Fransa Lyon’da bulunan Musée des Confluences’te açılan “Himalaya Festivalleri, Son Kalaşlar” sergisi antik Kalaş halkının yaşamını konu alıyor. Pakistan’ın kuzeybatısında yaşayan bu halk, bütün doğal nesnelerin ruha sahip olduğuna inanan ‘animistik’ gelenekten geliyor.
Çoktanrılı pagan geleneklerini sürdüren Kalaşlardan geriye sadece 3 bin kişi kalmış. Tahıl üreterek ve keçi besleyerek yaşayan Kalaşlar, keçiyi kutsal kabul ediyorlar ve vadilerinde perilerle birlikte yaşadıklarına inanıyorlar.
Etnolog Jean-Yves Loude, Viviane Lièvre ve genç fotoğrafçı Hervé Nègre, Kalaşları ilk kez 1976’da ziyaret ettiler. Rudyard Kipling’in aynı isimli romanından uyarlanan Kral Olacak Adam filminden etkilenerek Pakistan’a giden bu araştırmacılar, 1976-1990 arasında Kalaşların vadilerine 8 kez gidip onlarla 2 yıldan fazla zaman geçirdiler. Üç arkadaş 2016’da bütün arşivlerini Musée des Confluences’e bağışladı.
Son şaman halkı
Kalaşlar, Himalaya’da şaman kültürünü devam ettiren son halk. Sergi için Kalaşların keşfedilmesinin hikayesi, çizer Hubert Maury tarafından çizgi roman haline getirilmiş. 96 sayfalık çizgi romana serginin duvarlarında da yer verilmiş. Sergide fotoğrafların yanı sıra 8 belgesel film var.
Kalaş halkı Pakistan’da ‘kara kafirler’ olarak biliniyor ve yaşadıkları yere Kafiristan adı veriliyor. Kalaşların Afganistan’da kalan koluna ‘kızıl kafirler’ adı verilmiş. Kalaş halkı, 1320 yılında Şah Nadir Raess döneminde Müslüman olmaya zorlanmış. Afganistan’daki emir ise Chitral’de yaşayan Kızıl Kafirleri Müslümanlaştırmış. Chitral’de Müslümanlaşmış Kalaşların yaşadığı köyün ismi de ‘din değiştirenler’ anlamına gelen Sheikhanandeh olarak değiştirilmiş.
Üç vadi, üç festival
Gazete Duvar’dan Melishan Devrim’ın çevirisini yaptığı habere göre Kökeni tam olarak bilinmeyen Kalaş halkının yaşadığı bölge üç vadiden oluşuyor: Bumboret, Birir ve Rumbur. Bu bölgede Joshi, Uchau ve Chawmos adı verilen üç festival kutlanıyor. Joshi, Kalaş halkının bahar festivalinin dördüncü gününe verilen isim. Her yıl 13 Mayıs’ta üç vadide birden bahar festivali yapılıyor. Kalaş halkı her yıl bu festivale özel sütlü tatlılar hazırlıyor ve şarap üretiyor.
Festival sırasında Kalaş halkı baharın gelişini dans ederek kutluyor. Kalaş’ın bekar erkekleri, gelecekteki eşlerini bahar festivalinde seçiyor. Evlilik için özel bir seremoni düzenlenmiyor ama Joshi festivalinin son gününde genç çiftler ömür boyu sürecek evliliklerine başlıyor.
Yok olmak üzereler
Çocuklar dört yaşından itibaren büyükler gibi giyinmeye başlıyor. Kalaş halkının diline Kalaşa adı veriliyor ve bu dil Hint-İran dil ailesinin Hint kolunun alt dallarından biri kabul ediliyor. Arshiya Zahid, Pakistan Daily Times’da yayınlanan yazısında Kalaş kökenli ailelerin çoğunun bölgeden ayrılması ya da gizlenmek zorunda kalmaları yüzünden bu antik kültürün yok olmak üzere olduğunu belirtiyor.
PARİS