Alîşêr Cemîyeta Tealîya Kurdistanî reyde dîyalogan virazeno, goreyê tay vatişan beno azayê na komeleyî. No dem de Navenda Mintiqaya Koçgirî de, Umranîye de Şaxa Cemîyeta Tealîya Kurdistanî abena. No proses de kovara “jin” na mintiqa de vila bena, welatperwerîye mîyanê Şarê Koçgirî de bi leze vila bena. No dem de Mustafa Kemal, rayîrê Erzirom-Erzînganî ra şono Enqere. Dima Enqere de Meclisê Tirkîya yê Yewin akeno. O wext, walîyê Erzînganî, Alî Kemalî kitabê xo de derheqê behsê xîtabê Alîşêrî keno û goreyê nê walî, xîtabê Alîşêrî wina yo; “Semedo ke Muxtarîyet girîyawo, ganî heme eşîrê kurdan pê bêrî û derhal organîze bibî.
Meqsedê Alîşerî xoserî bi
Yewna hetî ra, yew heyet bi nameyê heme eşîran û lîderan raykî Enqere. Wa nê muxtarîyetî bidî hikumatê Enqere qebûlkerdiş. Eke Enqere, no teklîfê ma qebûl nêko, wa înan ra vajî ke hikumatê înan vera ma dest pê serehewadayîşî kenî.” Goreyê vatişan, esil meqsedê Alîşêrî xoserî ya. Otonomî waştiş yew taktîk o. Serranê 1920’an de Alîşêrî, vera sîyasetê tirkan de propaganda kerdbî, serehewadayîşê Koçgirî de rolêdo muhîm kay kerdo.
Qoçgirî de 1921î de, beyntarê hêzanê kurdan û tirkan de, yew pêrodayîş dest pê keno. Alîşêr, no pêrodayîş de, yew fermandar o û tewr vernî de pêro dano. No ceng de serva ke hêzê dewlete, vera hêzanê kurdan, bêçare manenî, no sebeb ra sîvîlanê kurdan adeta qetlîamî ra vîyarnenî. Tayê kurdan, xo vist pey dewleta Tirkîya, peynî de hêzê kurdan sernêkewnî. No serehewadayîş ra pey, Alîşêr rayna şono Dêrsim û dest bi xebatê xo keno. Dibistanan dano akerdiş, wendişî teşwîq keno, o bi xo mamosteyîye keno. Alîşêr, bi saz û vengê xo, şarê xo hişyar keno. Eşîran pê ano, seweta jûyîna kurdan xebityeno. Serva ke kirmanckî aver şêro, zaf giranîye dano xebata zonî. Alîşêrî hem bi kurdkî û hem zî bi tirkî şîîrî nuştî.
Xeta îxanet
Wexto ke cengê Dêrsim gir (geş) beno û dewleta Tirkan bi cahşan dest bi gala têkoşêranê Dêrsimê kenî. Elîşêr û Zerife Xanime şonî, serdanî Seyîd Riza û rewşa peynî munaqeşe kenî. Seyîd Riza înan ra wazeno ke Dêrsim ra bivejî û vengê Dêrsimî biresnê kurdanê cîhane. Labelê Alîşêr û Zarîfe Xanim, nê teklîfê qebûl nêkenî û qerar danî ke Dêrsim de bimanî û têkoşina xo ewta de dewam bikerî. 9’ê Temmuze serra 1937 de komêka cahşî bi bahaneye qalkerdişê şonî serdanî Elîşêr û Zarîfe Xanime.
Zarîfe Xanim heta peynî xover da
Demo ke cahşî yenî zerreyê terha (şikefta) Palaxine, înan ra yew cahş, çekê xo gêno û yew darbe Alîşêrî ra nano. Alîşêr ewta de cuya xo vînî keno. No gamî de Zarîfe Xanime cahşan ra nameyê ey o ke Efendiyê înan o kişena û di kesan zî birîndar kena, labelê cahşî xêlî yê û a tena ya. Zarîfe zî yena kiştiş. Şîn û etîryayişê şarê Dersimî, nê qehremananê kurdan rê nêbeno çare.
Xelaya Seyîd Rizayê ra dima, xelaya tewr pîle ya dewleta Tirkîya, seba sereyê Alîşêrî ronaybî. Peynîya merdişê înan, cahşêko nameyê ey Reyberê Qopî yo, sereyê her diyan cira keno û nê seranê înan, kitab û şîîranê Alîşêrî, beno serfermandarê lejkeranê tirkan Abdullah Alpdoganî rê. Pey coy, Reyberê Qopî zî hetê serfermandarê tirkan Alpdoganî ra ame kiştene.Wexto ke hema Alîşêr û Zarîfe Xanime nêkişaybî, Seyîd Riza seba pawitişê înan, lejkeran ray keno Şêkefta Palaxine, labelê nê lejkerî sîyar nêresenî.
NAVENDÊ XEBERAN