Kedkarê perwerdeyî yê Kurdistanê Vakurî ge-ge bi kedkaranê perwerdeyî yê tirkan a hemkarîye kerdê. Labelê heta serra 1975î, mamostayê kurdan komelandê perwerdekaran de aktîf nêbî û giraneyênda înan polîtîkada îdarekerdişê nê organîzasyonê perwerdeyî yê tirkan de çin bî. Ke kes raşt vajo, kes heta serra 1975î lebat û xîretêdo wina yê mamostayanê kurdan zî nêvîneno. Mi gore, sedemê esasî yê na rewşe; bi statuyê welatê ma ya beste yê. Kiştê ra mamostayê ma hetê îdolojîk, sîyasî, psîkolojîk û kulturê ra xo organîzekerdiş û îdarekerdîşî ya peydemendey bî. Kişta bîne ra zî tesîrê prensîbanê kemalîzmî hereketê çepî yê tirkan ser o zaf bi.
Tarîxê komeleyanê mamostayanê Tirkîya de, manaya unîversal de bo zî, reya verêne, serra 1975î de, destpêkê programê TOB-DERe (Komeleya Mamostayan ya Tirkîya) de, “Ma do prensîbê qederê xo bi xo tayînkerdişê miletan rê hurmetkar bê”, ca girot. No, hereketê mamostayanê Tirkîya de hedîseyêndo zaf gird bi. Na helweste de, rolê şexsî yê çend mamostayanê kurdan zaf gird bi.
Na helweste de, rolê şexsî yê çend mamostayanê kurdan zaf gird bi, mesela temsîlkarê TOB-DERe yê herêma Dîyarbekirî yê ê wextî Mehmet Yokuşî û temsîlkarê herêma Bîtlîs-Wanî Bedirhan Epözdemirî.
'Reyayîşê mamostayan û azadbîyayîşê welatî'
Fina sifteyêne (reya verêne), sibata 1976î de, verê kongreya şûbeya TOB-DERe ya Dîyarbekirî, fikrê weçînayîşê grûbêda îdareker ya “antî kolonîyalîst” ame munaqeşekerdene. Nê fikirî mamamostayanê kurdan mîyan de xeylê sempatî dî. Nuştoxê nê nuşteyî zî pêşenganê nê fikirî ra yew bi. Labelê no fikir, çi ecêb o ke, kişta tayn mamostayanê kurdî ke heta o deme hereketê mamostayan mîyan de aktîf bî, ya zaf radîkal ame vînayene û ê hemver nê fikirî vejîyay. Labelê hemver vinderdişê nê mamostayan pere nêkerd û mamostayê ke prensîbê “antî-kolonîyalîs qebul kerdê seba îdarekerdena şûbeya TOB-DERe yê Dîyarbekirî amey weçînayene. Ez înan ra yew bîya. Na mesela bî sey mesajêk û şûbeyanê TOB-DERe yê Kurdistanî pêrune ser o tesîr kerd.
Demeyê ke na grûbe xebata hazireya kongreyê TOB-DERa Dîyarbekirî kerdê, mamostayan rê vatê, “tayn problemê mamostayanê ma yê meslekî, ekonomîkî, demokratîkî û kulturî estê; labelê sedemo pîl ê nê probleman şertê sîyasî yê welatê ma yê. Cora reyayîşo esasî yê mamostayanê ma girêdayê azadbîyayîşê welatê ma yo. Têkoşîno ke mamostayê ma seba persanê xo yê meslekî, demokratîkî û ekonomîkî danê, ganî tabîyê têkoşînê neteweyî û demokratîk yê azadîya welatê ma bo.”
O wext, yanî serranê 1975-76î de, tayn roşnvîrê ke dawayanê T-KDP, DDKO, TİP de kewtîbî hepis, ef ra vejîyaybî teber û bi tayn roşnvîrê bînan yê sosyalîst û welatsînayoxî ke teber ra bî ya cigêrayîşanê sîyasî mîyan de bî. Înan waştê seba halkerdişê meselaya kurdan rayîrê bivînê. Seranserê Kurdistanî û Tirkîya de na mesela ser o munaqeşeyê germî virazîyayê. Kolonîbîyayîşê welatê ma û xo cîya organîzekerdişê herekêtê demokratî û neteweyî yê kurdan di persê ke zaf vêşêrî ameyê munaqeşekerdene bî. Nê munaqeşeyan hîmê awankerdişê grûbanê sîyasîyan zî rona.
