Hikumat yan zî rayverê dewletan seba domnayişê îxtîdarê xo, bi taybetî zî di rewşê krîtîkan de, bi projeyanê ke hestanê şarî wereznenê ra lingan ser,vecîyenê verva civatî. Nê projey carna projeyê aborî û carna projeyê netewî ke hestanê netewîyan berz kenê yê.
Tirkîya de na raybaze tim û tim bi goreyê hewceyîyanê demî ameyê bikarardiş û civat her dore zî ameyo xapênayiş. Heta destpêka serranê 90’î bi projeyanê aborîye, badê serranê 90’î sozê çinêkerdişê Têgêrayişê Azadîya Kurde û viraştişê destûrnameya newîye û ewro zî bi xeyalê dewleta Osmanî û serreantişê bi dinya de, dewam kenê.
Hemam rewşe Kurdistanê Başûrî de zî xo zê referandûmê Xoserîya Kurdistanî dana teber. Çiwext ke Başûr de krîzê cîvatî û aborî vejyenê û nêrazîbîyişê civatî zêdîyenê, meselaya ‘Azadîya Kurdistan’î kewena rojdeme.
Sere de gere na bêro vatiş ke, referandûmê xoserî heqê Şarê Kurdî, yo tewir rewa yo. Gere her kes, partî û sazîya kurde kamco feraset yan zî fikir ra beno wa bibo, paştîye bido nê fikrî û seba serkewtişî zî, çi destê ey ra yeno bikero. Kurdistanêko azad, binheş, hewn û xeyalanê her kurdêke de yo. Ti kurdêke nêşikeno verva ney fikrî vecîyo û gere nêvecîyo zî.
Şarê kurdî zaf tehdayîye dîya, zaf ameyo xapênayiş û rotiş. Bi heme awayanê asîmîlasyon, sirgûn, qetlîam û qirderdişan reyde rîbirî mendo. Sebebê nê heminan zî qada mîyannetewî de çinêbîyayîşê temsîlîyetê kurdan bîyo. Reyna hetê her kurd û sîyasetmedarê kurdan ra yeno zanayiş ke, sebebê çinêbîyayişê nê temsîlîyetî zî, çinêbîyayişê yewîtîya netewî bîyo.
Ke merdim na çarçova de nîyado (biewno) nê qerarî ra, bibo nêbo tay persîy yenê aqilê merdimî. Gelo no qerar senî û bi kamî ameyo girotiş? Meclîsêka ke zaf/tay îradeyê şarê Başûrî temsîl kena, na mijare çendêke wayir erkî ya? Gelo no qerar bi partî û dezgeyanê sivîl û civatî yê Başûrî de, çendêke ameyo nîqaşkerdiş. Perro bîn ra xêncî Başûrî, hîrê perçeyê bînan ê Kurdistanî de tekoşînêka bêhempa, ke ewro heme dinya de yena qiseykerdişî est a, gelo na rewşe hetê înanê ke no qerar dayo ra verçiman de ameya girotiş yan nê?
Gere her kurdo ke bi raştî, azadîya kurdan û Kurdistanî wazeno nê persan biperso ke reyna xeyalê şarê ma çinê nêbê. Heke verpersê nê persan “ya” bo, mesela qedîyaya û xoserî nizd û teqez a. La heke cewab “nê” bo, gere herkes bifikrîyo û seba ke reyna têkşîyayiş ca nêro, bikewo mîyanê hewldanan. Tarîxê şarê Kurdî na baş nîşan daya ke, bê yewîtîya netewî azadî mumkune nîya.
Tam zî no wext de, KNK xebata yewîtîya netewî, daya destpêkerdiş. Heke na yewîtî virazîyo, no referandûm maneyê xo vîneno û ti hêzêke zî nêşikena vernîya naye de vindero. Bi yewîtîya partî û hêzanê çar parçeyanê kurdistanî, heme dinya mecbûra ke verva netîceyê nêy referandûmî, rêzdare bo.
Eynî wextî de, bi nîşandayişê helwesta verva nê xebatan, do seba her partî û rayvistina ke azadîya kurdan xorê kerda armanc, bibo peymê samîmîyetî. Do şarê kurd zî naye bi awayêko eşkera bivîno û derheqê nê hêzan de qerarê xo bido. Hêze yan zî partîya ke vernîya na yewîtîye de bibo asteng, do hetê şarê kurdî ra bi îxanet bêro sûcdarkerdiş. Şarê kurd êdî nêşikeno îxanet wedaro.
Giredayeyê na polîtîka, ez wazena kesê ke amadekarîye partîya zazayan kenê û zazacîyan rê zî naye vaca. Şima zî aletê na kaya parçekerdişî yê. Alîcan Onlu parlamenterê Dersime yo û zaza (kirmanc) yo. La heme dinya dî ke, çawişêko qinnêşite yê artêşa tirke, şi vernîya ey û nêvat no zaza yo, vat; ez to zê parlamenter qebûl nêkena. O ke Elîcan Onlîyî qebûl nêkeno do çira şima qebûl bikero. Di îhtîmalîy estê; ya şima do xo înkar bikerê û yan zî xo biroşê. Îhtîmalê hîrine çîn yo.