1923 de Lozan de yew peymane ameye viraştêne û Kurdistan çar welatan rê bî pare. Na peymane ra dime kîştena Kurdan bîye meşrû. Her çar parçeyan de seba ke Kurdî nêbê jû û xo mîyan de têkîliye mevirazê zordarîyan xeylê zalimî ser Kurdan de ramitî. La Kurdî dûştê na neheqîye de, qet nêbo bi merdena xo vindertî û nêverda ke wa hafizaya netewbîyayişî bimiro.
Avabîyayena Komarê Tirkîya ra dime, Kurdî ameyî qirkerdene û bi koçkerdişê destê zorî, welat ra ameyî visnayene. Seba çinê hesibnayeşî şert û mercî ameyî ronayenê û bingeyê polîtîkayanê asîmîlasyonî ameyî êştenê. Serra 1940 ra dime Kurd û Kurdistanî ra qalkerdiş êdî qedîyayîbî. Name, ziwan, kultûr û sîyasetê Kurdan her parçeyî de ameyîbî fatisnayêne. Kurdî çar parçeyan de, bi çar dewletanê zordaran ameyî zeft kerdene, qanûn û qeydeyanê teverê merdimahîye de ameyî têrî. Çar parçeyan de sey kole ameyî dîyayene û xizmetkarîya serdestan ra dot ci rê paye nêame ronayêne.
Yew asir bi xoverdayîş û merdene vîrd ra. Her serêwedartiş de, her xoverdayîş de fikrê netewbîyayişî newe ra buşkî da û koka xo hîna bîye zexme. Heta serra 2000î, Kurdî zey ‘Terorîst’î ameyî name kerdene û qetlê xo meşrû bî. 2000î de ziwanê dewlete tayê vurîya û Kurdan ra ame qalkerdiş. Biratîye û haştîye ser ziwanê polîtîkaya dewlete tayê bî sivik û PKK de tekîlîye ameyê ronayene. Endî qûwetê Kurdan bîbî xurt û her Kurd endî bîbî polîtîze. Peyser gam eştene endî zor asene. Dewlete waşt ke bi hêza pîlê vurîyayîşê Rojhilatê Mîyanenî de ca bigêyo û rayîrê naye zî çareserîya persgiraya Kurdan ra derbaz bîyêne. Tabî karakterê dewlete eke demokratîk nêbo, çareserîya ke tarif kena zî nêbena demokratîke. Goreyê şîyayîşê Rojhilatê Mîyanenî çend serrî Kurdî texelnayî û peynîye de vecîya meydan ke fikrê xo yê çareserîye sey wextê avabîyayena komarî gonye û merdene ser a yo. Înkar û îmhayê Kurdan o fikrê xo…
Ewro sey Mustafa Kemalî, ziwanê Erdoxanî de zî „yew şar, yew ziwan û yew welat“ her roj pêsera pêsera êno vatêne. Sey wextê avabîyayena komarî, her ca de Kurdî ênê qirkerdene, bi destê zorî ênê koçkerdiş, rojnamevan, roşnvîr, kal û pîr, domanî, her Kurd misteheqê merdene êno dîyayene. Çi vurîya, çira desinde biratîye û haştîye ziwan ra ginayî war û her ca bî meydanê cengî!? Rastîya xo naya ke, dewlete nêşkîya Kurdan sey waştena xo îdare bikero. Yanê Kurdî şer de nêameyî binkewtiş û masaye de zî nêameyî xapenayîş…
Merdim ke tarix de nîyadeno avabîyayîşê komarî de her herema Kurdistanî de, kesê ke wayîrê qûwet nîyê, kesê ke hetê şarî ra nêameyê qebûl kerdene, bi nameyê Kurdan şîyê meclîsê Enqera û dewlete ê kesî sey temsîlkarê Kurdan nîşan dayê. Yanê kesê ke goreyê fam û îdeolojîye xo yê weçînîtê û vetê şarî ver û vato nînan qebul bikerê. Ewro zî qaso ke ma teqîb kenîme û fam kenîme dewlete vana „ma maseyê mûzakere de nîşenîme ro, la endî muxatabê ma Kurdê ma yê. Ma ‘terorîst’an de nênîme têlewe“. Yanê seserra fikrê dewlete de tewr çîyê nêvurîyo. La Kurdan de zaf çîyî vurîyê û Rojhilatê Mîyanen de Kurdan zaf çîyî vurnayê. Dewleta AKP ewro sey pawitoxê Lozanî, çar parçeyê Kurdistanî de, bi nameyê çar dewletanê dagirkeran hereket kena û dûştê têkoşînê Kurdan de, bi peroyê hêzanê xo vindena. Çi heyf ke Rojhilatê Mîyanen de çareserîya wextê ameyoxî bi peymana Lozanî nêna ronayene. Azadîya Şaran, azadîya ziwan û kultûran ver de vinderetîş, zorbazîye de israr kerdiş karakterê komarê Tirkîya yo û no karakter do giran giran peynîya xo bîyaro…