Semedê ziwanî seferber bibime

Sazgehê ziwanê kurdî semedê averberdişê ziwanê kurdî gure û hewldayenanê xo ramenê. Nînan ra yew zî Şaxa Kurdî-Der yê Çewlig a. Çewlig de na komeleya ziwan semedê damusnayişê ziwanî xêlê projeyanê erjiyayî ramena. Na komela ke wextekê kilmek o sûk de destpa gureyinan kerd, bi desan kesan rê qursê ziwanî da û hona zî dana. Îdarekarê Kurdî-Der yê Çewlig anê ziwan ke, kamî û şexsiyetê yew kesî bi ziwanî temam beno. 

Hemserokê Komela Cigêrayîş û Averberdişê Ziwanê Kurdkî (Kurdî-Der) yê şaxa Çewlig Mehmet Hanefî Gurdegîr sêr kar û gureyînê ziwanî de zonayişî day. Gurdegîr’î semedê averberdişê ziwanê kurdî vengê wayir vejyayişê ziwanî kerd û Çewligijan ra paşt waşt. 

4 qursî û atolyeyê qican

Gurdegîr’î da zonayen ke, zey Kurdî-Der îye jû serr û  nîm o Çewlig de, ser ziwane kurdî de xebat kenî.  Hanefî Gurdegîr’î vist vîrî ke derheqê ziwanî de çar qursî estê û enê zonayişan day: “Asta yewîn û asta destpêk de di qursê kurmancî û di qursî zî bi kirdkî kesê pîlan rê yenê dayen. Yew xebatê ma ê qican zî esta. Sey atolya ziwan, bi kay, lawik û vatişan ma nesneyan qican rê danê şinasnayiş. Qursê pîlan de wendekarê Zangehî ra piya Çewligijê benatê (mavênê) 20-40 serrî tewr benê û zonê xo musenê”.

Ziwan bi qisekerdiş ganî maneno

Hemserokê Kurdî-Der ê Çewlig Mehmet Hanefî Gurdegîr’î da zonayen ke, şarê Çewlig eleqeyekê gird mojneno ziwanê xo, la no eleqe cuya pratikî de ca nîano û hina va: “Ziwan encex mabênê qican de bêro qisêkerdiş û yew qûşax ra xo dewrê quşaxekê bîn bikero êşkeno xo dewam bikero û ganî bimano”.

Gurdegîr’î hayr ant oto-asîmîlasyonî ser û aşkere kerd ke, şar ziwanê xo ra hes keno, la bi ziwanê xo de kêmî qisey keno. Hanefî Gurdegîr’î hayr ant metodê raveyberdişê ziwanî ser û ard ziwan ke, gere (ganî) sûk de mabênê xo de şar bi ziwanê xo de qisey bikero. 

Gurdegîr’î hayr ant polîtîkayanê asîmîlasyonî ser û va ewro ma vînenê ke kultûr û cûyê ma bin tesîre kultur û polîtikayanê dewlet de mendê û derheqê xebatê xo de enê zonayişan day: “Par ma qurs da nizdîyê se û çoras (140) kesan. Emser zî ma qurs danê se û des (110)  kesan. Emser kursê qican yew o û hot qicî yenê qurs. Îmkanê ma bibê ma êşkenê xebatanê xo hera bikerê. Ma şarê xo yê Çewligij ra wazenê paşt bidê xebatanê ma”.

Projeyê ziwanî 

Hemserokê Kurdî-Der ê Çewlig Mehmet Hanefî Gurdegîr’î behsê xebatanê bîn yê Komeleya xo, Kurdî-Der zî kerd û da zonayen ke, yew grûba înan a wendiş zî esta. Des-duyês kesî na grûb de ca gênê û 15 roj de hewêk yenê pêser û hina va: “Her kombîyayiş  de ma yew kitab dîyar kene û wênenê ser nûştiş edebîyatê kitabî de çakû û îdyoman ser qalî keme. Yew ders zî dersê gramer o. Her hefte yew embaz moderatorîye keno, yew embaz zhi dersê gramerî dano. Na xebat, xebateke weş a. Ma na xebatî ra zaf razî yê. Di dersê ma estê, yew ser numeye Kurdî-Der, yew xebatê ma zî ser şano yo. Mamosteyê ma Mursel Bek û  Ayçan Baykara enê xebatan ramenê.  Hanefî Gurdegîr’î semedê hewldayen û kedê mamosteyan berxodariya xo ard ziwan û da zonayen ke, wexto ke enê projeyî biqediyê, îye de pêşkeşê Çewligijan bikerê. 

Şexsiyet bi ziwanî temam beno

Derheqê raveyberdişê xebatê ziwanî de Gurdegîr’î behsê hewildayenanê tepişteyanê zey Huseyîn Karakaş, Mûrad Canşad, Omer Farûk Ersoz, Hasan Dîlawer, Kenan Sîna ûsb. kerd û semedê xebatanê înan yê erjîyayî înan bimbarek kerd.  

Hemserokê Kurdî-Der ê Çewlig peyniyê qiseyanê xo de da zonayen ke, ziwanê kurdî, ziwanekê dewlemend o û vengê wayir vejyayişê ci kerd. Hanefî Gurdegîr’î da zonayen ke, herindeya yew ziwanî de yewna ziwanekê bîn nîno ronayene û qiseyê xo bi nê vatişan qedîna: “Merdim şexsiyetê  xo bi ziwanê xo temam keno. Celadet Alî Bedîrxan vano, ‘ti hezar ziwanî zî bizanî, ti ziwanê xo nêzanî, ti nêzan ê”. Nayî ra gere herkes ziwanê xo bizano û bi ziwanê xo de qisey bikero.