Şûbeyanê TOB-DERî yê Kurdistanî
Verê kongreya TOB-DERe ya merkezî, gulana 1976î de, temsîlkarê şûbeyanê TOB-DERe yê Dîyarbekirî, Sêwregi, Çêrmûge û Hazroyî; Dîyarbekir de amey pêser. Namedê şûbeya Sêwregi ya Behzat Baskin, şûbeya Çêrmûge ya Orhan Çetin, şûbeya Hazro ya Bayram Ayaz û Dîyarbekirî ya zî ez beşdarê kombîyayîşî bîya. Ma kombîyayîş de verê kongreya TOB-DERe ya merkezî ya hîrine de karê ke bêrê kerdiş munaqeşe kerdî. Ma prensîbê “antî-kolonîyalîst”î ser o yewbîyayîş û pîya hereketkerdişê şûbeyanê Kurdistanî ser o bî hemfikir. Ma qerar girot ke ma şûbeyanê Kurdistanî yê bînan rê dawetnameyê birişê û înan seba kombîyayîşê dawet bikerê ke ma pîya sîyaset û rayîrêdo muşterek tespît bikerê. Embazê ke kombîyayîş de bî wezîfeyê amedekerdişê dawetnameyî da mi.
Mi dawetname amade kerd û pêşkêşê embazanê xo kerd. Embazan dawetname qebul kerd, dima ra ma ca û tarîxê kombîyayîşî nuşt û şûbeyanê bînan rê rişt. Ma dawetname de bi kilmîye wina nuşt “Raşt o, tayn problemê ma û mamostayanê tirkan yê muşterekî estê, labelê tayn persê ma yê ke semedê rewşa welatê ma ra peyda bîyê zî estê. Xeylê serran ra yo ke kesê ke xebata kongreyanê merkezê organîzasyonanê mamostayan kenê fikrê şûbeyanê ma nêgînê. Vernîya na kongre de zî tayn merdimê ke ma nêweçînayê şenê bi namedê ma ya hereket bikerê û ma ser o qerar bidê. Seba ke ma bişê hereketê mamostayan mîyan de bibê wahêrê qewet û giranîye, ganî ma tayn prensîban ser o pîya bikerê û grûbê weçînê ke a grûbe bişê namedê ma ser o qisey bikero. Ma ganî xebata xo rê programê virazê.”
"Grûba Xosere ya Rojhelatî”
No dawetname mamostayanê Kurdistanî mîyan de bî sebebê heyecanêdê germî. Ma bi tewrbîyayîşê temsîlkaranê 50 şûbeyan a Batman, Bidlîs û Çewlîg de hîrê kombîyayîşî viraştî. Nê kombîyayîşan de persê ke dawetnameyî de ameybî nuştiş û prensîbê ke şûbeyê Dîyarbekirî de verê ameybî qebulkerdene amey munaqeşekerdene.
Çend rojî verê kongreya merkezî yê TOB-DERe, Bayram Ayaz û çend mamostayê bînî nê hereketê muşterekî yê mamostayanê ma ra abiryay û bi namedê “Özgürlük Grubu”ya xo rê grûbê nonay. Na grûbe mamosteyan mîyan de temsîlkarê ” Özgürlük Yolu” bî. Ozgurlukçîyan, awantajê Anqara de vetişê kovara "Özgürlük Yolu" ra zî îstifade kerd û ma mamostayê bînî zî bi "milîyetçîyîye”, "anarşîstîye”, "maceracîyîye” a îtham kerdî û bi TSÎP a îtifaq kerd û kewtî merkezê TOB-DERe. O wext çepê tirkan mîyan de zaf reqabet û nakokî estbî. TSÎP, TKP û TÎP nezdîyê pê bî, labelê waştê pê biqedêne. DEV-GENÇ û Kurtuluş zî pê ra abiryaybî, waştêne pê bûrê. Grûbanê Maoîstan zî hem xo mîyan de hem zî bi grûbanê bînan a lej kerdê.
Ocalanî na grûbe ca de dî
Ma şertanê sîyasî yê winasîyan de nêkewtî ti îtifaq. Ma nameyê xo kerd "Grûba Xosere ya Rojhelatî” (Doğu Bağımsızlar Grubu) û bi lîsteya xo ya kewtî weçînitiş. Na grûbe de mamostayanê kurdan yê welatperwer û demokratan ca girotê. Girêdayê ti grûbe yan zî partîyêya sîyasî nêbî. Labelê heme grûbê sîyasî yê kurdan ke o wext estbî, na grûbe destek kerdê. Mesela Abdullah Ocalan, rojanê kongreya 3. ya TOB-DERe de Anqara de ame cayê kongre û helwestê na grûbe ca de dîyê.
Awankerdiş û xebata na grûba mamostayanê ma bî destpêkê prosesê zemînê di welatan de qebulkerdişê îtifaqê mamosteyanê kurdan, tirkan û yê bînan. Na polîtîka bî meşrû û heta ewro zî xebata sendîka û komeleyan de yena ca. Ez do nuşteyê xo yê ke yeno de behsê ”Grûba Xosere ya Rojhelatî” bikera.