Roniştişê 35. ê Heqê Mordeman yê Neteweyê Yewbîyayeyî ke Cenevre de ramenê de hayr ancîya binlingkerdişê heqanê mordeman yê dewleta tirk ser. Roniştişî de vajîya ke Tirkîye demografîyaya herêmanê Kurdan vûrnena.
Rapora ke hetê raportorê taybet ê Neteweyê Yewbîyayeyî Annalîsa Cîampî û Koûmboû Boly Barry amê amedekerdiş, pêşkeşê roniştina 35. ê Heqanê Mordeman ê NY amê kerdiş de Tirkîye amê rexnekerdiş.
Rapor de vajîya ke welişnayîşê herêmanê Kurdan serra 2015’î ra na het dewam keno û bi nayî bi rewşê etnîkî, civakî û demografîk ê nê herêman ra yeno kaykerdiş.
‘Heqê kombîyayîş û rêxistinbîyayîşî taloke de yo’
Rapor de ame vaten ke Tirkîye de talokeyêko gird ser heqê kombîyayîş û rêxistinbîyayîşî esto û ame vaten, “Pawitoxê heqê mordeman, sîyasetmedar û însanê ke bi rengekê qanûnî seba heqê xo vejyenê meydanan, ser înan zextekê gird ferz beno.”
Dewamê rapor de ame vaten ke hewldayenê derbeya 15'ê Tîrmehe ra dima, Tirkîye de bin nameyê têkoşîna dûştê “terore” de vernîya xeylê heq û azadîyan ameya giroten. Herzewbîn hayr ancîya zextê vera medya ser û wina vajîya: “Tirkîye de xeylê organê weşan û çapemenî ke kişta krîtîk de wezîfe kerdî, amey girotiş. Xeylê rojnameger, akademîsyen, temsîlkarê sazîyê civaka sivîl û heqê mordeman amey girotiş, yan zî karê înan destê înan ra ame girotiş.
Welişnayîşê Sûr zî rapor de yo
Rapor de hayr ancîya komkiştişo ke dewlet Sûr de viraşt ser o û vistîya vîrî ke dûştê însanê ke wazenê Sûr de hemverê welişnayîşî bivejyê meydanan, qanûnê têkoşîna vera “terore” yenê ferzkerdiş.
Rapor de ame vaten ke “Xeylê îdia resayê înan û goreyê nê îdiayan serra 2015î ra na het, taybetî Sûr û xeylhe herêmanê ke nifûsa Kurdan ci de vêşî ya de, banê tarîxî, ca û warê welatijan amey welişnayîş.” Rapor de vajîya ke, bi projeyanê vûrnayîşê sûk û projeyanê îstîmlakî rewşê etnîkî, civakî, çandî û demografîk yeno vûrnayîş.
‘Ganî verpersîyarîyanê mîyanneteweyî bîyarîyê ca’
Rapor da veng dîya hikumeta tirk ke heqê kombîyayîş û rêxistinbîyayîşî bipawo û wina ame vaten: “Ma anê vîrê sermîyananê dewleta tirk, ke ganî heqê pawitoxanê heqê mordeman, sîyasetmedar û kesê wazenê seba nûmayîşanê haştîyane vengê xo berz bikerê, bîrê pawiten. Ma veng danê sermîyanan ke, goreyê verpersîyarîyanê mîyanneteweyî hereket bikerê.
SERKAN DEMÎREL / CENEVRE