Temamê Dinya de û Kurdistan nê tede temamê Tirkîya de zî, gava şewat daristanêke de vejyo semed hewna kerdişê yê, temamê sazîyê dewlet û sivîlî adir hewna bikerê seferber benê. Sere de zî esker (leşkere) a mintiqa seferber beno. Demêko kilmed genê binê qontrolî û hewna kene zî.
Esker hem zehfo, hem betalo, hem zî derfet û îmkanê yin di hetê teknîkîde zî zêdewo. Amûrê yine yê şewatî hewnakerê estê.
La no şewat Kurdistan de cayêko qereqole tede esta nizdîya qereqole vecyeno. Şar û şaredarîye seferber benê adirî hewnakerê, na rey eskerê ya qereqole nêverden adir hewnakerê. Nêverden nizdî adirî ra şêrê.
Xo verêko adir vejyo a mintiqade esker tetbîqat keno. Mintiqêka tede tetbiqat bikero ewca şewat virazyeno. Yan zî cayêko helîqopter sera şêro ti awnen a mintiqade çend cayan de tey dima kila adirî berz bîy.
Bi berz biyayişê kila adirîy dire xeber danê îtfaîye û temamê sazîyan. Dewê der û dore zî verbi kila adirî kunê raye. Kêyê dewican, rez û baxçê dewican der û dorê ya şewated estê. La mixabin varniyê yine de wesaîtê eskerî tanq, kirpîy, toma nêverden ti kesêk hetê adirî ra şêro.
Sera 2006’ê de qomisyonêk ame damezrayişe. No qomîsyon saziyê sivîlan ra ame viraştiş. Tede ÎHD, saziyê erdnîgarîye muhafze kene yê darû ber. Yê heskerdoxê xoza û heywanan miyande bibîy ra ame awankerdiş. O wext zî herî zêde şewat Şirnex, Dêrsim, Amed de virazyê. Na heyet pêro cayan de geyra. Pêro verpersandire şêwr û mişêwre kerd. Walî, qeymeqam, daîra ormanî, şaredarî sazîyê sivîl ku bibîy dire. Heme cayande zî îxbarê şewatî ku ameyo kerdiş semed hewnakerdişê adîrî kewtê reya la heme cayande zî hetê leşkeri ra muhafzê ganê şima çinyo ma nêverden şima şêrê.
Nêverdawo ti kes û sazî şêrê. Şewat vejyo-veto heta pêro mintiqayêka waşta bivêşyo vêşya wa. Bixo hewna şiyo. A roje rapor ame nuştiş şewat bi qestî, bi zanayiş virazyen. Yê ku şewat vejen yê nêverden şewat hewna bikerê.
Sera 2012’î ra heta emserr şewat nêvirazya. An zî şewatêko virazya mudaxele ame kerdiş zêde xesar nêviraşte. Hewna kerde. No di-hîrê serî de şewat nêvejya. Darî biy daristan. Na axe axêka bi bereketa wexto ti zerar nêdêy na axe kemelyena. No kemelnayişê dar û daristanîy heywano kuvî zî xo rê ca wînen tede wey benê. La sera 2015 raynê ma awnen heme dew koyanê stretejîkan de şewatê daristan vejyen. Eynî senaryo. Raynê verê şewatî ya tetbiqatê eskerî esto. Ya helîqopter ewcay sera gêro. Yan zî ewcade çekî ameyê teqnayiş.
Erdnîgarîya Mezopotamya dergûşa weykerdişîya. Merekê (kadîn) rihberîya. Heme tiam tede esto.
Çem û rûbar damarê jiyanê na erdnîgarîyê. Jiyan etya na erdnîgarî ser virazyaya û temamê dinya ra vila biya. Lazimo ma pêro wayir vejyim e.
Nesîp GULTEKÎN