Tarîx, nîşanê ma dayo ke çandê kurdan, çandêkê neolîtîkî yo. Gama ke ma vanê neolîtîk, zafêrî zîraet û dewe yeno vîrê ma. Çaxa neolîtîke de merdimatî xo newe-newe nas kerdê. Xonaskerdişê de zî cayê tebîetê zaf muhîm bî. Çike merdim, mîyanê tebîetî de bîyo wayîrê tecrubeyî. Cayê Înan zafêrî ya qeraxê çemêkî de yan zî mîyanê koyêkî de bî. Cayê hinakî seba civatî rinde bî. Xora civatbîyayîşê zî ewilî ê cayan de dest pêkerdo.
Hem tarîxî yo, hem zî dewlemend o
Tarîxê merdimatî, rastîyêk nîşanê ma da. Her îcad, bi xo ra îcadêko bîn areno. Finak; gama ke zîraet dest pêkerd, kultirê dewe zî bi xo ra ard. Bi virazyayîşê dewan ra civatbîyayîşê şaran virazya. Nê merheleyan de cayê ziwanî zaf muhîm bî.
Çike ziwan, karê civatbîyayîşê dîyo. Çîyê ke min cor de ard ziwan, seba şarê kurd zî derbasdar î. Şarê kurd, şarêko qedîm o. No semed ra ziwanê înan hem tarîxî yo, hem zî dewlemend o. Dewlemendîyê xo zî xoza ra geno. Gama ke merdim kirmanckî sero bixebityo, na rastîye hîna baş vîneno. Gelek çekuyê kirmanckî çaxa neolîtîke ra mendî (Ga, aw, ko, kênek, astare û.e.b). Ma eşkenê seba kirmanckî vajîme ziwanê neolîtîkî yo. Eke ewro kirmanckî vindî nêbîya, bi xeyrê dewe û dewijan o. Çike dewan de her çîy bi ziwanê tebîetî yo. Dewe, her tim bîyê cayê xozayî.
Ewilî kurdê şaristanî teslîmê ereban benê
Çîyê ke aîdê îqtîdarî yo dewan de ca nêgirewto. Labelê hêzê îqtîdarî her tim hêrişê dewan kerdê. Ê waştê ke çandê dewijî qir bikerê, la dewe kurdan zî tim bi ziwan û kulturê xo, xo seveknayî. Çike çandê dewe, eksê çandê şaristanî yo. Şaristan, cayê teslîmbîyayîşî bîyo la dewe zî cayê xoverdayîşê bî. Tarîxê de zaf finakê êy estêy. Înan ra yew, gama ke erebî hêrişê Kurdistanî kenê, ewilî kurdê şaristanî teslîmê ereban benê. Labelê kurdê ke ko û dewan de ciwîyenî hemverê înan de xoverdanê. Semedê ey zî cewherê kurdê koyîjan de teslîmbîyayîş çin o.
Zey xozayê xo azad ê. Labelê mîyanê serran de dewe kurdan zaf hêriş dîbî. Tewr zaf zî wexta komara Tirkîye de. Goreyê înan “Dewijî, apey mendî û heme mîyanê cehaletî de yê. Bi no armancê, ma înan kenê medenî.” Bi nê zûran gelek dewe Kurdistan amey vengkerdene. Êsil armancê înan qirkerdişê ziwan û çandê kurdan bî. Û nê armancê înan qet nêvurîya. Serranê 90’an de reyna hêrişê dewan kerdêy. Gelek dewe kurdan ameyê sotişî. Şarê kurd zî sirgunê şaristan kerdî. Bêguman tewr zaf ziwanê ma zirar dî. Çike metropolê tirkan de tena ziwanê tirkî estbî. Kurdkî zî qedexe bî. No semed ra ziwanê ma zî hêdî-hêdî ver bi vîndîbîyayîş şî. Zey ziwanê ma zaf çîyê ma şaristanan de bîy vindî.
Ewro kurdê ke amey sirgun kerdene, hêdî-hêdî agêyrenê dewanê xo. No agêyrayîş, eynî wextî de agêyrayîşê cewherê xo yo. Cewher zî çand û ziwan o.
Ez wazena komeleyanê ma rê vernîyazekî xo barr bikerî. Rastîka komeleyê ma seba ziwanê ma xebatê weşî kenêy. Rojname û televîzyone de xebatê înan şopnena. Çîyekî balê mi anceno, komeleyê ma xebatanê xo de giranîyê danê bajar û şarçeyan. Labelê ez vana, êdî komeleyê ma dewan de zî xebat bikerê. Mavajîme; eşkenê dewêkî de kombîyayîşan virazê. Eke derfetê înan bibo, eşkenê dewan de perwerdeyê ziwanî zî bidê.
Xebatê ziwan pîroz o
Xora goreyê paradîgmayê ma her çî binî ra dest pê keno. Eke ma dewan de serkewtî nêbîme, ma nîyeşkenê şaristanan de zî serkewtî bibîme. No semed ra êdî dewe kurdan bibê cayê roşnî yê. Eke dewan de tanzîmêko komînal bibo, têsîrê xo şaristanan de zî nîşan bido. Ê min tenya vernîyaz a. Ez
bawer kena dewe kurdan zey verê cû reyna bibê cayê xozayî. Seba ney zî omid û bawerî bes o. Çîyê binî dim ra bêrê. Kesekê seba ziwanê ma xebetyenê yew bi yew pîroz kena û înan ra serkewtiş wazena.