ABD Başkanı Donald Trump, “İran ile iş yapanlar, ABD ile iş yapamayacak” diyerek, AB’nin memnuniyetsizliğine cevap verdi. ABD’nin yaptırım uygulamasını İran Cumhurbaşkanı Ruhani “Psikolojik savaş” olarak nitelerken, çok sayıda batılı şirket, İran ile ticari ilişkileri askıya alıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın, 8 Mayıs 2018’de İran ile nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesinin ardından işaretini verdiği yaptırımların ilk aşaması uygulamaya geçti. Trump, AB’den gelen itirazlara ise kendi kişisel Twitter hesabı üzerinden şu ifadelere yer verdi: “İran yaptırımları resmen başladı. Bunlar şu ana kadar uygulanmış olan en sert yaptırımlar ve Kasım ayında yaptırımlar yeni bir seviyeye yükseltilecek. İran ile iş yapanlar, ABD’yle iş yapamayacak. Ben dünya barışını istiyorum, daha azını değil.” Trump’ın açıklaması AB ve Türkiye’ye cevaptı Trump’ın bu açıklaması aynı zamanda İran ile ilişkileri sürdürmekten yana olan AB’ye de bir cevap niteliği taşıyor. ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, Uzak Asya gezisi sonrasında İran’a ilk yaptırım paketine 6 Ağustos’ta start vereceklerini açıklamasının ardından, AB’den karşıt bir açıklama gelmişti. Avrupa Birliği (AB) Dış Politika Temsilcisi Federica Mogherini ile Alman, Fransız ve İngiliz Dışişleri Bakanları yaptıkları ortak açıklamada, yaptırımların yeniden başlamasının ‘üzüntü verici’ olduğunu açıklamış, Yaptırımlara Karşı Boykot Yasası’nın yürürlüğe koyacaklarını belirtmişti. Türkiye’nin petrol ve doğalgaz ihtiyacını büyük oranda karşılayan İran’a yaptırımların, Türkiye’yi de olumsuz yönden etkileyeceği belirtiliyor. ABD’li Papaz Andrew Brunson’un, Türkiye’de 2 yıllık tutukluluğunun ardından bu kez de ev hapsi şeklinde rehin alınması üzerine ABD Hazine Bakanlığı, Türk Adalet Bakanı Abdulhamit Gül ve İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun ABD’deki malvarlığına el konulması kararı çıkartmıştı. Bu yaptırımlar doların yükselmesini tetiklemişti. ABD’nin bu yönelimine ek olarak İran’a ilk yaptırım paketi ise Türkiye’de doların ve euronun bir anda fırlamasına yol açtı. Önceki gün akşam saatlerinde 5.43’e yükselen dolar, dün sabah 5.19’a kadar gerilediyse de gün içinde 5.33’e kadar çıktı. Türk Cumhurbaşkanı R.Tayyip Erdoğan İran’a yaptırımlara ilişkin 25 Temmuz’daki Güney Afrika gezisi öncesi Esenboğa Havalimanı’nda İran’ın hem Türkiye’nin komşusu hem de stratejik ortağı olduğunu belirttikten sonra “Öyle ürünler onlardan alıyoruz ki, bu ürünleri almadığımız zaman benim ülkemi kış boyu kim ısıtacak. Aynı şekilde kazan kazan esasına göre birçok gelişmeler var. Bunları nereye koyacağız” demişti. Ancak bu açıklamaya rağmen, yaptırımların derinleşmesi ve ABD’nin işi sıkı tutması durumunda Erdoğan ve AKP Türkiyesi’nin, İran’a karşı ABD’nin yanında yer alması daha büyük bir olasılık. Zira, Türk yetkililer, hem rahip Brunson krizinde, hem de İran’a dönük yaptırım paketine karşı yüksek perdeden ABD karşıtlığı ile iç kamuoyuna oynarken, bir yandan da diplomatik girişimlerini aralıksız sürdürüyor. Şirketler terkediyor yatırımlarını durduruyor ABD, İran’a 6 Ağustos’ta ilkini devreye koyduğu