Xirapbîyîşê xozaye ra raşteyê zaf zirar vînayî, nê raşteyan de tewr gird zîraet bî. Polîtîkayê zîraetî nê şîrketê gird hadre kerdî û peynî zî welatan bi zorî day viraştiş. Taybetê dermanê zîraet û toximî kewtî binê bandorê şîrketan.
Zîraet tena raşteyê endustrîyelî de vila bi, na rewş zî çinbîyîşê toximan ra bi semed û şîrketê gird toximan girewtê binê bandorê xo. Her ke şî toximê heremî qiymetê xo vîn kerd û ame sînorê vînbîyîşî.
Dijî xebatê kapîtalîzmî dinyaye de Têgêrayîşê Toximo Heremî dest pê kerd, sifteyin nê têgêrayîşî marjînal têgêrîyay, la peynî pêroyîya welatan ra vila bîyî. Tirkîyaye de tewro peynî 2006 de toximê heremî rotiş û girewtiş qedexe ame kerdiş. Tena goreya lazimeyê hilberînê toximî ra destûr ame dayîş, merdimî rayîrê takas reyde lazimeyê xo vînayî; çimkî no rayîr qedexe nêbî. Torbaliya Îzmîr de sifteyin Şahîya Takas a Toximî ame viraştiş, armancê no şahîye zî hilberînerê şenik rayîrê takasî reyde toximê xo bar bikerî bi û armanc ame kerdiş ke toximê heremî neslo ameyox ra bireso. Hetê no armancê merdiman mîyanê xo de têkilê xo aver berdî û yewîtîya hêzê xo saz kerdî.
No têgêrayîşî Kurdistano Vakur ra vila bikero
Tirkîya de zî têgêrayîşê toximî û şahîya toximî bi rayverîya Zanîngehê Egeye ra girêdaye beşa Ekonomîya Ziraetî de wezîfedar Prof. Tayfun Ozkaya vila bi. Sifteyin têgêrayîşê toximî Îzmîr de dest pê kerd û peynî zî her ke şî no têgêrayîş Çanakkale, Stenbol, Enqere, Antalya û şaristanê rojawanî vila bi, la Kurdistan de no têgêrayîş zaf bi erey vila bi çimkî ser Kurdistanî polîtîkayê lêminî şîrketê zafneteweye esto. Prof. Tayfun Ozkaya wazeno ke no têgêrayîşî Kurdistano Vakur ra vila bikero û şahîyê toximî Kurdistan de bêro viraştiş.
Komîsyona Toxim a Xozayî şahî de stand akerd
Çend aşme ya verê Prof. Tayfun Ozkaya û nuştoxê pirtûkê ‘Viraştişê Dermanî’ Dr. Fusun Tezcan amey têhet û Amed de dest pê şahîya toximê û têgêrayîşê toximî kerdî û bi no rayîrî şaristanê rojawan û rojhîlatê yewbînan ra nêz bîyî. Urlaya Îzmîrî de Şahîya Takas a Toxim a Xozayî ya 1’ine ra Têgêrayîşê Ekolojî ya Mezopotamyaye ame dawetkerdiş û na şahî zî 4’ê citmenge dest pê kerd û na şahî de zî Têgêrayîşê Ekolojîye ra Komîsyona Toxim a Xozayî şahî de stand akerd û standî ra elaqayo gird ame nîşandayîş.
Amedî ra toximê aştîye ke ameybî berdiş, wayîrê toximî ra ame resnayîş, qezayê Urlaye ra cîran Seferîhîsar (Eynê demî de Şaredarîya Sur a Amed reyde şarîdarîya bira yo) ma endamê Komeleya Toxim a Xozayî ra Goknur Yumuşak û Hakan Karahanoglu reyde yewbînan zîyaret kerd û yewbînan ra vînayîş girewt û serekê Şaredarîya Seferîhîsarî Tunç Soyer ma ra elaqayo gird nîşan da û bi samîmîtî pêşwazî kerd.
Tereqyayîşê ma de ame vatiş ke do Amed de eke şahîya toximî bêro viraştiş do weş û bi mana bivîyaro û na babet de serekê Şaredarîya Seferîhîsarî Tunç Soyer vat bi ke ê do Têgêrayîşê Ekolojîye ra hetkarîyeka gird bidî.
Ma Soyer ra vat ke nika lazimeya şaranê Tirkîyaye aştî ra esto û no ser zî ganîy ke nê toximê aştîye zî lazim o ke fîde bidî.
Peynî zî serekê Şaredarîya Urlaye Sîbel Uyar standê ma zîyaret kerd û vat ke toximê aştîye tam demo xo de ameyo rojdemê Tirkîyaye û no ser zî ma beşdarbîyîşê şahîye ra Têgêrayîşê Ekolojîye ra zaf bi kêfweşî. Aktîvîsê Têgêrayîşê Ekolojîye ya Mezopotamyaye
Rayvistkerdişê aştîye ra hetkarîyeka gird da
Ma eşkenî bivajî ke heme beşdarwanê standê Têgêrayîşê Ekolojîye ra elaqayo gird nîşan dayî û toximê ma ser cigêrayiş kerdî û peynî zî herre ra dayîş ser zî toximê girewtî û berdî.
Beşdarbîyîşê Komîsyonê Toximî ya şahîya toximî rayvistkerdişê aştîye ra hetkarîyeka gird da û eke nê têkilîye ma dewam bikerî do aştîye ra xizmeteko gird bido.
Dengeya ekolojîye de rolê populasyonî zaf o. Ma bawer kenî ke toximê aştîye fîde bidî û aştî û azadîye ra bibî vesîle.