Üç yıldır basında Rojava'da gelişen halk demokrasisinden, halkın sokak, mahalle, kent ve bölge düzeyinde kurduğu meclislerden ve bununla halkın devletsiz şekilde kendi kendini yönetmesinden bahsedilir. Bu yazıda bunun nasıl işlediğini incelemeye başlıyalım.

Rojava'da gelişen ve her gün derinleşen halk demokrasisi, 2005 yılında Abdullah Öcalan tarafından ilan edilen 'demokratik konfederalizm' düşünce sistemine dayanıyor. Demokratik konfederalizmin paradigması 'demokrasi, ekoloji ve cinsiyet özgürlüğü'nü temel alıyor. 'Demokrasi' ile kastedilen 'parlamenter sistemi' değildir. Parlamenter (temsili) demokrasi halkın katılımını 4-5 yılda bir gerek duyuyor ve yabancılaşma, elitleşme ve seçilen vekillerin lobi kesimleri tarafından satın alınmasını mümkün kılıyor. Merkezi devlet ve büyük şirketlerin çıkarlarını esas alarak, halkların ihtiyaçlarını bugün dünyanın hiç bir tarafında karşılamıyor.
Gerçek bir demokrasi, yani halk demokrasisi ise farklı işler ve çok emek ve zaman ister. İşte bunun kapsamlı çabası üç yıldır Rojava'da ciddi bir şekilde yüzbinlerce insan tarafından verilmektedir. Doğrudan ve sürekli katılım ile Rojava Kürtleri kendini yönetme hedefiyle 2011 yılında – Suriye devletin zayıflamasıyla – harekete geçti. Ancak bunu yaparken uzun yıllara dayalı bir örgütlenme ve tecrübeye dayandı, yani sıfırdan başlamadı. 90'lı yıllarda toplum birçok şehirde kendini yönetme amaçlı komiteler kurmaya başladı. Gizli çalışan ve toplumun yüzde 100'ünü kapsamasa da ciddi bir tecrübe sözkonusuydu. Bu sistem 2004 yılında devletin baskısıyla artması sonucu büyük oranda – tamamen değil - dağıtılsa da 2011 yılında her şeyin çabuk şekilde kurulması çok zor olmadı.
2011 ilkbaharında Efrîn, Halep, Kobanê, Cizirê ve Şam'da kısa sürede örgütlenme başladı, yani Kürtlerin sayısal olarak çok yaşadığı her yerde. Burda önemle belirtilmesi gereken nokta, sistemin temel olarak nasıl kurulacağı hakkında fikirler varken, bunu detayda hangi şekile bürüneceği belli değildi. Somutlaşma zamanla ve tecrübenin artmasıyla gelişti ki halen de gelişmektedir.
PYD'nin inisiyatifiyle mahalle ve köyler düzeyinde toplantılar gerçekleştirildi. Tartışmalar sonucu örgütlenme sokak düzeyinde kurulmaya başlandı. Bu en altta kurulan yapıya 'komün' deniliyor. Bir komünde şartlara göre 50 ile 150 hane yer almaktadır. Her komün kendi sokağıyla ilgili sorunları tartışıp çözüm bulmaya çalışıyor ve mahalle meclisine bir kaç delege gönderiyor. Mahalle meclisi de kendi arasından delegeler seçerek kent meclisine gönderiyor. Bu delegeler bir yıllığına genelde seçiliyor, ancak ciddi eleştiri durumunda her toplantıda (ortalama aylık) bir delegenin yerine başka biri seçilebiliyor. Kırsal alanda ise genelde bir kaç köy (genelde her köy bir komün) bir araya gelerek mahalle meclisine eş seviyede bir meclise delegeler gönderiyor.
Mahalle meclisi kendi alanındaki sorunları tartışırken, kent meclisi de kendi düzeyindeki sorunları tartışıp bir çözüm bulmaya çalışıyor. Mahalle ve kent meclisleri değişik alanlara yönelik birçok komisyon ve komite kuruyor. Önemli komitelerden biri mahallelerde kurulan 'Barış ve Uzlaşma Komiteleri'dir. Bu komite mahallede gelişen sosyal sorunlara (kişiler ve aileler arası, ciddi suç oluşturmayan konular) çözüm bulmaya çalışıyor. Çok kritik bir yapı ise mahalle ve kent düzeyinde oluşturulan 'Kadın Meclisleri'dir. Kadınlar zamanla kendilerini daha kapsamlı şekilde örgütlüyorlar ve halk meclisleri kadınları ilgilendiren her konuyu Kadın Meclisleri'yle çözmeleri gerekmektedir. Örgütlenme düzeyine göre gençlik komite ve meclisleri de oluşturulmaktadır.
Kentler ve etrafındaki kırsal alanlar ise bölge meclislerinde bir araya gelmektedirler. Köylerde de çok sayıda insan yaşadığını dünürsek, kırsal alanı dahil etmek önemlidir. Bazı komisyonlar var, kent düzeyinden ziyade bölge düzeyinde oluşturulmaktadır. Örneğin Derik'te diplomasi komisyonu bölge düzeyinde kuruldu. Bölge düzeyindeki halk meclisinin bir yürütmesi seçilmektedir.
Rojava'nın bütün bu bölgeleri ve Halep'teki Kürtler seçtikleri delegelerle Batı Kürdistan Halk Meclisi'nde (MGRK) araya gelmektedirler. MGRK 2011 yazında ilan edildi. 2013 yılında Rojava'nın üç bölgesi çetelerin saldırılarıyla bağlantıları bir birinden koparıldıktan sonra bu üç bölge kendi başlarına ayrı bir örgütlülük de oluşturdular. MGRK en üst düzeyde iki eşbaşkan tarafından temsil edilmekte ve en üst düzeyde faaliyetleri koordine etme amaçlı 33 kişilik bir yürütme seçmektedir. Bu yürütmeye TEV-DEM denilmekte ve kısaca Tevgera Civaka Demokratik'in kısaltılmasıdır. Bölge düzeyindeki yürütmelere de TEV-DEM ismi kullanılmaktadır.
Üç yıllık bir süre sonrası çalışmalar devamla halk tarafından büyük bir heyecanla yürütülmektedir. Bu ve MGRK sisteminin nasıl işlediğini gelecek yazıda örneklerle anlatmaya çalışacağız.