yaptırım paketine, bu yılın Kasım ayında ikinci yaptırım paketini ekleyecek. Yaptırım paketinin devreye girmesiyle birlikte İran hükümetinin ABD dolarını satın alması, altın ve değerli madenlerle ticaret yapması yasaklanıyor. İran’ın çelik, kömür, alüminyum ticareti ile otomotiv sektörüne yaptırım uygulanacak. Dünden itibaren Tahran’a sivil havacılık yaptırımları geri getirildi. Yaptırımlar kapsamında İran’ın yolcu uçakları ve uçak parçası ithalatı engellenecek. İran’ın para birimi tümen üzerinden ülke dışında gerçekleşecek önemli işlemlere kısıtlamalar uygulanacak. ABD’ye İran tarafından yapılan el yapımı halı ve gıda ürünlerinin ihracatı yasaklanıyor. İran’ın dış borcuna bağış yapılması ve satın alınmasına yaptırımlar da yasak kapsamında. Yaptırımlarla birlikte, İran ile ticari ilişkileri olan üçüncü ülkeler büyük oranda etkilenecek. Buna karşın ABD Hazine Bakanlığı’na bağlı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi (OFAC), bu ülkelerin her hangi bir zararının karşılanmayacağını açıkladı. Yaptırımların devreye konmasıyla birlikte, İran’da petrol ve doğalgaz alanına 4 milyar 200 milyon euro yatırım yatırım yapan dünya petrol devi Total bu ülkeden çekildi. Otomobil devleri Peugeot, Renault, Citroen şirketleri de İran’da yaptıkları yatırımları durdurduklarını açıkladı. Rusya’nın demir çelik üreticisi MMK ve Severstal, dünyanın üçüncü konteyner işletmecisi CMA CGM de İran piyasasından çekileceğini duyurdu. Fransız uçak şirketi Airbus ve ABD uçak şirketi Boeing şirketleri de İranlı şirketlere yolcu uçağı satışını durdurdu. Boeing, 2016’da İran Air’e 80 uçak, 2017’de Aseman Havayolları’na 30 uçak satışı yönünde anlaşma imzalamıştı. Airbus ise 2016’da İran ile 20 milyar dolarlık uçak satışı sözleşmesi yapmıştı. Dün de Mercedes İran ile ilişkilerini kesen şirketlere, otomotiv sektöründe dünyanın en büyük şirketlerinden biri olan Alman Mercedes firması da katıldı. Mercedes’in İran’daki yatırımları sınırlıydı. Mercedes’in İran ile ilişkileri kesme kararı, Trump’ın “İran’la iş yapan ABD ile iş yapamaz” açıklamasının ardından gelmesi dikkat çekti. 5 Kasım’da İran petrolüne ambargo geliyor İran’a yönelik 6 Ağustos’ta gelen yaptırım paketinin ardından 4 Kasım’da 180 günün bitiminin ardından 5 Kasım’da bu kez de ikinci yaptırım paketi gelecek. Ekonomisi, büyük oranda petrole dayalı olan İran’ın petrol ve petrol ürünlerini satması engellenmek isteniyor. İran’ın petrol ve petrol ürünlerine getirilen yaptırım kararı her ne kadar 5 Kasım’da yürürlüğe girecek gibi gözükse de yaklaşık bir ay önce ABD, İran’ı petrol üretimi üzerinden vurmaya ablukaya aldı. ABD, OPEC üyesi Suudi Arabistan’dan petrol üretimini günlük olarak 2 milyon varil arttırmasını istedi. Böylece petrol fiyatları düşecek, 5 Kasım’a kadar İran bu ekstra üretimden zarar görecek. Ruhani’den tepki: Psikolojik savaş Öte yandan ABD’nin yaptırım paketine, İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani tepki gösterdi.  Ruhani, ABD’nin ülkesine yönelik ambargoları yeniden devreye sokmasını kınadı ve yaptırımları “İranlılar arasında bölünme tohumları ekmeyi amaçlayan psikolojik bir savaş” diye tanımladı. HABER MERKEZİ