Uluslararası silah ticareti verilerine göre Suudi Arabistan 67 milyar Dolar'lık askeri harcamayla Ortadoğu'da birinci, dünyada dördüncü oldu. Türkiye ise 14. sıraya yükseldi.
Stockholm Barış Araştırmaları Enstitüsü SIPRI, dünya çapında 2013 yılında yapılan askeri harcamalarla ilgili raporunu açıkladı. Verilere göre, dünya genelindeki askeri harcamalar yüzde 1.9 oranında düştü. Dünya genelinde yapılan askeri harcamaların toplam değeri 1 milyar 747 milyon Dolar. Listedeki ilk 15 ülkenin harcamaları bunun 1 milyar 408 milyon Dolarını oluşturuyor.
Suudi Arabistan ilk beşe girdi
Listenin ilk beş sırasında ABD, Çin, Rusya, Suudi Arabistan ve Fransa var. İlk beş ülke arasından sadece Rusya ve Suudi Arabistan’ın askeri harcamaları geçen yıllara göre yükseldi. Bu yükselişte Suriye'deki iç savaşın etkisi olduğu ifade ediliyor. Ortadoğu’da da askeri harcamalardaki artış sürüyor. Uzmanlar yıllardır devam eden bu artış eğiliminde sadece siyasi gerilimlerin değil, yüksek petrol gelirlerinin de etkili olduğu görüşünde.
3 basamak birden yükseldi
Örneğin Suudi Arabistan dünya çapında askeri harcamaları en yüksek dördüncü ülke. Suudi Arabistan, 2012 yılında yedinci sıradayken, 2013'te dördüncü sıraya yükseldi. Suudi Arabistan’ın önündeki üç ülke ise 87,8 milyar Dolarla Rusya, 188 milyar Dolarla Çin ve 640 milyar Dolarla ABD. Rapora göre Suudi Arabistan önceki yıla göre askeri harcamalarını yüzde 12 oranında arttırarak İngiltere, Japonya ve Fransa’yı geride bıraktı. Suudi Arabistan’ın harcamaları, Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'nın (GSMH) yüzde 8.1’ini oluşturuyor. Harcama miktarı 67 milyar Dolar. Rapora göre krallık 23 ülkeyle birlikte son on yılda savunma bütçesini iki katından fazla arttırdı. Suudi Arabistan ABD'den en büyük silah alımı yapan ülkelerden biri.
Körfezde artan silahlanma
Rapora göre 2013 yılında Ortadoğu ülkelerinin askeri harcamaları önceki yıla göre yüzde 4 oranında artarak toplamda 150 milyar Dolara yükseldi. 2012’ye oranla askeri harcamalarını en fazla arttıran iki Ortadoğu ülkesi ise yüzde 26 ile Bahreyn ve yüzde 27 ile Irak oldu. Körfez ve Ortadoğu ülkeleri, 2011’deki ayaklanmalarla başlayan iç karışıklıklarla birlikte nükleer silah geliştirdiğini iddia ettikleri İran’a karşı savunma harcamalarını arttırıyor. Suudi Arabistan 2013’teki harcamalarına ek olarak Şubat ayında ABD menşeli bir silah üreticisinin Kanada’daki bir yan kuruluşu ile 10 milyar Dolarlık askeri araç ve destek hizmeti satışı için anlaşma imzaladığını duyurmuştu.
Suriye, İran ve Katar veri vermiyor
Bölge ülkelerinden İran, Katar, Suriye ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin askeri harcama verileri ise bilinmiyor. Katar Mart ayında 7 milyar 600 bin Dolarlık bölümü ABD firmaları ile olmak üzere toplam 23 milyar Dolarlık askeri anlaşma imzaladığını açıklamıştı. Anlaşmanın helikopter, füze, tank, devriye botu, gemi ve silah alımını kapsadığı duyurulmuştu.
Dünyada düşüş
SIPRI verilerine göre 2013’te Ortadoğu’da askeri harcamalar belirgin şekilde artarken dünyada düşüş var. Dünyada toplam askeri harcama önceki yıla göre yüzde 1.9 oranında düşerek 1 trilyon 75 milyar Dolara geriledi. Bunun temel sebebi ise Irak ve Afganistan’dan askerlerini çeken ABD’nin harcamalarında yaptığı yüzde 7,8 oranında kesinti ve Avrupa’daki kemer sıkma önlemleri. Ancak ABD kesintiye rağmen açık ara liderliğini koruyor. Dünyadaki toplam askeri harcamanın yüzde 37’si ABD kaynaklı.
NATO başı çekiyor
Sadece ABD değil, NATO’nun Almanya ve Polonya dışındaki Batı Avrupalı üyeleri de ekonomik krize paralel olarak askeri harcamalarda tasarrufa gitti. Pek çok üye ülkedeki tasarruf önlemlerine rağmen NATO askeri siparişlerde dünyada başı çekiyor. Dünya çapında askeri harcamaların hala üçte ikisini oluşturuyor.
Rusya ve Çin kesenin ağzını açtı
Rusya da askeri harcamaları artırıyor. Rusya’da askeri harcamaların GSMH’ya oranının 15 yıldır ilk kez ABD’dekinden yüksek olduğuna dikkat çekildi. Rusya, SIPRI’nin genel değerlendirmesinde üçüncü sırada yer alıyor. İkinci sıradaki ülke ise askeri harcamaları yüzde 7,4 oranında artıran Çin.
Türkiye'nin hedefi ilk 10’a girmek
Türkiye'nin askeri harcamaları 2013 yılında arttı. Geçen yıl Türkiye’nin yaptığı askeri harcamalar 19.1 milyar Dolara ulaştı. Bu rakam yaklaşık 40 milyar 545 milyon liraya denk geliyor. Türkiye’nin en yüksek bütçeli bakanlıklarından Eğitim Bakanlığı’nın 2013 bütçesi ise, 47 milyar 496 milyon lira. 2012 yılında yapılan sıralamada 16. sırada yer alan Türkiye, 2013 yılında gayri safi yurt içi hasılasının yüzde 2.3’ünü askeri harcamaya aktardı. Türkiye savunma alanında en fazla harcama yapan ilk 15 ülke sıralamasında 14. sıraya yükseldi. Türk Savunma Bakanlığı’nın 2014 bütçesinin yüzde 48’i personel, yüzde 9’u Sosyal Güvenlik Kurumu prim giderleri ve yüzde 41’i de mal ve hizmet alımı giderlerinden oluşuyor. Savunma Bakanı İsmet Yılmaz, "Önümüzdeki dönem hedefimiz, dünya savunma sanayi liginde ilk 10’a girmek" dedi.
Afrika’ya daha fazla silah
Afrika ülkeleri de yüzde 8,3 oranında artışla 44,9 milyar Dolarlık askeri harcama yaptı. Afrika’nın lideri ise 10 milyar Dolarlık harcama ile Cezayir. Ülkenin askeri harcamalarının son 10 yılda yüzde 176 oranında artmış olması ise dikkat çekiyor. SIPRI bu hızlı yükselişi ülkenin petrol gelirlerindeki artışa bağlıyor. Başta Nikaragua, Guatemala ve Honduras olmak üzere Orta Amerika ülkelerinde de askeri harcamalar yükselişte. SIPRI uzmanları, bunda uyuşturucu kartellerine karşı yürütülen savaşın önemli rolü olduğu görüşünde.
STOCKHOLM