Marks yew tezê xo yo bingeyîn de çewt vejîya. Marks vatnê ke heyamanê vernî yê kapîtalîzmî de, kendalê mîyanê çîna do xorî bo. Goreyê nêy, yanî çînê mîyanên (Burjuwazîyo werdî) teng bibîyayê û proleteryayî tey de bihelîyayê. Marks vatnê wextî mîyanî de tenya di çîn maneno. Ê zî bûrjûvazî û proleterya yê. Nê çînan ra bûrjûwazî quweto ser serdest û mijoker o, proleterya zî quweto şorişgero. Xelasyayîşê merdimatey di rayvereya proleteryayî de veynayê. Goreyê marksîstan rayvereya şorişî ganî lepanê proleteryayî de bibîyayê. Çimkî quwetê hilberînê (Uretîm gucu) proleterya bî. Kam kar keno û pîzeyê şaran mird keno se, ganî desthilatdarey zî lepanê înan de bo!
Dişmenê xo keno teng
Mezgê marksîstan ana yo. La raştey ana nîyo. Marks îta de kewt xeleteyan mîyan. Çînê mîyanên nêhelîya û proleterya hîra nêbî. Bîlakîs tersê nêy bi; çînê proleteryayî û çînê bûrjûwazîyê bîyê teng û çînê mîyanên bîyo hîra. No zî yew taqtîkê kapîtalîzmê yo. Dişmenê xo (proleteryayî) keno teng, tayîr û ciwakî mîyanî de beno vindî. Enka xoza û civakî de hentay çiman ver de nîyê. Xo bel weş nimnenê. Proleteryaya klasîk zî hentay lepên mendê û êndi kes hawarê înan nêhesneno.
Komkiştena Somayî finakê nêy o tewr pêyên o. Somayî de yew qetliyam bî, hema zî kes nêzano raştey de çend karkerî ameyî kiştene. Tayînî vanê 300, tayînî vanê 500! No nêdîyarey bi sereyê xo halo trajîk o. Karkeran rafîneno çiman ver. Seserra 21’in de yew bîyer bîyo la çew netîceyê ci nêzano. Goreyê min ha 300, ha 500 mîyanê hûmaran de cîyatey çînyo. 50 kes bo zî no girwe yew qetlîyama bol girde yo.
Ganî ma tîya de yew nîqaşa virdozî bikerîme û pozîsyonê proletereyî ver çiman ra ravêrnîme. Gelo ma şikinîme vajê ke “Proleterey şorişgerey o” kesê ke nê zirokar de cûyayîşî pejirnenê, eşkenê bibê şorişger? Bîyera kanê Somayî dima ra zirokanê madenkaran xeylê ame rojdemî, ma pêro şopnayî. Kam karkerê sewata yew lîre diravî şinê dekewenê nê dojehan mîyan. Ne ewlekareya canê înan est o, ne zî pîzeyê înan tam mird beno. Merdimek ke na cûyê bipejirno do senîn bibo şorişger û derdanê heme merdimateyî ra derman biveyno? Helbet nêşeno! Sey Rayver Apo vano, lingi nêşenê ciwakî awan bikerê. Ê ke civakan aver keno sere û mezg o. Seweta nêy zî proleterya nêşîkino bibo rayverê şorişî. Ganî sifte proleterbîyîşê red bikero! Tarîxî de yew rey zî koleyî şoriş nêkerdîy. Xeylê rey sere hewaneyê la tenya finên bo zî, sernêkewtê. Çimkî mezgê înan nêyî qîm nêkeno. Sewata serehawanayîşê zî ganî sifte di mezg û hêstanê xo de koleteyê red bikerê.
Hetanî koleteyî red mekerê nêşenê serre zî hewanê. Redkerdişê koleteyê dima ra sey merdimanê azad benê yew lete û kerdoxê şorişî; la reyna zî nêbenê “Rayver”.
