Dêrsim ronayena xo ra nat tim û tim bîyo hedefê şahan, qralan, împaratoran, bêbextan û zaliman. Ne bêbawan bi bêhesaban hêrişê dêrsimî kerdo, hama esla netîca nêgureta. Qomê Hardo Dewreşî, verba zor û zextan û hîlê û xurdeyanê înan de, nê amoyo bi çokan ser, nê kî vileyê xo ci rê çewtkerdo. Coka qomê Dersimî vano: “Dêrsimî Ser o herîş beno, la zafer esla!”
Dêrsimî, her qewmî rê virana xo kerda ya û ci rê bîyo stare. Tarîxê Dêrsimî de, şaran rê esla qelsîye û mixenetî kerdene çîn a. Bi vatîşêde bîn, şarê Dêrsimî nê kesî ser ra şimşêrî hejnayê û gonî rijnaya, nê kî welatê kesî talan kerdo. Hardê Dewrêşî de, bi bedûbawerîya xo û bi ziwan û kulturê xo yê qedîmî, halê xo de hama tîm û tîmî kî xoser cuya xo dewam kerda û keno.
Gelo çi ra Dêrsim û dêrsimijî vîna/nîya bîyê hedefê muqtedîran? Helbet ke sebebî zaf ê, hama ez çend tenan tîyade rêzbikîne. Goreyê fikrê min, sebebo yewîn (juyîn) bawerîya dersimijan qizilbaşî-elewîyîtî ya. Sebebo diyîn, kurdîtîya dêrsimijan a, sebebo hîrêyîn kî cuya xosere ra tawîz nêdayena dêrsimijan a. Yanî bi kilmekî, zaliman û muqtedîran rê îtaet- bîat nêkerden a.
Ma waxto ke nîya nêbîyêne, qebulkerdîşê îslamîyêtî ra nat, hukûmdaran, şahan, qralan nîya herîşê nê qewme qedîmî kerdêne. Dewrî derbaz bî, şah û qralî vurîyayî hama kurdanê Dersimî ser o rengê zulimî nêvurîya. Ronayîşê Komare Tirkîya (T.C) ra dime kî çîyê nêvurîya. Plan û projeyê ke dewranê verî ra mendbî, nafa kî ê planê leymînî bi şeklêde bîn amayî şuxulnayene. Cîgêrayox u nuştox Mehmet Bayrak, no xusiste kitabanê xo de, bêhesab belgeyê nimiteyan ê dewletê keno aşkera.
Dewlete derheqê Dêrsim û dêrsimijan de belgeyanê nimîteyan de zaf kilmek vana ke: “Dêrsim bîrîna rêmên a, gere ke amelîyat bo.” Lîteraturê lejkeran de mana nayê: “Dêrsim û dêrsimijî bi Bed û bawerîyê-îtîqadê xo, bi ziwan û kulturê xo, bi cografyaya xo netewdewlet (ulus devlet) ma rê tehlukeyê de gird ê. Seweta silametîya ma û dewlet a ma, gereke orte ra bêrîne wedardayene.”
Komarê Tirkîya (T.C) bi nê stratejîyê xo yê leymînî hem kurd û kurdîtîye ser ra, hem kî bedûbawerî ya qizilbaş –elewîytîye ser ra planê komkujîyê gam bi game ardê ca. Nê planî kî belgeyê dewlete yê minitîyê ke bîyê aşkera, înan de êdî zaf rindek kifş o. Qet bêqese, awbendan de israr kerdena dewletê, stratejîyê komkujî-terteleyê Dêrsimî de gama peyên a. Ma wexto ke henî nêbîyêne, dewlete Newale (Gelî yê) Munzurî de HES û awbendî viraştêne? Oxro ke UNESCO yî serra 1971 de Newale Munzurî ( Munzur Vadisi) ‘Parqa neteweyî (mîllî park)’ ilan kerdîbî. Çimke uja de bi hazaran, çeşid bi çeşid, cins bi cins nebatî estê. Bi nê awbendan kifş o ke kokê nê nebatan yeno.Heto bîn ra, ma ez Newale Pulumurî ra se vajîne. Na newale de, 1518 hazar î nebatî estê. Înan ra 43 çeşîdî û cinsî kî qet dinya de nêne dîyene. Ma mekanê ewlîya, mekanê Xizirî Gola Çetoyî ra se vajî, înan waştêne ke ê kî bine awbendande verdêne la şarê Dêrsimî xo ver da û dewletê qerarê xo nika peyser guret o, meştê se beno kes nêzano. Bedûbawerîya qizilbaş-elewîyan de jîyarî û dîyarî bimbarek ê, firaz ê. Ma vajîme, yahudîtîye de sînagogî, muslimantîyê de camî yenê çi mana, qizilbaş-elewîyan mîyan de kî zê cemxane jîyarî û dîyar î kî yenê a mana.Merdim şîkîno vîna/nîya bipersone, gelo ju camîya muslimanan ke binê awbendan de bimendenê musilmanan se kerdêne? Mazallah..!
