Komara Tirkîye roja ronayin ra na kişt, Bakurê Kurdistanî bi rewşê awarte îdare kena. Serra 1979 ra na kişt, bê çend serranê îstisna tim resmî rewşê awarte estbi. 1987 ra hetanî peynîyê 2002 zî, sûkanê Bakur de, rewşê awarte resmî bi. Verê coy, yanê badê komkiştena Mereşî, serra 1979 de, sûkanê Bakur ra, Amed, Colemergê, Mêrdîn, Sêrt û Mereş de zey rewşê awarte îlan bi. Badê çend mengan zî, derbeya 12ê Îlon 1980 virazîya û rayverîn bi temamî kewt destê eskeran. Bi na derbe ra pîya, heveyê qanûn û hiqûqê Kurdistan de estbi zî, kok ra werte ra wedarîyay.
33 hezar kesan weşîya xo kerdî vinî
Nê rewşê îdareyê eskerîn, hetanî 19ê Tîrmeha 1987 ramitî. O çax ra tepîya zî, rewşê awarte, yanî rayverînê nîm-eskerî OHAL, resmî îlan bi. Bê çend îstisnayan pêrokînê Bakurê Kurdistanî de, hetanî peynîyê serra 2002, rayverînê rewşê awarte estbi. Dewleta tirk wextê normalî de zî, komkişten û zilm kerdê, la belê wextê rewşê awarte de, no zilmê xo kerdê vêşî. Zilm û komkiştenan de qe sînor nêsilasnayê. Zey nimûne wextê rewşê awarte yê mabenê 1987 û 2002 de, 4 hezar dewê Bakur veşnay û kerdî vengî. 4 mîlyon kurdî, bi zorî day koçkerdin. Peynîyê êrişanê dewleta tirk de, tew kemî 33 hezar kesan weşîya xo kerdî vinî.
55 hezar kesan girotî binçim
Wextê rewşê awarte de, heme qereqol û daîreyê dewlet zey êşkencexane bî. Hetanî 40 rojan zî, welatijî binçim de û binê îşkence de tepêşîyayî. Quwetanê dewlet bê pers û destûr eştî keyeyan ser û vêşîyê 55 hezar kesî girotîyayî binçim, ya zî erzîyay zîndanan. Dewleta tirk wextê rewşê awarte de herzewbîn sîstemê qoricîyan ard û kurdê îxanetkarî kerdî wertaxê sûcanê xo.No wextî de, ziwan û kulturê kurdan ra pîya pêro erjê ci qedexe kerdbî, bi desan rojnamevanê çapemenîya azad kiştî. No rewşê awarte yê fermî ke qalê ci beno, peynîyê 2002 de hewadîya. La belê pratîk de, rewşê awarte yê sûkanê kurdan de nêhewadîya.
9 aşman de 338 sivîlan kiştî
Quwetanê tirk fina eştî dewan û taxan ser, fina kurdî kiştî û bi hezaran kerdî binçim û tepiştî. Zey nimûne serra 2015 de, her çiqe fermî rewşê awarte çinêbo zî, dewleta tirk xeylê reynî û xeylê cayanê Bakur de, kerdenê wextê rewşê awarte ra giranî kerdî. Bi rojan û heta heveyê cayan bi aşman vejîyayişê kûçeyan qedexe kerd. Zey wextê îdareyê eskerî, hereket kerd û esker û tanqan vistî miyanê kûçeyanê sûkanê Kurdistanî. Tenîya 9 aşmanê peynî de, tewr kêmî 338 kesê sivîlî kiştî. Vêşîyê 300 hezar kurdî zî, netîceyê nê êrişanê wehşî de mecbûr mendî ke ca û waranê xo terk bikerê.
NAVENDÊ XEBERAN