60 serrî ver Wan de qirkerdişê 33 dewijan virazîya bi. Nê qewmîyayîşê 33 qirkerdişê dewijan ra û çenday serana pey qirkerdişê Roboskî virazî ya. Bi seba polîtîkaya aborî ya dewlet ra bi zafî ra debarê komelî feqîrey û belangazey virazîyay. Seba ke nê komelî bi cuyayîşê aborî ya xora têkoşîna mergî û bêmergey danê.
Ma ewta de şîyenê ke xora nê persî bipersê, verba qirkerdişê aborî ra debari ra ma şîyenê ke komelî seba aborî ra bipawê?
Qirkerdişê Roboskî ra dime çi vajîyeno? Hema zî qirkerdişê Roboskî ra qêyrîno û hewar kenê. Bi des serano ke no qêrîn û hewar qet goşanê mara kemî nêbî. Gama ke cesedî wenay traqtori kiriştê hema zî mezganê mara nêşîya! Qirkerdişî ser o zafî hewarî deyrî bî… Her kes dejayî do… Hînê o roj ewro yo ke zafî ganî kewtî binê here… Bi hewayê Qirkerdiş Roboskî bi desan ra faîlî dîyar nîyê. Labelê meçûlî nîyê…vatişê deyranê dejayîşî sero sewbîna çîyan sero lazimo nuşteyan danê ma ra nuştiş. Erê! Dîrokê 28 qanûnî ra 2011 ra balafirê şerî tirkan 34 ciwanî qetil kerdî. Nê qirkerdişî sera 2 serrî vîyartî, seba Roboskî kê hînê şîyenê bi çi vajê?
Nê vatişî dejan ra eke tena vatiş bikerê se, Ma dejanê xo bare kerdiş ra vêşêr çî nêbeno se, hînê çîrê beno. Gere kê vatişê yewna çî bikerê. Qalî qedîyayî se, vatişanê heyana ewro ra çi vajîya yo se, vajîya yo, gere hînê çîyê newey bêyrê vatiş. Hînê qalan ra aver gere çalakî bibê! Rexnedayîş ra vêşêr sewbîna çîyan zî ma hînê nê şîyenê ke qebûl bikerê. Bi verênî ra gere ma rexnedayişê xo bidê, ma verba qîrkerdişê Roboskî ra tam nêşêna ke çalakîyanê serkewtişan bivirazê.
Ma nêşêna ke dewlet ra hesap bipersê û rêxistînîya xo xort bikerê. Ma Qirkerdişê verba Roboskî ra ewnîyayişê ma rêbazê ma de kemîyey bî. Ewta de ganî ma rexneyê xo bidê.

