Amed’in binlerce yıllık tarihine sahip Sur ilçesine bağlı Alipaşa ve Lalebey mahallelerinde “kentsel dönüşüm” adı altında başlatılan yıkım sürüyor. Sokağa çıkma yasağı sırasında yerle bir edilen ilçenin diğer 6 mahallesinde ise Sur’un dokusuna uygun olmayan yapılar yapılıyor. Elektrik ve suları kesilerek boşaltılmaya çalışılan mahallelerdeki gergin bekleyiş sürerken, ilçenin ana caddelerine ise “yenileme” adı altında taklitten ibaret ve ilçenin dokusunu uygun olmayan değişiklikler yapılıyor.
Sadece bir mekan değil
Sur ilçesinde çok yoğun bir kentsel dokunun bulunduğunu ve bu dokuyu sadece bir mekan olarak algılamamak gerektiğini vurgulayan Şehir Plancısı Akın Atauz, “Oradaki toplumsal ilişkiler de çok yoğun. Binaların yoğunluğu kadar insan ilişkileri de yoğun. Bu yoğunluk birlikte yaşama ve dayanışma içeriyor. Burası, dünyada birlikte yaşamın bu kadar yoğun olduğunu gösteren nadir örneklerden biri. Bu bakımdan Sur çok önemli” dedi.
Düşmanla savaş gibi
Sur halkına karşı sanki çok büyük bir düşmanla savaşılıyormuş gibi davranıldığını belirten Atauz, yeteri kadar ses çıkarmayan herkesin mevcut durumdan sorumluluğu bulunduğunu vurguladı. Atauz, “Yıktıklarının yerine yaptıklarının yapay olduğu o kadar açık ki. Hiç kimsenin anlamlı bulmadığı sahte yapılar. Bir ara Toledo yapılacak söylemleri vardı. Burası Sur ve Sur olarak kalmalı. Burayı Toledo yapmak gibi bir düşüncemiz asla olmamalı” uyarısında bulundu.
Haussman Planı masum kalır
İlçeye ilişkin yapılacak planlamaların ancak ilçe halkı ile konuşularak yapılabileceğini belirten Atauz, “Bu planlama 19. yüzyılda Paris’inin yoksul mahallelerini tamamen ezerek yok eden Haussmann tipi bir planlama. Haussmann bile Sur’da yapılanların yanında masum kalır” dedi.
Bilindiği gibi Georges-Eugène Haussmann, 3. Napolyon döneminde 1853-1870 arası Paris Valisi olarak görev yaptı. Modernleşme ve yeniden planlama adı altında "Halk ayaklanmaları ve toplumsal olaylar sırasında isyancıların dar sokaklar arasında kaybolmalarının önlenmesi" ve "İşçi sınıfının kentin dışına sürülmesi" hedeflenerek, mahalleler yıkıldı. Haussmann’ın planı 1927’ye kadar devam etti.
Terk etmeyenlerle dayanışmalı
Sur’da tüm baskılara rağmen ilçeyi terk etmeyen halk gerçekliğine dikkat çeken Atauz, “Bu halkla dayanışmamız lazım. Onların burada nasıl yaşamak istediklerine kulak vermeliyiz. Onların istekleri doğrultusunda bir planlama yapılması gerekiyor ve bu yapılabilir bir şey bunun karşısında durmamak yeterli” çağrısında bulundu.
AMED