Manaya “Doman/qeçekî
Enka ma tayîn çekûyê proleter ser o bivinderîme. Proleter, çekûyê latînî “Proleter”ra hameya. Ziwanê latînîde proles yeno manaya “Doman/qeçekî. Wextê komara Romayî de, sewata girewtişê arteşî, civakî, goreyê dewlemendeya ci abirnenê çînan. Çînê dewlemend, çînê wayîrê mulkî, çînê wayîrê hardanê werdî û sn. agabeyrnenê, peynî de kesê ke bê domananê înan çîyê înan çînyo, maneno. Romayîjî înan rê zî vanê “proleter” yanê kesê ke tenya wayîrê domananê xo yê, kesê ke bê domanan çîyê înan çinyê. Çekûyê proleter uca ra yeno. Romayîjan dima ra Marks na çekû sernewe ra keşif keno û dekeno rojdemê merdimateyî.”
Çîyo çewt a yo ke, Marks mana û rolek giran ronano milê proleteryayî. Proleterya, ver destê bûrjûwayan de kole û esîr o. Bûrjûwazî tayîn pîzeyê ci mird bikero se, yew pirsgirêkê ci nêmanena. Ê tenya dawa zem û başkerdişê zirofanê gureyê kenê. Sewata nêy zî karakterê proleteryayê reformîst o. Nêvano “Wa na pergala kapîtalîzmî esasî ra wedarîyo” tenya vano “Rayvereya pergalî wa dekewo lepanê min; o nêbo zî wa rewşa min tenya bêro weş kerdene.” No mezg û feraset nêşikîno pirsgirêkanê merdimateyî holî ra wedarîyo. Bûrjûwazî û proleterya nakî ra girêdayê pêyî yê. Yew nêbo ya bîn zî nêbeno. Marksîstî vanê ya: “Mîyanê bûrjûwazî û proleteryayî de antagonîzma est o” ana nîyo. Raştên ci de mîyanê nê çînan de yewitey est o. Sey Rayver Apo ano ziwan antagonîzma mîyanê bûrjûwazî û proleteryayê de nê, mîyanê dewlet û civak, merdim û xoza, cenî û camerdî de est o.
Hol o, madem ana yo rolê proleteryayê çiyo? Ganî ma senî nezdîyê proleteryayî bîme? Sifte ma nêyî vajîme no rewşê înan o qambax sûçê înan nîyo. Pergal civakî keno vila û kesan muhtacê xo keno. Dema civak û rêxistin bî vila, kes zî bê pawiten manenê û kewenê mîyanê lepê kapîtalîzmî.
Sifte ra ma karkerân sûcdar biveynîme se, ma do xo înkar bikerîme. Rewşê karker û kedkaran ana yo, gureyê ma yo şorişgeran zî karker û kedkaran şîyar kerdene û dewletî ra dûrî visteno yo.
Yanê karker û kedkar xo bi xo nêşeno xo lepanê gonîweran ra bireyno. Ganî ma şirê û alternatîf ronê vernîya înan. Ma înan rê vajê ke: “Şima mecbûrê nêy koletîyê nîyê.” Tenya vaten zî qîm nêkeno, ganî ma bawerey bidê înan.
Kurdistan de xoserîya demokratîk awan bikerîme
Sey finak eke Somayî de xoserîya demokratîk estbîyayê no facîya bîyê? Helbet do nêbîyayê. O çax, karkerî xo bi xo bi hawayê kolektîf (Çi kooperatîf beno, çi komun beno) do komirê xo bivetaynê. Nika ti şirê înan rê nêyî vajê, ê dê sey keşatî fam bikerê û beno ke to biqewirnê zî… La balê Amed de, Şirnex de, Êlih de ti finakê ci awan bikerê û biberê vernîya înan de ronê se, ê dê to rê bawer bikerê. Enka persê ma yo bingeyîn o yo. Ganî rojek verê rojekî ma Kurdistanê de xoserîya demokratîk awan bikerîme û biberîme vernîyê heme karker û kedkaranê cîhanî ronîme. Ana nêbesê, do xeylê Somayî bibê. Rayîra vernî girewtişê somayan zî, roboskîyan zî xoserîya demokratîk o. Xoserîya demokratîkî de do proleterya çinîbo. Çimkî; no mezg raya siftekên proleterbîyayîşî red keno. Çimkî no mezg zaneno ke proletey koletey o, koletey zî nêyeno pejirnayene.