Faîlê Qirkerdişê Dewlet a
Kurdistan de heyana ewro zaf qirkerdişî virazîyayî. Enka zî vera qirkerdişê Roboskî de bi zafî têkoşîna ma bi giraney tena hiqûqî sero mendi. Nay ra zî delete wazena ke, bi çen kuruşan rey de nê doze biqefilno. Wexto ke ma agêyrenê xora pey ewnênê seba heme şermizarkerdişê çalakîyan ra adalet hema zî cayê xo de paweno, berpirsîyarê qirkerdişî ‘dewleta û ma vanê wa dewlete sûcdara veyno’ Bi rastey balafiranê dewlete bombardiman viraşt. Ewnayîşê dagirkereya mekanîzmaya dewlete, mîsyona dîrokê xo ra hemazî ferq nêkerdo, belkî zî seba nêzaneteya bara nê ferq kedîşî girda. Esil edeletê dewlete, vanoqay cuyayîşê komelî ana asan, aseno û ana bawer kena, nê sebep ra xûyê xora nêvêrena. Cayî de çi ranena nê warî de seba fikirîyaîş ra zî gerek nêveynena. Çimkî nê tewr mijarî karê sîyasetmedarê zanayîşanê alimanê dewlet o. Sewbîna zî ne ‘karê mêrdimanê bêhunerano’ Nê mijarî sero ne zî bara fikirayîşê înan esto, ne zî qalîkerdişê înan esto. Bara înan çi vajê ê çîyan bîyarê ca û bigurênê sereyê xo ranê. Sere ranayîş ma ra dibistanan de qişlayan de ma bander kerdî. Ma sewbîna pajara biewnîyê se, şorişkerî ewnayişê sewbîna pajayan ra ancax serkewtiş mumkun o. Destpê ewnayîşê sewbîna tewran o.
Dînanê Îbrahîmî de zî qet yew pêxemberî kaney qebûl nêkerdi bî, ewnayîşê sewbîna pajayan ra kewtî bî rayiran. Erê ‘dewlete birîndara, dewlete çimeyê edeletî ya, eke dewlete nêbo se nêbeno, vanê dewlete seba berjevendîya qamuyî ra est a’ enka ma biewnîyê çiqas rast a. Vejîyayîşê dewlete heyana ewro, teybetî zî sazkerdişê netew dewlet ra heyana demê nikayênî heme çîyan bîyarê verê çiman, demê verî de çinêbîyayîşê dewlete ma şîyenê ke cigêrayîş bikerê. Ma ewro ê komelî ke dewleti ra dûrî, ê ke komelê dewletê seba komelî ra zerar dayo heme komelîyan ra. Biewnîyê seba aborî ra komelî dewlete ra zaf çî pawenê, heyana ewro çenday serrî yo ke pergala dewlete esta, seba nê pergala dewlet ra bî mîlyonan ra mêrdimî veyşanî, Tirkîya ra,
Başûrê Federal Kurdistan û bî desan ra dewletan ra biewnî. Êke dewlete mîyane cayê muhîman de ca gêynê û sewbîna tabaqayan ra mîlyonan ra biewnî hewayê koyan ferq esto; bêedeletey esto. Nê warî de zî seba bêedeletey zî bingeyî de dewlete est a.
33 guleyan ra 34 ganî, bi ewta de nêm asirî verê seran Wan de qewimyayişê qirkerdiş 33 dewijan û ancî zî bi serana pey qewmîyayişê Roboskî…
Polîtîqaya zaf dewletan seba aborîya debarî ra feqîreya komelî û seba yew loxmeyê nanî ra her roj mergî ser o cuyayişê xo domnenê.
Ewta de seba rexnedayişê ma sewbîna yew nokta ra, ma seba aborîya komelî ra seba çaresekerdişê mijaran ra rêxistinîya xo nêviraşta û nê sebep ra zî komelî seba debarî ra dewlet ra mecbûr bîyê. Eke ma mêrdima viraştişê kooperatîfan ser rêxistinî nêvirazê se, sewbîna tewr qirkerdişanê aborî ra, ma hînê nêeşkenê ke komelî bîpawê, komel bêpawitîş nêmaneno? ‘Sewbîna yew mijar’ zî bi pawitişê asayîşê dewlet zî zura. Dewlet bi eksî pawitişê mêrdiman tehdît kena. Eke ma panaromaya nê çenrenanê peynîyan ra biewnîyê se, dehtîtkerdişê mêrdiman û dinya ra en tehdîto gird zî dewleta. Bi esasî vanê ma verba ‘tehdîtî ra têkoşîne danê’ nê sewbîna zuri de zî ordîyê girdî maneyê şaran sero weye kenê. Eynî wexti de zî no ordu û polês her roj şarî qetil keno. Nay ra zî heme çî zî heme çar hetan ra seba meşhûr kerdişê pergalî ra zaningehî, sewbîna akademî û ensutî û medya rasteya pergalî ra heme çi ver çiman limnena. Çimî, mezgî rastey nêveynenê û hîs nêkenê. Verba nê heme çîyan girotiş, bi eksî ra tadayiş bingeyê hêza xebata demokrasî ya. Ancax nê rewşe cuyayîşê yew komelî ra têkoşîna hêza demokrasî de danê vergirotişê nê hêzan ra zî bi nameyê hiqûqî ra îqtîdarî meşrû kenê. Eke vatişê Roboskî bi se, seba mara bi verênî rexnedayîşo. Sewbîna yew rexnedayîş zî û mijarê niqaşî ra, hehe qewmîyayîşan û sebeban ra ewnîyayîşê rastî ser dîrokî ra cîya cigêrayîş nêbo.