Zaf rind kifş o ke dewleta tirkan empatî çik o nêzana, nîyetê xo yo henên kî çîn o. Qet bêqese dewletê nîyetxirab a, gelo ma se kenîme, gelo ma nîya bêçareyîmê ke? Helbet kî bêçare nîyîme. Çarê ma yîme, çare destanê ma der o. Çareserîye xoverdayen a, xowerdayen a û xoverdayen a !
Dêrsim de projeyê awbendan û HESanê dewlete nê yê:
1- Mercan HES (Nika fealîyet der o)
2- Awbenda Akyayikê (Hona nîyamo viraştene)
3- Awbenda Konaktepeyê û HES (Hona nîyamo viraştene)
4- Awbenda Kaletepeyê (Hona nîyamo viraştene)
5- Awbenda Bozkayayê (Hona nîyamo viraştene)
6- Awbenda Pûlûmûrî (Îptal bîyo)
7- Awbenda Uzun Çayirê (Nika fealîyet der o)
Projeyê Awbenda Awka Pêrî :
1- Awbenda Tatarî (Nika fealiyet der o)
2- Awbenda Seyran Tepeyê û HES (Nika fealiyet der o)
3- Awbenda Pembelîkî û HES (Înşatê xo dewam keno)
Projeya bînî :
1-Haskar Regûlatorû û HES (Hona nîyamo viraştene)
2-Dînar HES (Nika fealîyet der o)
3-Pûlûmûr Regûlatorû (Îptal bîyo)
4-Gokçekoy Regûlatorû û HES (Hona nîyamo viraştene)
5-Armagan Regûlatorû ve HES (Hona nîyamo viraştene)
6-Abdalan Regûlatorû ve HES (Hona nîyamo viraştene)
7-Tagar HES (Hona nîyamo viraştene)
8-Derman HES (Hona nîyamo viraştene)
9-Inkoy Regûlatorû û HES (Hona nîyamo viraştene)
10-Hakîs Regûlatorû û HES (Hona nîyamo viraştene)
11-Mutu Regûlatorû û HES (EPDK yê îptal kerdo)
Cografyaya Dêrsimî, bi awbendan û HESan ra qederî, bi şîrketanê madenan kî yêna qetl kerdene. Nika se û çewres û ponc (145) şîrket ê madenan kî dewre der ê. Mesela, zern, sêm, û paxir bi sîyanur yêne doz kerdene. Sîyanur belayê de gird o/girso, zaf bi tehlukê yo. Goreye zanoxan, sîyanur ke axe û hardî de kewt têmîyan, ci ra xelasîye çîna. Hard û axe bi sîyanurê ra nêweşîyî vejîyenê. Bi kilmekîye, Dêrsim de cuyê bena heram. Qet bêqese, nê proje yê, Terteleyê Dêrsimî de, projeyê gama peyêne yê. Gerekê heme însanî nayê nîya bizanê. Rojê kî roja vindetene nîya.
Pawitox (Avûkat) Bariş Yildirimî, warê huqûqî de gamê eşte û têkoşîn dano la gereke ma bizanîme ke na dewa tena yê birez Bariş Yildirimî nîya. Ma gereke ey tena mêverdîme. Bi coş û hez, bi aqil û feraset de heyanî ke ma netice guret, gereke ma têkoşîn bikîme. Kîlit û tilsim xoverdayîş o. Çareserî ujade wedardayî ya.
ÎBRAHÎM BEYAZ