û dormeraya Pêşewa Qazî de kom biyê. Nê pêroyî bi zerrî û can xebatkerdinê ke îmkanê zêrîn sûdê tewro gird bigê û lîyeqetê xo dost û dişmenê xo ra îspat bikê. Qeweto bîn serkêşîya general Mistefa Barzanî de ruhêko nîştimanperwerî û gird vistbî mîyanê komelê Kurdistanê Rojhelatî. Pişgermîya înan a ameyoxê bi bîyayişê qewetê Barzanîyan ra gird bibî. Tersê tewro gird o Artêşê Îranî zî qewetê Barzanîyan bî. Çend şerê ke mabenê her di hetan de qewimyayê, hetê Kurd qewetê Îranî têkberdê. Azmonê wina îşxalkerê ecem bi na raştî hesinaybî ke nêeşkenê wina rehet bikewê mîyanê sînorê Komara Kurdistanî. Bîyê wayîrê artêşêkê netewî Rasteyê ekonomi de hêdî-hêdî rewşa cuya şarî ameynê bedilnayiş. Kampanyayêk bi nameyê ‘Tereqî’ seba armancê tîcarî bi welatê bîyanî ra ame viraştiş. Bi viraştişê Komare ra Kurd bîyê wayîrê arteşêkê netewî û ciwanê Kurd bi şan û roj xebityaynê ke xo musayişê hunerê şerkerdişî û taktîkê xopawitişê bikê. General û serlejkerê Kurd bi qewetêko bêpeynî kar kerdinê ke artêşê înan bieşkero rojê teng de sînorê welatê xo bipawê. Wendiş bi ziwanê dayîke, marşê netewî (Ey Reqîb), bîyayişê beyraqa Kurdistanî, şaîrê netewî, sewbî çikî çaxê komare de kewtê mîyanê cuya Kurdan ê sîyasî û komelî. Mabenê sînorê Komara Kurdistanî de kêmnetewê azerî, asûrî, ermanî fina Kurdan wayîrê heme heqêkî bîyê. No zî nîşanaya îspatê raştî ya ke vîr û hîsê serekkomarê Kurdistanî bi demokrasîyêka modern û hemdem ra ameybî avdan. Pêşewa agahdarî rewşa dinya ya sîyasî û waşt dewleta Kurdan fina welatê demokratîke wayîrê heme prensîbê aştîwaşt û demokratîke bibo. Peynî ke Sovyet, Îngîlistan û Îran tay protokolê ekonomi-sîyasî ser o pê ameyê, her di Komarê Kurdistan û Azerbeycanî bîyê qurbanê berjewendîyê nê dewletan. Heto bîn zî rayedarê Komara Azerbaycanî bi pêameyişê ke mabenê di komaran de ameybî îmzekerdiş, paybend nêbî. Pêameyişê ke avzel bî çaxê şer de her di hetî hevkarîya yewbînan bikê û bê xebera yewbînan dewleta mîyanî ra ti protokolê gire nêdayê. Paşverotîya axa, serokeşîret û çînê komelê Kurdistanî û sewbî bûyê semed ke komar raştî şikestî bêro. Kurdistano gird do bêro peyakerdiş Roja 31ê adara 1947î de pêşewa Qazî, Ebulqasim Sedrê Qazî û Mihemed Husênxanê Seyfê Qazî Rasteyê Çar Çira de ameyê îdamkerdiş. Mehkemekerdişê înan lejkerî û ti derfet û prensîbê exlaqî ke bieşkîyanî nê heqê xo bipawê, nêdayê rayberê Kurd. Peynî ci zî atmosferê tirs ê hukimetêka totaliter Kurdistanî de ameyê peyakerdiş. Azadîwaşt ameyê girewtiş û îdamkerdiş. Rewşa ke hetanî roja ewro verdewam a û rayedarê Komara Îslamî derheqê de rîyê hukimata selsetenetî ya Îran sipî kerdo. Bi no omidî ke rojêka felsefe, vîr û ramanê Pêşewa Qazî Mihemed ê demokratîk hewna ser herra Kurdistanê gird bêrê peyakerdiş.