Des seran mîyanî de 389 sivîlî qetil bî
Nê rojan mîyanî de Gewer de bi guleyê polêsî rey de qetilkerdiş ra seba çalakîya şermizarkerdiş ti çiqas kemîy bi bos e zî çalakî dewam kenê. Nê peynî ya des serrî yan mîyanî bultena xeberan de agahî dayiş ra 389 sivîli qetil bî la ê ke qirkerdişê Roboskî ra pîlot êşerê balafire nazî fermandar hepis bikerdê se, qirkerdişê Roboskî çareser bîynê? Hesabê qirkerdişê 389 sivîlan sebeno? Yew bi yew ra qirkerdiş, kome rey de qirkerdiş ra çi ferq esto? Qirkerdişê Gerwerî û Roboskê têkoşîna înan çîyêrê yew nêbena? Mad es seran ra pey nê tikêyna apey cigêrayîş virazê, hîna weş nêbeno. Bi nimune bi seranê 1980 de dewa Roboskî de der û dora herema Botanî de bi hezar dewî dewlete veng kerdî, bi hezaran ra qetil kerdî, çîyê nînê vîrê ma? Dewa Roboskî 20 serrî ra ver êke mêrdimê în qetil bî, çîyrê nînê vatiş? Nazî Roboskî de bi hezaran rey de mêrdimê înan de tede bî bi zorakî heran dê xora teber kerdî vibistî… Seba cuyayîşê bextwaştoxan her roj hewayê îşkencî ser o zî rayirê qetilkerdişê yew komelî yo, çîyrê yew behs nêkeno?

Yewbîyayîşê têkoşîne…
Bi tena seba dewa Rooskî nê; Kerboran ra ma tepîşê heyana Gewer e, Dîgor Ahlat heme hetê çar Kurdistanî ra bi mîyonan rey de qir bî, çîyrê polîtîkaya qirkerdişî nêvajîyena? Qewmîyayîşê qirkerdişê Roboskî qirkwerdişê yew helqaya rêzî ya. Ma tikêyna apey şorê se, qirkerdişê Gurgume, Çorum, qewimyayîşê qirkerdişê 6 -7 Êlule, qirkerdişê ermenîyan, qirkerdişê Mustafa Suphîyan… Kurdistanî de heme çar hetan ra qirkerdiş est o.
Vaşûrê Kurdistanî de Enfal est o. Îran de bi serano ke dardekerdiş est o. Dinya de heme çar hetan ra seba ke vatişê kurdan bise, verba sûçê heme qirkerdişan ra hîrê meymuna kay kenê. Vatişê qirkerdişê Roboskî bise, verba înan ra vatişê têkoşîne bîy se, ganî zaf tewr polîtîkaya qirkerdişî esta û verba nê tewran ra têkoşîna esasî muhîm a. Nê mijarî senîhewa çareser benê? Heyana ewro dinya de zaf nimuneyan ra viraştişê Komîsyonê Cigêrayîşê Heqîqetan ra ke şîyenê despê bikerê. Erê dewlete esasî ra demokrat nêbana; labelê eke hêzê rêxistinî gird bibê se, dewlete seba demokrasî ra hîseger bena.

Erê enka wextê rexnedayîşê Roboskî yo. Rexnedayîşê ma zî ganî pratîk te heyat veyno.


ERDAL CEYLAN