Hikûmatê AKPe verba waştişê şarê kurdî yê pergalê xorayîrberdişan, dest pê projeya wêrankerdişî yê Planê Masterî kerd. Armancê hikûmatê AKP û Erdoganî Kurdistan ra vetişê kurdan û herinda ci de, bi ca kerdişê şaranê bîn o. Serra 1925 de na proje hetê kemalistan ra bi nameyê Planê Şark Islahatî ame ramitiş, eynî proje nika hetê AKP ra bi nameyê Planê Masterî yeno şuxilnayîş.
Badê îlanê xorayîrberdişan Kurdistan de hêrişê dewlete bî vêşî. Nê hêrişî bin konseptê Planê Masterî de ameyê kerdiş.
Cayanê kurdan vera operasyonê gird ameyî ramitiş. Hedefê nê hêrişan asîmîlekerdiş û qirkerdişê kultir û mekanê şarî yo.
Ma armancê nê planî bi aşkere Cizîr, Silopî, Hezex û Sûr de vînenî. Taybetê nê cayê pîlotî de binê nameyê milkêdewletekerdişî (pêroyîkerdiş) de komel bedilnayîşê ke nêwazeno kenê, labelê no zî bi rayîrî dewletperestîye kenî, taxan rijnenî û cayê nê taxê xozayin zî bi rayberîya TOKÎye banê ke kapîtalîzmî ra xizmet kenî, virazenî.
Goreyê no konseptî zî wazenî têkilîya malbatî ya şarê kurdî ra hêriş bikerî. Çike cuya şarê kurdî bingeyê xo xoza ra gêna. Taxan de zî şar xo bi xo bi meclîsan îdare keno. Dewlet zî na îdareya xozayin nêwazena û bi hovane hêriş kena. Dewlet nê hêrişê xo zî milkêdewletekerdişî reyde name kena, la ma zanî ke dewleta tirk, bi rayîrê nê milkêdewletekerdişî rayîrê dagirkerdişî şuxilnena û xesp kena. Xora merdim biewno dîroka dewlete de no nêzdîbîyayîş esto û her tim kêmaran xo rê hedef girewta û nînan zî bi qanûnê xo yê faşîstî kerdo. Dewleta tirkî Qirkerdişê Ermenîyan de qanûnêk şuxilnabî. Taybetî Sûrê Amedî ra seba çinkerdişê vîre hêrişêko bi plan esto, çike dîroka Sûrî zaf kan a û mîmarîya xo reyde xozaye ya. Çarçiweya no planî de, do pêroyîya Sûrî de heme banî bêrê rijnayîş.
Têkoşînê ekolojîk
Tevgerê Ekolojî ya Mezopotomyayî (MEH) zî nê planê dewleta tirkî de dest pê xebatê avzel kerd. Goreyê Tevgerê Ekolojî ya Mezopotomyayî de komelan xo bi xo pergalê xo înşa kenî û cuya înan zî bi no pergalî herikyena. Dewlet bi raştî no duştê şarî ra hêriş kena, bi no hêrişê dewlete zî komel beno di het. Yew het dewlet gêna binê bandorê xo, heto bîn zî kena meseleya pîyasayî. Bi no rayîrî dewlete na renginî û cîyayî zî kena meseleya tekel î. Taybetî no planê xo zî TOKÎye reyde kena û heme welatijan banê yew tîpî ra ca kena û welatijan girêdayî sektorê fînansî kena.
Tevgerê Ekolojî ya Mezopotomyayî dijî heme polîtîkayê dewleta tirkî û hêzê sermayeyî Wan de bi şîara ‘Erdê xo ra, awa xo ra û enerjîya xo ra wayîr bivejî’ konferansêkî gird virazena. Xebat û armancê konsferansê aktîvîstê Tevgerê Ekolojî ya Mezopotomyayî (MEH) Nîhat Kiratli zanayîş da.
