“Êyê ke seba Terteleyê Dêrsimî bêveng mendî ewro zî seba bêhuqûqî, neheqîye, hêrişê Rojawanî bêveng manenê. Ma sey tornanê Seyît Rizayî embazanê ey vera polîtîkayanê çinkerdişî bêveng nêmanenê û milê xo çewt nêkenê.”
Parlamenterê HDPyî Alîcan Onluyî derheqê dardekerdişê serrgêra 82. a Seyîd Rizayî û embazanê ey de Meclîsî de kombîyayîşê çapemenîye kerd. Hemserekîya Konseya Rayberdişî ya KCKyî zî Seyîd Riza yad kerdî.
Seyît Riza û embazanê ci vera birra ‘tevgêrayîşê tedîp û tenkîlî’ ya ke Dewleta Tirkan dima ke îdareyê komare îlan kerd bi armancê ‘netewe-dewlete’ 4 gulana 1937î de bi fermanê heyetê wezîran vera Dêrsimî girewte sere wedaritibî. Seyît Riza û embazê ci 15 teşrîna peyêna 1937î de Meydanê Bugdayî yê Xarpêtî de ameyî dardekerdene.
Parlamenterê HDPyî yê Dêrsimî Alîcan Onluyî vat: “Êyê ke seba Terteleyê Dêrsimî bêveng mendî ewro zî seba neheqîye, bêhuqûqîye, îşxalkerdişî û hêrişanê vera Rojawanî bêveng manenê.”
Onluyî bi şermezarkerdişê Tertela Dêrsimî dest pêkerd û wina dewam kerd: “Seyîd Riza û embazê ey 82 serrî verê cû bi hîleyan û dekan ameyî qetilkerdene. Ez Seyîd Riza, Usenê Seydî, Findiq Axa, Seyd Usen, Hesenê Îbrahîmî, Hesen Axa û Elîye Mîrzalî yê ke 15ê teşrîna peyêna 1937î de ameyî qetilkerdene û nika bêgor û bêkefen ê bi rêzdarî û bi heskerdişî ana xo vîrî. Ez Elîşêr û Zerîfa yê ke Qoçgirî de ameyî qetilkerdene zî ana xo vîrî.
Nameyê ci Dêrsim o
Onluyî îfade kerd je meneya çekuya terteleyî talankerdiş û qirkerdiş o û şarê Dêrsimî nameyê ci sey ‘Roja Reşe’ naye pa. Onluyî vat: “Nameyê ey Tuncelî nîyo Dêrsim o.’’
Domanê 3 serre ra bigêrê heta kalpîrê 90 serre 56 kesî keyeyê mi ra ameyî qetilkerdene. Wexto ke babete sey kurdan û elewîyan ma biba ma vînenê ke çi anê ma ser. O çax vatêne eşkîya nika zî vanê terorîst. O çax kênayê ma dayêne keyeyanê leşkeran. Nika zî domananê kurdan, elewîyan û êzidîyan bazaran de sey koleyan roşenê. Senî ke serranê 1935î de mufetîşanê umûmîyan, walî û fermandaran surgun kerdêne, hukm kerdêne ewro zî walî û qaymeqaman sey qeyûm erşawenê û pêro birran ê danê.”
Onluyî qiseykerdişê xo wina qedîna: “Êyê ke seba Terteleyê Dêrsimî bêveng mendî ewro zî seba bêhuqûqî, neheqîye, hêrişê Rojawanî bêveng manenê. Ma sey tornanê Seyît Rizayî embazanê ey vera polîtîkayanê çinkerdişî bêveng nêmanenê û milê xo çewt nêkenê.”
KCKyî Seyîd Riza û embazê ey yad kerdî
Hemserekîya Konseya Rayberdişî ya KCKyî zî Seyîd Riza û embazê ey ê ke 82 serrî verê cû hetê rejîmê tirkan ra amebî qetilkerdene yad kerdî.
KCKyî beyanatêkê nuştekî de vat: “82 serrî verê cû Pîr Seyîd Riza û lajê ey û zaf rayberê eşîran ameyî dardekerdene. Ma Pîr Seyîd Riza û rayberê Dêrsimî yê ke ameyî dardekerdene bi rêzdarî yad kenê û soz danê ke ma do hesretê înan ê bi nasnameyê xo, kultur û bawerîya xo biciwîyê teqez bîyarê ca.”
