UNESCO’yî hem na qetlîamî ra sebeb, hem kî wa pê zonî vîndî mêberene, sera 1999 de, “21’ê Gucîgê Roja Zonê Mayê” qebul kerde. 2000 rî ra nat, na roje zey “Roja Zonê Mayê” ena fîrazkerdene/bimbarek kerdene. Mana na qebulkerdîşê UNESCO yî ya dîyîne kî “verba koledarîyê de mûcadele kerdena”. Çimkê, tometê (qedexê) zonê mayê û kolanyalîstîyê giredayîyê jûbînîyê.
Zonê ke xeta vîndîbîyayêne derê
UNESCO’yî, raporê xo yê 19 Gucîgê 2008’tî de kerdo eşkera kê, dîna de şeş hazar û hewtsey î zonî estê. Gore na raporî, dînya de di hazar û poncsey, Tirkîya de kî desûheşt zonî xeta vîndîbîyayîne derê. Wexto kê tedbîr mêrone gurewtene, zereyê seserrê de nê zonî bene vîndî. Tirkîya de 1925’î ra dima zonê Tirkî ra qederî zonê bînî tometê/qedexeyê. Oxroke dewletê peymana Lozan’î madde 39/4 îne de, “Ma zonê mayê qedexe nêkenîme“ vato û îmza kerda. La çi heyf ke Komarê Tirkîya ronayîşê xo ra dima, na peymanê û vatîşê xo, xo vîrî ra kerdo. Dewlete sera 1930’î ra dima, polîtîkaya xo, ser slogana “Welatij Tirkî qese bike, zaf qese bike“ ser ra awan kerdo. Bi na polîtîka ya xo ya qilerine (leymîne) namê bajaran, dewan û namê kurdan tomet kerde û bi zulim kurdî asîmîle kerde.
Asîmîlasyon sûcê merdimatî yo
Zanîno, asîmîlasyon sûcê merdimahîyê (îsanetîyê) wo. Zonê Mayê, binge cuyê însanano, bê zonê mayê, cuyê nemecet maneno, komelî raver nêşonê. Pedagogan gorê, domanan kê zonê mayê de perwerde nêkerd, rawer nêşone û problemanê pedagojîk’î cuyêne.
Bêşik, domanê kurdan ewro nê problemanê pedagojîkî cuyêne. Mesela Erzêrûm, Dersim, Amed, Qers, Wan û ê bajarane kurdanê bînan de, wendekarî dersane matematik, fîzik û kîmya de gorê dersa Tirkî tewr rawerê..! Dewletanê modernan de zonê mayê de perwerde heq o. Dewletî na heqê dayîş de vazîfedarê. La, çi heyf ke Tirkîya de domanê kurdan hona kî na heqê ra mehrumê. Ê mekteban de kurmancî-kirmanckî ya bi dersa weçînitene, ya kî bi pera zonê mayê de perwerde kenê. Ganî sermîyanê dewletê na fahmkorîya xo bivîne û mexdurîyetîya domananê kurdan çarêser bikerê. Çimkê asîmîlasyon sûcê îsanetîyo.
Ziwanî veng û rengê îsananê û xazînayê îsanetîyê. Wa biciwîyo biratîya zonan..!