Konferanso yewin
Aktîvîstê Tevgerê Ekolojî ya Mezopotomyayî (MEH) Nîhat Kiratli aşkera kerd ke konferansê Tevgerê Ekolojî yê Mezopotomyayî, 23 û 24’ê nîsane de Navenda Kultirî ya Nuda ya Wanî de do bêro viraştiş û wina vat: “Konferansê ma di rojî bidomyo û 150 delegasyonî ra merdim beşdar do bibî. Ê ke beşdar benî, Kurdistan de kes û sazîyê ke xebatê ekolojî kenî ê beşdar benî. Heremê Dengîzo Sipî, Ege, Stenbolî kes û sazîyê ke seba ekolojî xover danî û çalakîyan virazenî û ked danî. Ê ke seba war, xoza û ameyoxê domanî çalakîyan virazenî, ma înan reyde pîya konferansê xo virazenî. Tirkîya aktîvîstê ekolojî ma beşdarê konferansî bikerî, ma înan reyde bi telefonî têkilî saz kerd û ma bawer î ke do beşdarbîyayîşêko xurt bibo. Ma kesê ke wazenî beşdarê konferansî bibî, hemînan dawet kerdî ê zî verpers dayî.”
Qey wan de virazenî
Aktîvîstê Tevgerê Ekolojî ya Mezopotomyayî Kiratli persê qey Wan de konferans yeno kerdişî ra wina verpers da: “Wan hetê Rayberîya Heremî ra zey şaristanêko ekolojîk ame îlankerdiş, no ser ma zî Wan de viraştişê konferansî ser bir girewt. Wan de Gola Wanî esta û dorûverê ci de Koyê Suphanî berz beno. Wan bi xozaya xo cayêko balkêş o. 2011 de Wan de erdlerzêko gird bî û hema zî înşakerdiş domyeno. Ma wazenê newe ra dîzaynkerdişê Wanî de rolêk bigerî sereyê xo şaristanêko ekolojîk awan bikerî.
Kiratli ciresna ke şîarê MEHe dîyar o, zey tevger ê vanî ke ‘Erdê xo ra, awa xo ra û enerjîya xo ra wayîr bivejî’ no zî şîarê înan o û wina dewam kerd: “Demo ke merdim awa xo, erdê xo û enerjîya xo ra wayîr vejîya no demî xoza û komelê xo ra zî wayîr vejîyeno. Nika Kurdistan rayberîya heremî de destê kurdan de ya la zîhnîyetê averberdişê heremî goreyê ekolojî aver nêşono. Ma wazenî no konferansî babete ekolojî ra birê gird bigêrî. Ma ganî bira xo pîya bigêrî û pîya bivirazî.”
AKP netîce nêgirewt do netîce nêgina zî
Kiratli bal ant projeya AKPe ya milkêdewletkerdişî ser û dîyar kerd ke netîceyê milkêdewletkerdişî newe newe reseno destê şarî, merdim demo ke dîroke ra ewnîyeno finakê winayînan zî vîneno û no dergî da qise xo: “Nika wazenî Heskîf binê awe de vera bidî, berê GDOyin Kurdistan û Tirkîya de yeno werdiş û xerîtnayîş. Demo vîyarte de çem û robaran ser tena bendaw viraştinî la êdî tena bendaw nê HESan zî virazenî. Xora sifte rayberîya heremî destê kurdan ameybî girewtiş û rayberîya navendperest goreyê xo her çik keno û bi mantixê dewleta netew têgêrîyeno. Her tim vanî wa goreyê ma bibo û ma yew navendî ra îdare bikerî. Dewlet şarê cayî ra nêperseno û vanî ez destê to ra banê to biga û to koçber bikera. Dewlet bi aşkera kurdan nêşinasnena û na polîtîkaya xo zî 90 serrî ke welatê ma û şarê ma ser şuxilnena. Hetanî nika dewlet na polîtîkaya xo ra netîce nêgirewta û do netîce zî nêbigêra. Çew nêeşkeno kurdan ra bi zorî çik bido kerdiş.”