Mayıs ayında Rojava’nın Cizîrê bölgesine (kantonuna) yapılan gezi kapsamında eğitim sistemiyle ilgili de bazı önemli bilgiler aldık. Bu bilgilere, ziyaret edebildiğimiz okulların yanında, özellikle Qamişlo’da bulunan ‘Celadet Bêdîrxan Kürt Dil Tarih ve Edebiyat Akademisi’nde ulaşabildik.

Üç yıldır Kürt basınının verdiği haberlere göre, Rojava’da Kürtçe eğitim verilmeye başladığını hatırlayanlarınız vardır. 2011 ilkbaharında Suriye’de isyanın başlamasıyla, Rojava ve Halep’in bir kaç şehrinde Kürtçe’nin Kurmancî lehçesinde derslerin kamuoyunca mekanı belli olan yerlerde verilmesiyle Kürt dil hareketi atılıma geçti. Birçok köy de bu eğitim atılımına katıldı. Kısa sürede yüzlerce hatta binlerce insanın sistematik şekilde Kurmancî dil eğitimi alması birden ortaya çıkan bir durum değildir. Bunun dayandığı bir emek ve birikim var. Suriye Arap Cumhuriyeti’nin, neredeyse TC gibi Kürtçe’yi yasakladığını hatırlatalım. 80’lı ve 90’lı yıllarda baskının kısmen azalması bu kaideyi bozmadı. Ancak Kuzey Kürdistan’a göre önemli olan bir fark, Rojavalı Kürtlerin fazla asimile olmamalarıdır.

Evlerde dönüşümlü dil çalışması
 2011 yılında faydalanılan birikim, 90’lı yıllarda Kürt halk Önderi Abdullah Öcalan’ın girişimiyle ortaya çıktı. Birçok kentte yurtseverler gruplar oluşturarak düzenli şekilde dönüşümlü olarak evlerde birbirini Kurmancî lehçesinde eğitmeye başladılar. (Rojava’da Kurmancî dışında başka lehçe konuşulmamaktadır) Ele geçirdikleri kaynaklara dayanan bu ısrarlı eğitim çalışması, 2000 yılından itibaren artan baskıya rağmen azalsa da, devam etti. 2011 yılında kurulan Kürtçe dil dersleri verenler ağırlıklı olarak bu önceki dil eğitimini alanlardır.

İlk adım Maxmur’da atıldı
İkinci önemli faydalanan birikim, 90’lı yıllardan beri Güney Kürdistan’daki Maxmur Mülteci Kampı‘nda verilen Kurmancî lehçesindeki derslerdir.
2012 yazında Rojava Devrimi’nin başlamasıyla ve birçok bölgenin özgürleştirilmesiyle okullar da, Suriye rejimin kontrolünden kurtarıldı. Halkı büyük oranda örgütleyen Batı Kürdistan Halk Meclisi’nin (MGRK) aldığı önemli bir kararla bu okullarda imkanlar doğrultusunda (yani ilk etapta Kürtçe dil dersini verebilecek öğretmenlerin mevcut olmasına bağlı) Kürtçe dil dersi verilmeye başlandı. 2012 sonbaharında bu Afrîn, Kobanê ve Halep’in çoğu ve Cizîrê bölgesinin bir bölüm okullarında başlatıldı. 2013 sonbaharında ise, Kürtçe dil dersi özgürleştirilen bölgelerin her yerinde hayata konuldu. (Dêrîk’in iki okulun dışında).

Sadece bir ders kaldırıldı
Bundan anlaşılması gereken, okullarda Kürtçe dili yeni bir ders olarak eklenmesidir. Diğer tüm dersler Arapça dilinde verilmeye devam edilmektedir. MGRK buna müdahelede bulunmadı ki; eğitimde ciddi aksama olmasın; bu çerçevede müdür ve öğretmenlerin işine son verilmedi. Sadece bir ders kaldırıldı, o da TC’deki ‘İnkilap tarihi’ ve ‘Atatürkçülük dersi’ne benzer bir derstir. O da Baas ırkçılığını anlattığı için haklı olarak kalkmak zorunda kaldı. Ayrıca Baas rejiminin marşları da artık okullarda okunmamakta ve hiç bir parti veya dinin sembolleri okullarda bulunmamaktadır.

Tüm çevreler katılıyor
Latin alfabesinde verilen Kürtçe dil dersine neredeyse bütün Kürt çocukları katılım göstermektedir. ENKS (PDK-S ve başkaları) partili ailelerin bir kaç çocuğunun dışında, Kürt çocukları tamamen büyük çoşkuyla bu seçmeli derse gelmektedirler. Kürtçe dil dersi sadece Kürt çocukların gitmedikleri okullarda verilmemektedir. Buralarda da son bir yıl içinde bazı Arap ailelerin talebi üzerine Arap çocuklar da Kürtçe öğrenmeye başlamaktadır. Hatta şöyle sevindirici gelişme de var; 2013 yılında Suryanî çocuklarının çokça gittikleri bazı okullarda Suryanîce dil dersi de verilmeye başladı. Suryanîler’in de dil akademisi kurma çabası içinde olduklarını öğrendik.

3 bin öğretmen
MGRK ve onun yönetimi olan TEV-DEM, 2013 ders yılının sonuna doğru Kürtçe dil dersin karnelere işlemesi için okullarla görüştü. Bazı okulların müdürleri karşı çıkmış olsalar bile –Suriye eğitim bakanlığı ile iletişimin tamamen kopmadığı için –bu sonuçta resmi Suriye karnelerine işlendi.
Kürtçe dil dersini genelde dışardan gelen öğretmenler vermektedir. Bu dersleri ana mesleği olarak verenlerin geçimine MGRK destek olmaktadır.
Qamişlo’daki akademiye göre tüm Rojava’da toplam 3 bin Kürtçe öğretmen var. Bunların neredeyse hepsi birbirini son üç yılda eğitti. Şimdi 2013 sonunda kurulan akademide devrelerle bu eğitim daha üst seviyeye taşınmaya başlanıyor. Kendi edindiğimiz izlenimde bunu başarılı şekilde yaptıkları anlaşılıyor. Şu an 40 genç öğretmenin katıldığı 3. devre yürümekte ve değişik alanlarda yoğunlaşma yaratan çalışma grupları oluşturulmaya başlandı. Örneğin, yeni bir kapsamlı Kürtçe sözlük hazırlanıyor. Buna öğrenciler de bildikleri terimleri aktararak katılıyor.

Hedef eğitimi Kürtçeleştirmek
Kuzey’de yayınlanan sözlüklerin kısmen faydalı olduğunu öğreniyoruz.
Aylardır Kürtçe verilebilecek üç yeni dersin hazırlığı yapılıyor. Bunlar ‘demokratik ulus’, ‘kültür ve ahlak’ ve ‘tarih ve coğrafya’dır. İlki belki bu sonbaharda bazı okullarda pilot proje olarak başlatılabilinir; bunun içeriği özgürlük mücadelesinin savundukları tezlere yakındır. Uzun vadeli hedef, tüm dersleri 10 yıl içinde Kurmancî verebilmektedir.
Akademide aktif olan insanların gösterdikleri tempo ve coşkuyu göz önünde tutarsak ve eğer aksama yaşanmasa bu kesinlikle başarılabilecektir! Bundan Kuzey’deki Kürtler de mutlaka faydanalacaktır elbette bir gün!