“Waştişê Seyîd Rizayî yo ke 15ê teşrîna peyêna 1937î de ame dardekerdene no bi ke pêro Dersimîjî erdê xo ser o bi nasname, ziwan û bawerîya xo azad biciwîyê. La planê ‘Şark Islahat’ seke raporanê Dêrsimî de eşkera bi, hedef kerdêne ke kurdanê Dêrsimî çin bikê û ê bikê tirk. Seba ke Dêrsim nê qebul nêkerd Dewleta Tirkan hêrişê Dêrsimî kerd. Bi des hezaran kesî qetil kerdî, bi des hezaran kesî kultur, nasname û bawerîya înan ra dûrî kerdî û ê surgunê şaristananê Tirkîya kerdî. Barbarîya ke cayêkî de nêameye dîyene Dêrsimî de ameye kerdene. Bi vatişêkê tewr rastêr Dêrsim ame qirkerdene.
Rastîya têkoşînî vetî meyda
Vatişê Pîr Seyîd Rizayî yo ke vatêne: ‘Ez nêeşkaya vera zuran û puşilanê şima şora sere no mi rê bi derd la mi zî şima ver de zanî nêna ro no zî şima rê bibo derd.’ rastîye vete meydan. No tewirê Seyîd Rizayî tarîxê kurdan de cayêko girîng girewt. Rastîya Dewleta Tirkan senî ya her hetî ra mojneno. Tornê Seyîd Rizayî û şarê kurdan pêro tewirê Seyîd Rizayî xo rê sey mîsalêkî girewt.
Huseyîn Cevahîr, A. Haydar Yildiz, Mazlûm Dogan, Sakîne Cansiz, Kazim Kulu, Dr. Baran, Suyleyman Cîhan, Cafer Camgoz û Atakan Mahîran sey Seyîd Rizayî seba bawerîye, nasnameyê Dêrsimî sere wedarit û xoverdayîşê nasnameyê Dêrsimî û rastîya têkoşînî vetî meydan. Şarê kurdan û şerwanê azadîye zî heta ke Kurdîstanêkê azad û Dêrsimêkê azad awan bikê vera hêzanê qirkeran do xo ver bidê.Şerwanê Azadîye tewirê Seyîd Rizayî û embazê ey ê ke 82 serran verê cû ameyî dardekerdene sey mîsal gênê û ê do bi ruhê fedayî teqez faşîzm çin bikê, Kurdistanêkê Azad, Tirkîyaya Demokratîke û Rojhelatê Mîyanên ê Demokratîk awan bikê.”
ANQARA/BEHDÎNAN
Ma Seyîd Riza û embazê ey xo vîr ra nêkerdî do nêkerê
Federasyonê Elewîyan ê Demokratîkan (FEDA) derheqê serrgêra 82. a qetilkerdişê Seyîd Rizayî û embazanê ey de beyanatêk weşana. Beyanatê FEDA wina yo:”Wezîfedar û berpirsîyarê elewîyan ewladê Kerbela Seyîd Rizayî yad bikê, xo vîrî ra mekê û hesabê ci TCyî ra bipersê. Serrgêra Terteleyê Dêrsimî ya ke qirkerdişê elewîyan o tewr pîl o de ma Seyîd Riza û embazanê ey xo vîrî ra nêkenê û ma do nêkerê. TCyo ke îdareyê ummetê Osmanîyan girewt xo milî waşt ke Seyît Riza û embazanê ey ê rayberan qetil biko ke xoverdayîş bêrayberan bimano. No zîhnîyetê înan hema zî dewam keno. Ganî hînî elewîyî têna nêwazê ganî hînî xo biresnê a asta ke bi hawayêkê rêxistinbîyayîşî şarî reyde seba heqanê merdiman tevbigêrê. Wayîrvejîyayîşê Seyîd Rizayî û taqîbkerdoxîya xoverdayîşê Huseynî bi nê hewayî beno.”
Beyanatî de şexsê Seyîd Rizayî û ambazanê ey de fedayîtîya pêroyînan ameye yadkerdene û ame waştene ke mezelê Seyîd Rizayî û embazanê ci bêrê eşkerakerdene û derheqê Terteleyê Dêrsimî de arşîvê dewlete bêro eşkerakerdene.
MERKEZÊ XEBERAN