Kürt kültürünün bir folklorik öğesi olan Ribab, kullanıldığı topraklarda; dil, kültür, tarih ve yaşam gibi unutturulmak isteniyor. Sadece düğün çalgısı durumuna indirgendiği için neredeyse yok olmakla karşı karşıya. Yazılı olmayan tarihin bir unsuru olan Ribab, şimdi sadece düğünlerde kullanılıyor.
Çeşitli biçimleri olan Ribab, bir saz türü. Gövdesinin yapımında Hindistan cevizi kabuğu, mızrapında incir ağacı ve at kuyruğu kullanılıyor. Tel sayısı, bir ile beş arasında değişiyor ama Mardin yöresinde üç telli kullanılıyor.
Batman ve Şırnak düğünlerinde de kullanılan Ribab, özellikle Mardin ve çevresinde çok daha yaygın. Bölgedeki Dom’ların çaldığı Ribab, yüzyıllardır ailenin en yaşlısının gençlerine emanet bırakılıyor. Dom’lar, nota bilgisi almadan ve küçük yaşlarda çalarak öğreniyor.
Sülalece çalgıcıyız
Nusaybinli bir Dom olan 20 yaşındaki Koçer Ribabi, 5 yaşında başlamış öğrenmeye. Babasından öğrendiğini anlatan Ribabi, 15 yılık çalgıcı. Müziği çok sevdiği için Rıbab çaldığını ifade eden Ribabi, şunları aktardı: “Bizde gelenek gibi bir şey çalgıcılık. Zaten başka işten anlamaz bizimkiler. Sülalece çalgıcıyız. Bir kişi, yüzlerce insana öğretir. Çok uzun çalan aileler var. Yüzyıllardır çalınır bölgede. Sadece düğünlerde değil, dengbêjîye de eşlik edermiş büyüklerimiz. Eskiden köylere gidip, akşamları toplanıp çalar söylerlermiş ama şimdi sadece düğünlerde çalınıyor. Düğün çalgısı oldu çıktı. Artık geçimi sağlamaya da yetmiyor. İnsanlar geçimlerini sağlayacak işler arıyor.”
Kendi yaş grubunda Rıbab çalanın çok fazla olmadığına işaret eden Rıbabi, “Saz, keman, erbane kadar değer verilmiyor. Sadece düğünlerde çalındığı için son dönemlerde eğlence çalgısı olarak anılıyor. Gençler artık öğrenmek istemiyor’’ diyor.
ÖZGÜR AYDIN / İZMİR